เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: หลังการแก้ไขประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรื่องค้ำประกัน (ฉบับที่ 20) พ.ศ. 2557 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 11 กุมภาพันธ์ 2558 ผู้ค้ำประกันได้รับความคุ้มครองมากขึ้น จุดสำคัญคือ ข้อตกลงที่กำหนดให้ผู้ค้ำประกัน (ที่เป็นบุคคลธรรมดา) ต้องรับผิด "อย่างลูกหนี้ร่วม" ตกเป็นโมฆะ และห้ามขยายขอบเขตความรับผิดของผู้ค้ำเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด ผู้ค้ำจึงไม่ใช่ "ลูกหนี้สำรอง" ที่เจ้าหนี้จะข้ามมาบีบก่อนได้ทันทีอีกต่อไป บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ

ค้ำประกันคืออะไร และทำไมกฎหมายต้องแก้

สัญญาค้ำประกันคือสัญญาที่ "ผู้ค้ำประกัน" ตกลงกับเจ้าหนี้ว่าจะชำระหนี้แทน หากลูกหนี้ไม่ชำระ ในอดีตสัญญาค้ำประกันมักเขียนให้ผู้ค้ำรับผิด "อย่างลูกหนี้ร่วม" ทำให้เจ้าหนี้ข้ามไปเรียกจากผู้ค้ำได้ทันทีเหมือนเป็นลูกหนี้เอง คนจำนวนมากเซ็นค้ำให้ญาติหรือเพื่อนด้วยความเกรงใจ แล้วต้องรับภาระหนี้เต็มจำนวนทั้งที่ไม่ได้ใช้เงิน กฎหมายจึงแก้ไขเพื่อคืนความเป็นธรรมให้ผู้ค้ำที่เป็นบุคคลธรรมดา

สาระสำคัญของกฎหมายค้ำประกันใหม่ที่ผู้ค้ำควรรู้

1. ห้ามให้ผู้ค้ำรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม (เป็นโมฆะ)

หัวใจของการแก้ไขคือ ข้อตกลงใดที่กำหนดให้ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดอย่างเดียวกับลูกหนี้ร่วม หรือในฐานะเป็นลูกหนี้ร่วม ข้อตกลงนั้นตกเป็นโมฆะ ผู้ค้ำที่เป็นบุคคลธรรมดาจึงคงสถานะเป็น "ผู้ค้ำประกัน" ไม่ใช่ลูกหนี้ร่วม โดยมีข้อยกเว้นสำหรับกรณีผู้ค้ำประกันที่เป็น "นิติบุคคล" ซึ่งยินยอมผูกพันตนรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมได้

2. ห้ามขยายขอบเขตความรับผิดเกินกฎหมาย

กฎหมายห้ามทำข้อตกลงล่วงหน้าที่ขยายความรับผิดของผู้ค้ำให้เกินกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้ ข้อตกลงในลักษณะนี้ก็ไม่มีผลผูกพันผู้ค้ำ ทำให้เจ้าหนี้ไม่สามารถเขียนสัญญาผลักภาระทั้งหมดไปที่ผู้ค้ำได้เหมือนเดิม

3. เจ้าหนี้ต้องบอกกล่าวผู้ค้ำเมื่อลูกหนี้ผิดนัด

เมื่อลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้มีหน้าที่ต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำประกันภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด หากเจ้าหนี้ละเลยไม่บอกกล่าวตามกำหนด ผู้ค้ำอาจหลุดพ้นจากความรับผิดในส่วนดอกเบี้ยและค่าเสียหายบางส่วนที่เกิดขึ้นภายหลัง การจัดการเรื่องหนังสือบอกกล่าวจึงสำคัญกับทั้งสองฝ่าย อ่านวิธีเขียนหนังสือบอกกล่าวให้มีผลได้ที่ หนังสือบอกกล่าวทวงถาม (โนติส)

ก่อน vs หลังกฎหมายใหม่ ต่างกันอย่างไร

ข้อควรระวังสำหรับนิติบุคคล: ข้อยกเว้นเรื่อง "รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม" ใช้กับผู้ค้ำที่เป็นนิติบุคคลซึ่งยินยอม ดังนั้นบริษัทที่เซ็นค้ำให้บริษัทในเครือหรือกรรมการที่ค้ำในนามตนเอง ควรตรวจสถานะและถ้อยคำในสัญญาอย่างรอบคอบ

สิทธิของผู้ค้ำประกันที่ควรใช้

ผู้ค้ำประกันที่เป็นบุคคลธรรมดามีสิทธิหลายประการที่ช่วยลดความเสี่ยง เช่น สิทธิให้เจ้าหนี้ไปเรียกจากลูกหนี้หรือบังคับเอาจากหลักประกันก่อนในกรณีที่กฎหมายกำหนด สิทธิที่จะหลุดพ้นบางส่วนหากเจ้าหนี้ไม่บอกกล่าวตามกำหนด และเมื่อผู้ค้ำชำระหนี้แทนแล้วย่อม รับช่วงสิทธิ ไปไล่เบี้ยเอาจากลูกหนี้ได้ การรู้และใช้สิทธิเหล่านี้อย่างถูกจังหวะมีผลต่อภาระเงินที่ผู้ค้ำต้องแบกอย่างมาก

ร่างสัญญาค้ำประกันให้บังคับได้และเป็นธรรม

สัญญาค้ำประกันต้องทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อผู้ค้ำจึงจะฟ้องร้องบังคับได้ การร่างที่ดีควรระบุหนี้ที่ค้ำให้ชัดเจน (จำนวน ขอบเขต ระยะเวลา) ไม่ใส่ข้อความที่ขัดกฎหมายใหม่ (เช่น บังคับให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมสำหรับบุคคลธรรมดา) และกำหนดกลไกการบอกกล่าวให้สอดคล้องกฎหมาย หลักการร่าง-ตรวจสัญญาและการป้องกันข้อพลาดทั้งหมดอยู่ในเสาหลัก คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ ฉบับสมบูรณ์ และหากต้องการคุ้มครองความลับธุรกิจคู่กับสัญญาหลัก ดูเพิ่มที่ NDA สัญญารักษาความลับทางธุรกิจ

คำถามที่พบบ่อย

เซ็นค้ำให้เพื่อน เพื่อนหนีหนี้ ต้องจ่ายทั้งหมดเลยไหม

ผู้ค้ำที่เป็นบุคคลธรรมดาไม่ได้อยู่ในฐานะลูกหนี้ร่วมอีกต่อไป เจ้าหนี้ต้องดำเนินการตามฐานะผู้ค้ำประกันและกรอบกฎหมายใหม่ ทั้งนี้ความรับผิดจริงขึ้นกับถ้อยคำในสัญญา จำนวนหนี้ที่ค้ำ และการปฏิบัติตามขั้นตอนของเจ้าหนี้ ควรให้ทนายตรวจสัญญาเพื่อประเมินขอบเขตที่แท้จริง

สัญญาเขียนว่าผู้ค้ำรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม ใช้ได้ไหม

สำหรับผู้ค้ำที่เป็นบุคคลธรรมดา ข้อตกลงให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมตกเป็นโมฆะตามกฎหมายใหม่ จึงไม่ผูกพันผู้ค้ำในส่วนนั้น แต่ตัวสัญญาค้ำประกันส่วนที่ชอบด้วยกฎหมายยังมีผลอยู่ ควรให้ทนายแยกแยะว่าข้อใดใช้ได้-ข้อใดเป็นโมฆะ

ค้ำประกันแล้วยกเลิกได้ไหม

การเลิกค้ำประกันขึ้นกับประเภทหนี้และเงื่อนไขสัญญา กรณีค้ำหนี้ในอนาคตหรือหนี้ที่ไม่กำหนดเวลา อาจมีช่องทางบอกเลิกได้ในบางกรณีตามกฎหมาย แต่หนี้ที่เกิดและผูกพันไปแล้วมักยกเลิกย้อนหลังไม่ได้ ควรปรึกษาทนายก่อนดำเนินการ

ผู้ค้ำที่เป็นบริษัทได้รับความคุ้มครองเหมือนบุคคลไหม

ไม่เหมือนทั้งหมด ข้อยกเว้นในกฎหมายเปิดให้ผู้ค้ำที่เป็นนิติบุคคลยินยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมได้ ดังนั้นบริษัทหรือกรรมการที่ค้ำในนามนิติบุคคลควรตรวจถ้อยคำและสถานะให้ชัด เพราะความเสี่ยงต่างจากผู้ค้ำที่เป็นบุคคลธรรมดา

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 3 ลักษณะค้ำประกัน และพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. (ฉบับที่ 20) พ.ศ. 2557 (มีผล 11 ก.พ. 2558) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องค้ำประกันและความรับผิดของผู้ค้ำ — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• ขั้นตอนการฟ้องและบังคับคดีตามสัญญาค้ำประกัน — สำนักงานศาลยุติธรรม
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ (เสาหลัก) · หนังสือบอกกล่าวทวงถาม · NDA สัญญารักษาความลับ

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม