เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด กรกฎาคม 2026

ตอบสั้น ๆ: แม้หย่าแล้วและอีกฝ่ายเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร กฎหมายก็ยังคุ้มครองความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูก โดยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584/1 กำหนดว่า บิดาหรือมารดามีสิทธิติดต่อกับบุตรของตนได้ตามควรแก่พฤติการณ์ ไม่ว่าใครจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ดังนั้นการกีดกันไม่ให้อีกฝ่ายพบลูกโดยไม่มีเหตุอันสมควรจึงทำไม่ได้ และหากผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนไป อีกฝ่ายสามารถ ร้องขอให้ศาลเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1521 โดยศาลคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายครอบครัว

สิทธิเยี่ยม/ติดต่อบุตร แม้ไม่ได้เป็นผู้ปกครอง

หลังหย่า ศาลหรือข้อตกลงมักกำหนดให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร แต่ฝ่ายที่ไม่ได้เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองก็ยังมีสิทธิติดต่อและพบบุตรตามมาตรา 1584/1 ซึ่งเป็นสิทธิของทั้งพ่อแม่และเป็นประโยชน์ของบุตรที่จะได้รับความรักความอบอุ่นจากทั้งสองฝ่าย การกำหนดวิธีและเวลาพบบุตรให้ชัดเจนตั้งแต่ตอนหย่า เช่น ระบุในบันทึกข้อตกลงท้ายทะเบียนหย่าหรือคำพิพากษา ช่วยลดข้อขัดแย้งในภายหลัง การหย่าโดยตกลงกันจึงควรพูดคุยเรื่องนี้ให้ครบ ดูความต่างของการหย่าที่ หย่าโดยความยินยอม vs ฟ้องหย่า

ถูกกีดกันไม่ให้พบลูก ทำอย่างไร

หากผู้ใช้อำนาจปกครองกีดกันไม่ให้อีกฝ่ายพบบุตรโดยไม่มีเหตุอันสมควร ฝ่ายที่ถูกกีดกันสามารถใช้สิทธิทางกฎหมายเพื่อขอให้ศาลกำหนดการติดต่อกับบุตร หรือในกรณีร้ายแรงอาจร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง การเก็บหลักฐานการถูกกีดกัน เช่น ข้อความ การนัดพบที่ถูกปฏิเสธ จึงมีประโยชน์ อย่างไรก็ดี หากการจำกัดการพบมีเหตุผลเพื่อความปลอดภัยหรือประโยชน์ของบุตรจริง ศาลก็จะพิจารณาตามความเหมาะสม เพราะทุกอย่างยึดประโยชน์ของบุตรเป็นหลัก

อย่าใช้ลูกเป็นเครื่องมือ: การใช้บุตรเป็นเครื่องต่อรองเรื่องค่าเลี้ยงดูหรือความแค้นส่วนตัว ไม่เป็นผลดีต่อคดีและต่อตัวบุตรเอง ศาลมองพฤติกรรมกีดกันการพบบุตรโดยไม่มีเหตุเป็นเรื่องที่กระทบความผาสุกของเด็ก ควรแยกเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรออกจากสิทธิการพบ ดูเรื่องค่าอุปการะบุตรที่ อำนาจปกครองบุตรและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

ขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง ม.1521

การกำหนดผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรไม่ใช่เรื่องตายตัวถาวร ตามมาตรา 1521 หากผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควร หรือภายหลังพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไป ศาลมีอำนาจสั่งเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองได้ โดยยึดความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ตัวอย่างพฤติการณ์ที่อาจร้องขอเปลี่ยน เช่น ผู้ปกครองละเลยไม่ดูแล ใช้ความรุนแรง มีพฤติกรรมเป็นอันตรายต่อเด็ก หรือย้ายถิ่นจนบุตรเสียโอกาส การร้องขอต้องทำต่อศาลพร้อมพยานหลักฐานที่หนักแน่น ไม่ใช่เพียงความไม่พอใจส่วนตัว

อำนาจปกครองร่วม vs ผู้เดียว

พ่อแม่อาจตกลงใช้อำนาจปกครองร่วมกัน หรือให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียวก็ได้ การใช้อำนาจปกครองร่วมช่วยให้ทั้งสองฝ่ายมีส่วนในการตัดสินใจเรื่องสำคัญของบุตร แต่ก็อาจมีข้อขัดแย้งหากสื่อสารกันไม่ได้ ส่วนการให้ฝ่ายเดียวเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองช่วยให้ตัดสินใจได้คล่องแต่ต้องคุ้มครองสิทธิการติดต่อของอีกฝ่าย การเลือกรูปแบบควรพิจารณาความสัมพันธ์และความพร้อมของทั้งสองฝ่าย โดยยึดประโยชน์ของบุตร ทั้งนี้เรื่องค่าเลี้ยงชีพและการแบ่งทรัพย์ก็ควรจัดการควบคู่ ดูที่ ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า

วางแผนเรื่องบุตรในบันทึกท้ายทะเบียนหย่า

ข้อพิพาทเรื่องการเยี่ยมบุตรจำนวนมากป้องกันได้ตั้งแต่ตอนหย่า หากทั้งสองฝ่ายหย่าโดยความยินยอม ควรระบุรายละเอียดเรื่องบุตรให้ชัดในบันทึกข้อตกลงท้ายทะเบียนหย่า ทั้งเรื่องใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ตารางวันเวลาที่อีกฝ่ายจะพบบุตร (เช่น สุดสัปดาห์เว้นสัปดาห์ ปิดเทอม วันสำคัญ) วิธีรับ-ส่ง ช่องทางติดต่อ และจำนวนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรต่อเดือน ยิ่งเขียนละเอียดเท่าไร โอกาสตีความขัดแย้งกันภายหลังยิ่งน้อยลง และหากอีกฝ่ายผิดข้อตกลง ก็ใช้บันทึกนี้เป็นหลักฐานอ้างต่อศาลได้ ในกรณีที่หย่าโดยคำพิพากษา ศาลจะเป็นผู้กำหนดเรื่องอำนาจปกครองและการอุปการะบุตรให้ตามประโยชน์สูงสุดของบุตร แต่คู่ความก็เสนอข้อตกลงร่วมให้ศาลพิจารณาได้เช่นกัน การมีทนายช่วยร่างบันทึกส่วนนี้ตั้งแต่ต้นจึงช่วยลดคดีที่ต้องกลับมาฟ้องกันเรื่องบุตรในภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

อีกฝ่ายไม่ให้เจอลูกเลย ทำอะไรได้บ้าง

บิดาหรือมารดามีสิทธิติดต่อกับบุตรตามมาตรา 1584/1 แม้ไม่ได้เป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง หากถูกกีดกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร สามารถร้องขอให้ศาลกำหนดการติดต่อกับบุตร หรือกรณีร้ายแรงอาจขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง ควรเก็บหลักฐานการถูกกีดกันไว้

ขอเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรได้ในกรณีใด

ตามมาตรา 1521 หากผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควร หรือพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไปจนกระทบประโยชน์ของบุตร ศาลมีอำนาจสั่งเปลี่ยนตัวได้ โดยคำนึงถึงความผาสุกของบุตรเป็นสำคัญ ต้องมีพยานหลักฐานที่ชัดเจน

ไม่จ่ายค่าเลี้ยงดู เลยไม่ให้เจอลูกได้ไหม

ไม่ควรและโดยหลักทำไม่ได้ เพราะสิทธิการติดต่อบุตรกับหน้าที่จ่ายค่าอุปการะเป็นคนละเรื่อง การนำสองเรื่องมาต่อรองกันไม่เป็นผลดีต่อคดีและต่อบุตร ควรใช้ช่องทางกฎหมายเรียกค่าอุปการะแยกต่างหาก

ตกลงเรื่องการพบลูกกันเองได้ไหม

ได้ และเป็นทางที่ดีที่สุด พ่อแม่ควรตกลงตารางการพบบุตรให้ชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น ในบันทึกข้อตกลงท้ายทะเบียนหย่า เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายปฏิบัติได้และลดข้อพิพาท หากตกลงกันไม่ได้จึงใช้ช่องทางศาล

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1521, 1566, 1584/1 (อำนาจปกครองและสิทธิติดต่อบุตร) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• คดีครอบครัวและเขตอำนาจศาลเยาวชนและครอบครัว — สำนักงานศาลยุติธรรม
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอำนาจปกครองและสิทธิพบบุตร — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายครอบครัว (เสาหลัก) · อำนาจปกครองบุตร-ค่าอุปการะ · หย่าโดยความยินยอม
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม