เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1563 "บุตรจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา" เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงหน้าที่ทางศีลธรรม ดังนั้นหากลูกที่บรรลุนิติภาวะและมีความสามารถ แต่ละเลยไม่เลี้ยงดูพ่อแม่ที่ยากไร้หรือเจ็บป่วยไม่มีรายได้ พ่อแม่ มีสิทธิฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูจากลูกได้ โดยเป็นคดีครอบครัวที่ยื่นต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลจะกำหนดจำนวนตามความจำเป็นของพ่อแม่และความสามารถของลูก นอกจากนี้การที่ลูกไม่เลี้ยงดูอาจเป็นเหตุให้บิดามารดาตัดออกจากมรดกได้ด้วย บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายครอบครัว

หน้าที่เลี้ยงดูพ่อแม่ เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย

หลายคนเข้าใจว่าการเลี้ยงดูพ่อแม่เป็นเพียงเรื่องความกตัญญูทางศีลธรรม แต่ความจริงมาตรา 1563 กำหนดให้เป็น "หน้าที่ตามกฎหมาย" ที่บังคับกันได้ หน้าที่นี้เป็นหน้าที่ต่างตอบแทนกับหน้าที่ของบิดามารดาที่ต้องเลี้ยงดูบุตรผู้เยาว์ตามมาตรา 1564 เมื่อบุตรพ้นความเป็นผู้เยาว์และสามารถเลี้ยงดูตนเองได้ ก็มีหน้าที่ดูแลบิดามารดาตอบแทน โดยเฉพาะเมื่อบิดามารดาชราภาพ เจ็บป่วย หรือขาดรายได้ หน้าที่นี้ใช้กับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย ส่วนบุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้วก็มีประเด็นเฉพาะที่ควรพิจารณา ดูเรื่องการรับรองบุตรที่ บุตรนอกสมรส รับรองบุตร

ฟ้องเรียกค่าอุปการะได้เมื่อไหร่ ใครฟ้อง

บิดาหรือมารดาที่ขาดผู้อุปการะและไม่สามารถเลี้ยงดูตนเองได้ตามสมควร มีสิทธิฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูจากบุตรที่มีความสามารถจะให้ได้ ศาลจะพิจารณาจากความจำเป็นของบิดามารดาและฐานะความสามารถของบุตรประกอบกัน แล้วกำหนดจำนวนที่เหมาะสม ซึ่งอาจกำหนดเป็นรายเดือนหรือรายงวด คดีนี้เป็นคดีครอบครัวที่ยื่นต่อศาลเยาวชนและครอบครัว และเช่นเดียวกับค่าอุปการะประเภทอื่น ไม่มีอัตราตายตัว ขึ้นกับข้อเท็จจริงเป็นรายคดี เทียบกับหลักค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรและค่าเลี้ยงชีพได้ที่ อำนาจปกครองบุตรและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

มีลูกหลายคน ใครต้องจ่าย: เมื่อบิดามารดามีบุตรหลายคน โดยหลักบุตรทุกคนที่มีความสามารถมีหน้าที่ร่วมกันอุปการะตามส่วน มิใช่ผลักภาระให้คนใดคนหนึ่ง หากบุตรคนหนึ่งออกค่าใช้จ่ายเลี้ยงดูไปก่อนเกินส่วนของตน ก็อาจมีประเด็นเรียกร้องระหว่างพี่น้องได้ ควรปรึกษาทนายเพื่อจัดการให้เป็นธรรม

ไม่เลี้ยงดู อาจถูกตัดออกจากมรดก

นอกจากถูกฟ้องเรียกค่าอุปการะแล้ว การที่บุตรละเลยไม่อุปการะเลี้ยงดูบิดามารดาในยามที่ควรทำ ยังอาจเป็นเหตุให้บิดามารดาแสดงเจตนา "ตัดทายาทโดยธรรมมิให้รับมรดก" ได้ตามกฎหมาย หรือกำหนดการแบ่งทรัพย์ผ่านพินัยกรรมให้แก่บุตรที่ดูแลตนมากกว่า การวางแผนมรดกจึงเป็นเครื่องมือหนึ่งที่บิดามารดาใช้จัดการเรื่องนี้ได้ อ่านวิธีตัดทายาทที่ ตัดลูกออกจากมรดก ม.1608

พ่อแม่ป่วยจนจัดการเรื่องเงินเองไม่ได้

ในกรณีที่บิดามารดาสูงอายุหรือเจ็บป่วยจนไม่สามารถจัดการทรัพย์สินหรือฟ้องร้องด้วยตนเอง อาจต้องมีการตั้งผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์เพื่อดูแลและดำเนินการแทนตามกฎหมาย ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการเรียกค่าอุปการะ แต่มักเกิดควบคู่กันในครอบครัวที่ผู้สูงอายุถูกทอดทิ้ง อ่านเรื่องการตั้งผู้ดูแลที่ ตั้งผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์ พ่อแม่ป่วย

หลักฐานที่ใช้ในคดีค่าอุปการะเลี้ยงดู

หากต้องดำเนินคดีเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู การเตรียมพยานหลักฐานให้ครบช่วยให้ศาลเห็นภาพความจำเป็นและกำหนดจำนวนได้เหมาะสม สิ่งที่ควรรวบรวมได้แก่

• เอกสารแสดงความสัมพันธ์บิดามารดา-บุตร เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน
• หลักฐานความจำเป็นของบิดามารดา เช่น ค่ารักษาพยาบาล ค่าครองชีพ และการไม่มีรายได้เพียงพอ
• หลักฐานฐานะและความสามารถทางการเงินของบุตร เช่น รายได้ ทรัพย์สิน
• พยานบุคคลที่ยืนยันว่าบิดามารดาถูกละเลยไม่ได้รับการดูแล

ในหลายกรณี การไกล่เกลี่ยภายในครอบครัวหรือผ่านศาลช่วยให้ตกลงเรื่องการดูแลได้โดยไม่ต้องสู้คดียืดเยื้อ การปรึกษาทนายช่วยประเมินว่าควรเจรจาหรือฟ้อง และเตรียมพยานหลักฐานให้พร้อม

คำถามที่พบบ่อย

พ่อแม่ฟ้องเรียกค่าเลี้ยงดูจากลูกได้จริงไหม

ได้ มาตรา 1563 กำหนดให้บุตรจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา หากลูกที่มีความสามารถละเลยหน้าที่ พ่อแม่ที่ขาดผู้อุปการะฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูต่อศาลเยาวชนและครอบครัวได้ ศาลจะกำหนดจำนวนตามความจำเป็นและความสามารถของแต่ละฝ่าย

มีลูกหลายคน ต้องจ่ายทุกคนไหม

โดยหลักบุตรทุกคนที่มีความสามารถมีหน้าที่ร่วมกันอุปการะบิดามารดาตามส่วน ไม่ใช่ภาระของคนใดคนหนึ่ง หากคนหนึ่งจ่ายไปก่อนเกินส่วน อาจมีสิทธิเรียกร้องระหว่างพี่น้อง ควรปรึกษาทนายเพื่อแบ่งภาระให้เป็นธรรม

ลูกไม่เลี้ยงดู ตัดออกจากมรดกได้ไหม

การที่บุตรละเลยไม่เลี้ยงดูบิดามารดาอาจเป็นเหตุให้ตัดทายาทโดยธรรมมิให้รับมรดกได้ตามกฎหมาย หรือบิดามารดาอาจทำพินัยกรรมกำหนดการแบ่งทรัพย์ตามที่ประสงค์ ควรทำให้ถูกแบบเพื่อให้มีผลสมบูรณ์

ค่าอุปการะเลี้ยงดูพ่อแม่คิดเท่าไหร่

กฎหมายไม่ได้กำหนดอัตราตายตัว ศาลจะพิจารณาจากความจำเป็นของบิดามารดา เช่น ค่ารักษาพยาบาล ค่าครองชีพ และความสามารถทางการเงินของบุตรประกอบกัน แล้วกำหนดจำนวนที่เหมาะสมเป็นรายกรณี

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1563-1565 (หน้าที่อุปการะเลี้ยงดู) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• คดีครอบครัวและเขตอำนาจศาลเยาวชนและครอบครัว — สำนักงานศาลยุติธรรม
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายครอบครัว (เสาหลัก) · ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร · ตั้งผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม