เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

กฎหมายไทยกำหนดแบบพินัยกรรมไว้ 5 แบบ แต่ละแบบมีหลักเกณฑ์เคร่งครัดต่างกัน หากทำผิดแบบหรือพลาดรายละเอียดเล็ก ๆ พินัยกรรมอาจตกเป็นโมฆะหรือบางข้อกำหนดเสียเปล่าได้ บทความนี้เทียบ 5 แบบให้เห็นชัด พร้อมตอบคำถามฮิตว่า "เขียนเองใส่ A4 ใช้ได้จริงไหม" และเตือนกับดักที่ทำให้พินัยกรรมโมฆะ — อ่านภาพรวมมรดกทั้งหมดได้ที่ คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

พินัยกรรม 5 แบบตามกฎหมายไทย

1. แบบธรรมดา (มาตรา 1656): ทำเป็นหนังสือ จะเขียนหรือพิมพ์ก็ได้ ลงวัน เดือน ปี และผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน โดยพยานทั้งสองลงลายมือชื่อรับรองในขณะนั้น เป็นแบบที่นิยมและยืดหยุ่นที่สุด

2. เขียนเองทั้งฉบับ (มาตรา 1657): ผู้ทำต้องเขียนข้อความทั้งฉบับด้วยลายมือตนเอง ลงวันเดือนปี และลงลายมือชื่อ จะพิมพ์หรือใช้ลายพิมพ์นิ้วมือไม่ได้ ข้อดีคือไม่ต้องมีพยานก็ได้ แต่ผู้ที่เขียนหนังสือไม่ได้ทำแบบนี้ไม่ได้

3. เอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658): แจ้งข้อความต่อนายอำเภอต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคน นายอำเภอจดและอ่านให้ฟัง แล้วทุกฝ่ายลงลายมือชื่อและประทับตราตำแหน่ง เป็นแบบที่น่าเชื่อถือสูงและถูกโต้แย้งยาก ฝากเก็บที่อำเภอได้

4. เอกสารลับ (มาตรา 1660): ลงลายมือชื่อในพินัยกรรม ผนึกซองและลงลายมือชื่อคาบรอยผนึก แล้วนำไปแสดงต่อนายอำเภอและพยานสองคน เหมาะกับผู้ที่ต้องการเก็บเนื้อหาเป็นความลับจนกว่าจะเสียชีวิต

5. ด้วยวาจา (มาตรา 1663): ใช้ได้เฉพาะเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษที่ทำพินัยกรรมแบบอื่นไม่ได้ เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ตาย โดยแสดงเจตนาต่อพยานสองคนแล้วพยานไปแจ้งนายอำเภอโดยไม่ชักช้า ความสมบูรณ์สิ้นไปเมื่อพ้น 1 เดือนหลังผู้ทำกลับสู่ภาวะปกติ

"เขียนเองใส่ A4" ใช้ได้จริงไหม

ได้ ถ้าทำให้ครบเงื่อนไขแบบใดแบบหนึ่ง ถ้าจะใช้แบบ "เขียนเองทั้งฉบับ" (มาตรา 1657) ต้องเขียนด้วยลายมือตนเองทั้งฉบับ ลงวันเดือนปี และลงลายมือชื่อ ห้ามพิมพ์แม้แต่บางส่วน หรือถ้าจะพิมพ์ก็ต้องใช้แบบธรรมดา (มาตรา 1656) ที่ต้องมีพยานสองคนลงชื่อรับรอง กระดาษ A4 ใช้ได้ ประเด็นไม่ได้อยู่ที่ชนิดกระดาษ แต่อยู่ที่ทำครบองค์ประกอบของแบบที่เลือกหรือไม่

กับดักที่ทำให้พินัยกรรมโมฆะหรือเสียเปล่า

พยานห้ามเป็นผู้รับทรัพย์: หากให้ผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม หรือคู่สมรสของผู้รับทรัพย์ มาเป็น "พยาน" ข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้บุคคลนั้นจะตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1653 และ 1705 (ตัวพินัยกรรมส่วนอื่นอาจยังใช้ได้) นี่คือจุดที่คนพลาดบ่อย เช่น ให้ลูกที่จะได้รับมรดกมาเซ็นเป็นพยาน ทำให้ลูกคนนั้นอดได้รับส่วนที่ยกให้

• ผู้ทำพินัยกรรมต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 15 ปีบริบูรณ์ และมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ในขณะทำ
• พยานต้องบรรลุนิติภาวะ และต้องไม่เป็นผู้ที่กฎหมายห้าม (เช่น คนวิกลจริต หรือผู้ที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ)
• การขูด ลบ ตก เติม หรือแก้ไข ต้องลงวันเดือนปีและลงลายมือชื่อกำกับตามแบบเดิม มิฉะนั้นการแก้ไขไม่สมบูรณ์
• หากทำพินัยกรรมฉบับใหม่โดยชอบ ย่อมเพิกถอนฉบับก่อนโดยปริยายเฉพาะส่วนที่ข้อความขัดกัน จึงควรระบุให้ชัดว่ายกเลิกฉบับเดิมหรือไม่

เลือกแบบไหนดี

ถ้าต้องการความสะดวกและทรัพย์ไม่ซับซ้อน แบบธรรมดา (มาตรา 1656) เพียงพอ แต่ถ้าทรัพย์มาก มีทายาทหลายฝ่าย หรือกังวลว่าจะถูกโต้แย้งภายหลัง แบบเอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658) จะมั่นคงและน่าเชื่อถือกว่า เพราะมีเจ้าพนักงานรับรองและจัดเก็บ ไม่ว่าจะเลือกแบบใด ควรตั้งผู้จัดการมรดกไว้ในพินัยกรรมด้วย เพื่อให้การจัดการทรัพย์หลังเสียชีวิตราบรื่น และควรให้ทนายตรวจถ้อยคำเพื่อกันปัญหาพยาน การแก้ไข และข้อกำหนดที่อาจขัดกฎหมาย

ค่าธรรมเนียม การเก็บรักษา และตั้งผู้จัดการมรดกในพินัยกรรม

การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองในที่ว่าการอำเภอเสียค่าธรรมเนียมเพียงฉบับละ 50 บาท (นอกที่ว่าการอำเภอ 100 บาท) ส่วนแบบเอกสารลับฉบับละ 20 บาท ซึ่งน้อยมากเมื่อเทียบกับความมั่นคงที่ได้ และยังฝากเก็บต้นฉบับไว้ที่อำเภอได้ สำหรับพินัยกรรมที่ทำเอง ควรเก็บในที่ปลอดภัยและแจ้งให้ผู้ที่ไว้ใจหรือผู้จัดการมรดกทราบว่าเก็บไว้ที่ใด เพื่อไม่ให้สูญหายหรือถูกทำลาย จุดที่ไม่ควรลืมคือการ "ตั้งผู้จัดการมรดก" ไว้ในพินัยกรรม เพื่อให้มีผู้มีอำนาจรวบรวมและแบ่งทรัพย์ตามเจตนาได้รวดเร็ว และหากต้องการตัดทายาทคนใดมิให้รับมรดก ก็ทำได้โดยระบุไว้ในพินัยกรรมให้ชัดเจน การวางแผนทั้งหมดนี้ในคราวเดียวช่วยให้ทรัพย์ตกถึงมือผู้ที่ตั้งใจจริง ๆ โดยมีข้อพิพาทน้อยที่สุด

คำถามที่พบบ่อย

พินัยกรรมต้องจดทะเบียนที่อำเภอทุกแบบไหม

ไม่ แบบธรรมดาและแบบเขียนเองทั้งฉบับทำเองได้โดยไม่ต้องเกี่ยวข้องกับอำเภอ ส่วนแบบเอกสารฝ่ายเมือง เอกสารลับ และด้วยวาจา เป็นแบบที่ต้องดำเนินการผ่านนายอำเภอ

ให้ลูกที่จะได้รับมรดกเซ็นเป็นพยานได้ไหม

ไม่ควร เพราะหากผู้รับทรัพย์หรือคู่สมรสของผู้รับทรัพย์เป็นพยาน ข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้บุคคลนั้นจะตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1653 และ 1705 ควรใช้บุคคลภายนอกที่ไม่มีส่วนได้เสียเป็นพยาน

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 (มาตรา 1656–1663 แบบพินัยกรรม · 1653, 1705 พยาน · 1695 การเพิกถอน) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง/เอกสารลับ และค่าธรรมเนียม — กรมการปกครอง
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับแบบพินัยกรรมและพยาน — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม (เสาหลัก) · ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์ให้ตัวเอง · รับมรดกที่ดินช้า 4 ความเสี่ยง

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม