สัญญาแฟรนไชส์ ต้องตรวจอะไร ก่อนจ่ายค่าแรกเข้า

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

ผู้ซื้อแฟรนไชส์จ่ายค่าแรกเข้าและทำสัญญาเช่าร้านแล้ว จึงพบว่าต้องซื้ออุปกรณ์เพิ่ม มีค่าโฆษณารายเดือน และอาจมีสาขาใหม่เปิดใกล้กัน เรื่องเหล่านี้ควรเห็นก่อนลงนาม ไม่ใช่หลังเปิดร้าน

ก่อนจ่ายค่าแรกเข้า ควรตรวจข้อมูลแฟรนไชส์ ค่าใช้จ่ายทั้งหมด สิทธิใช้แบรนด์ พื้นที่ขาย แหล่งซื้อสินค้า มาตรฐานร้าน การต่ออายุ และทางออกเมื่อเลิกสัญญา ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้ากำหนดหน้าที่เปิดเผยข้อมูลก่อนทำสัญญาและวางแนวทางป้องกันการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมบางลักษณะ

กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย

• กำลังซื้อแฟรนไชส์ร้านอาหาร บริการ การศึกษา หรือค้าปลีก
• เจ้าของแบรนด์ต้องการขยายสาขาด้วยระบบแฟรนไชส์
• ได้รับร่างสัญญาแล้วแต่ยังไม่เห็นคู่มือ ค่าใช้จ่าย หรือเขตพื้นที่ชัดเจน
• สาขาเดิมกังวลเรื่องสาขาใหม่ การบังคับซื้อสินค้า หรือเงื่อนไขเพิ่มภายหลัง

การให้ใช้ชื่อแบรนด์อย่างเดียวอาจยังไม่ใช่แฟรนไชส์ ต้องดูว่ามีการให้ใช้ระบบ ขั้นตอน ทรัพย์สินทางปัญญา การควบคุมธุรกิจ และค่าตอบแทนตามลักษณะที่กฎหมายและประกาศใช้พิจารณาหรือไม่

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. ขอร่างสัญญา ตารางค่าใช้จ่าย และคู่มือปฏิบัติการก่อนจ่ายเงินก้อนที่ขอคืนไม่ได้
2. ตรวจเจ้าของเครื่องหมายการค้าและสิทธิของผู้ขายแฟรนไชส์
3. ทำตารางเงินลงทุน ค่าแรกเข้า ค่าสิทธิ ค่าการตลาด และยอดซื้อขั้นต่ำ
4. ตรวจพื้นที่ขาย สิทธิเปิดสาขาเพิ่ม และการขายผ่านแอปหรือเว็บไซต์
5. ตรวจเงื่อนไขต่ออายุ โอนกิจการ ปิดร้าน และจัดการทรัพย์สินเมื่อจบสัญญา
6. แยกคำโฆษณาเรื่องยอดขายหรือคืนทุนออกจากข้อมูลที่มีเอกสารรองรับ

เรื่องที่ต้องเห็นในสัญญา

ค่าใช้จ่ายและสิ่งที่ได้รับ

แยกค่าแรกเข้า ค่าสิทธิ ค่าการตลาด ค่าฝึกอบรม อุปกรณ์ วัตถุดิบ และค่าระบบ ระบุฐานคำนวณ วันชำระ ภาษี และสิ่งที่ผู้ให้แฟรนไชส์ต้องส่งมอบตอบแทนแต่ละรายการ

พื้นที่และสาขาใกล้เคียง

ต้องกำหนดแผนที่พื้นที่และช่องทางออนไลน์ให้ชัด ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าเรื่องแฟรนไชส์และฉบับแก้ไขมีหลักเกี่ยวกับการแจ้งและให้สิทธิแก่แฟรนไชส์ซีที่อยู่ใกล้เคียงก่อนเปิดสาขาใหม่ รวมถึงเวลาให้พิจารณาไม่น้อยกว่า 30 วัน โดยมีเงื่อนไขและข้อยกเว้นที่ต้องตรวจตามรูปแบบธุรกิจ

เครื่องหมายการค้าและมาตรฐาน

ระบุเครื่องหมายที่อนุญาตให้ใช้ มาตรฐานร้าน วิธีตรวจ และขอบเขตการแก้ไขคู่มือ กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่าสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียนตามเงื่อนไขกฎหมาย จึงควรตรวจโครงสร้างสิทธิในแต่ละกรณี

เลิกสัญญาและคืนสภาพร้าน

สัญญาควรแยกเหตุผิดสัญญาที่แก้ไขได้กับเหตุร้ายแรง ระบุเวลาสำหรับแก้ วิธีหยุดใช้แบรนด์ การคืนคู่มือ การจัดการสต็อก และป้ายร้าน หากต้องส่งหนังสือบอกเลิกควรตรวจ ขั้นตอนบอกเลิกสัญญา

เอกสารที่ควรเตรียม

• ผู้ให้แฟรนไชส์: หนังสือรับรอง งบการเงิน และหลักฐานสิทธิในแบรนด์ ใช้ตรวจตัวตนและสิทธิที่นำมาขาย
• ระบบธุรกิจ: คู่มือ ฝึกอบรม รายการสนับสนุน และมาตรฐานร้าน ใช้ตรวจว่าสิ่งที่ได้รับตรงกับค่าธรรมเนียมหรือไม่
• เงินลงทุน: ตารางค่าใช้จ่าย สัญญาเช่า ใบเสนอราคาอุปกรณ์ และเงื่อนไขเงินกู้ ใช้เห็นภาระทั้งหมด
• พื้นที่: แผนที่ รายชื่อสาขาเดิม และนโยบายออนไลน์ ใช้ตรวจการทับซ้อน
• ข้อพิพาท: โฆษณา แชต ร่างสัญญา และใบรับเงิน ใช้เทียบข้อมูลที่เปิดเผยกับข้อตกลงจริง

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

การตรวจจะเร็วหรือช้าขึ้นกับความครบของข้อมูล ค่าใช้จ่ายหลายประเภท สัญญาเช่า และสิทธิในเครื่องหมายการค้า หากมีหลายฝ่าย เช่น ผู้ให้เช่าพื้นที่ ผู้ขายอุปกรณ์ และบริษัทในเครือ ต้องตรวจเอกสารให้สอดคล้องกัน ค่าใช้จ่ายทางกฎหมายประเมินจากจำนวนเอกสารและรอบเจรจา

ข้อผิดพลาดที่พบ

• จ่ายค่าแรกเข้าก่อนเห็นร่างสัญญาและรายการค่าใช้จ่ายทั้งหมด
• เชื่อคำประมาณการยอดขายโดยไม่ตรวจเงื่อนไขและที่มาของข้อมูล
• ทำสัญญาเช่าระยะยาวก่อนรู้ว่าสิทธิแฟรนไชส์ต่ออายุได้หรือไม่
• ไม่ตรวจสิทธิใช้เครื่องหมายการค้าและวิธีคืนสภาพเมื่อเลิกสัญญา

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจก่อนจ่ายเงินก้อน ทำสัญญาเช่า ค้ำประกัน หรือซื้ออุปกรณ์เฉพาะระบบ ทนายช่วยตรวจข้อมูลเปิดเผย สิทธิในแบรนด์ ภาระค่าใช้จ่าย พื้นที่ เงื่อนไขบังคับซื้อ ต่ออายุ และทางออกจากธุรกิจ รวมถึงเจรจาให้เอกสารหลายฉบับไม่ขัดกัน

ทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ทนายตรวจร่างสัญญาและข้อมูลที่เปิดเผย ตรวจทะเบียนเครื่องหมายการค้า เทียบอายุสัญญากับสัญญาเช่า ทำตารางค่าใช้จ่าย ร่างข้อพื้นที่กับการเปิดสาขาใหม่ เจรจาเงื่อนไขต่ออายุ และจัดหนังสือเมื่อมีการเรียกเก็บหรือกำหนดหน้าที่เพิ่มนอกสัญญา

คำถามที่พบบ่อย

จ่ายค่าแรกเข้าแล้วเปลี่ยนใจ ขอคืนได้หรือไม่

ต้องตรวจใบจอง ใบรับเงิน ร่างสัญญา เหตุที่ยกเลิก และข้อมูลที่ผู้ให้แฟรนไชส์เปิดเผย เงื่อนไขว่าเงินขอคืนไม่ได้ไม่ควรถูกตีความแยกจากข้อเท็จจริงทั้งหมด

ผู้ให้แฟรนไชส์เปิดสาขาใกล้ร้านเดิมได้หรือไม่

ต้องตรวจสัญญาพื้นที่ ผลประกอบการ และประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าเรื่องแฟรนไชส์ ซึ่งมีหลักการแจ้งและให้สิทธิแก่สาขาใกล้เคียงก่อน พร้อมเงื่อนไขและข้อยกเว้น

แหล่งกฎหมาย

• ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง แนวทางพิจารณาการปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมในธุรกิจแฟรนไชส์ และฉบับแก้ไข
• ศูนย์ข้อมูลธุรกิจแฟรนไชส์ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
• การจดทะเบียนสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

อ่านภาพรวมได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย