สัญญาจ้างทำของ ต่างจากสัญญาจ้างบริการอย่างไร

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

บริษัทตกลงจ้างทำเว็บไซต์ จ่ายเงินเป็นงวด และคาดว่าจะได้รับระบบที่ใช้งานได้ แต่สัญญากลับเขียนเพียงว่า "ให้บริการพัฒนาระบบ" เมื่อส่งงานไม่ครบจึงเริ่มเถียงกันว่าเป็นงานที่ต้องได้ผลสำเร็จ หรือเป็นเพียงการใช้ความพยายามตามขอบเขตบริการ

สัญญาจ้างทำของมุ่งที่ผลสำเร็จของงานและผู้ว่าจ้างตกลงจ่ายสินจ้าง ส่วนคำว่า "สัญญาบริการ" ไม่ได้ทำให้สัญญาเป็นกฎหมายประเภทหนึ่งโดยอัตโนมัติ ต้องดูหน้าที่จริง การควบคุมงาน และผลลัพธ์ที่ตกลง หากจัดประเภทผิด สิทธิเรื่องตรวจรับ แก้ข้อบกพร่อง ชำระเงิน และบอกเลิกอาจเปลี่ยนไป

กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย

• จ้างผู้รับเหมาก่อสร้าง ตกแต่ง ผลิตสินค้า หรือซ่อมเครื่องจักร
• จ้างทำเว็บไซต์ โปรแกรม งานออกแบบ หรือสื่อโฆษณาที่ต้องส่งมอบเป็นชิ้นงาน
• จ้างที่ปรึกษาหรือผู้ให้บริการต่อเนื่อง แต่มีรายงานและผลลัพธ์เป็นงวด
• คู่สัญญาใช้ชื่อ "บริการ" แต่เถียงกันว่างานเสร็จ ผ่านตรวจรับ หรือควรจ่ายเงินแล้วหรือยัง

ถ้าผู้ทำงานอยู่ภายใต้คำสั่ง เวลา ระเบียบ และการควบคุมเหมือนพนักงาน ต้องตรวจเพิ่มว่าเป็นการจ้างแรงงานหรือไม่ ชื่อฟรีแลนซ์หรือผู้รับจ้างไม่ตัดสิทธิตามกฎหมายแรงงาน

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. เขียนผลสำเร็จที่ต้องส่งมอบให้เห็นภาพ เช่น แบบก่อสร้าง ระบบที่ผ่านการทดสอบ หรือสินค้าตามตัวอย่าง
2. แยกหน้าที่ที่ต้องทำต่อเนื่องออกจากชิ้นงานที่ต้องตรวจรับ
3. กำหนดเกณฑ์ตรวจรับ ผู้มีอำนาจอนุมัติ และวิธีแจ้งรายการแก้ไข
4. ผูกงวดจ่ายกับหลักฐานที่ตรวจได้ ไม่ใช้เพียงคำว่า "งานคืบหน้า"
5. กำหนดขั้นตอนสั่งงานเพิ่ม พร้อมผลต่อราคาและกำหนดส่ง
6. ตรวจสิทธิบอกเลิก การส่งมอบงานค้าง และความรับผิดหลังจบสัญญา

จุดต่างที่ต้องเขียนให้ชัด

ผลสำเร็จหรือการปฏิบัติงาน

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 วางหลักเรื่องจ้างทำของไว้ที่การทำงานให้สำเร็จ หากงานเป็นการดูแลต่อเนื่อง ให้เขียนระดับการให้บริการ รอบรายงาน และเงื่อนไขตอบสนองไว้ด้วย สัญญาหนึ่งฉบับอาจมีทั้งส่วนที่เป็นชิ้นงานและบริการต่อเนื่อง

ตรวจรับและแก้ข้อบกพร่อง

ระบุรายการทดสอบ ระยะตรวจรับ วิธีปฏิเสธงาน และเวลาที่ผู้รับจ้างต้องแก้ อย่าใช้ข้อความว่า "ถือว่ารับงานแล้วทันที" หากผู้ว่าจ้างยังไม่ได้รับไฟล์หรือเข้าระบบเพื่อตรวจจริง

งานเพิ่มและการเปลี่ยนแบบ

ปัญหาค่าใช้จ่ายบานมักเกิดจากงานเพิ่มผ่านแชต ควรกำหนดแบบคำขอเปลี่ยนงาน ผู้อนุมัติ ราคา และกำหนดส่งใหม่ก่อนเริ่มทำ หากเป็นงานบริการต่อเนื่องให้ระบุโควตางานและอัตราสำหรับงานเกินขอบเขต

อ่านแนวทางกำหนดขอบเขตงานเพิ่มเติมได้ที่ สัญญาจ้างบริการ เขียนอย่างไร และตรวจขั้นตอนเมื่อจะยุติสัญญาที่ การบอกเลิกสัญญาให้ถูกต้อง

เอกสารที่ควรเตรียม

• คู่สัญญา: หนังสือรับรอง รายชื่อผู้มีอำนาจ และเอกสารผู้รับช่วง ใช้ตรวจว่าใครรับผิดและลงนามผูกพันได้
• งาน: ขอบเขตงาน แบบ ตัวอย่าง และรายการสิ่งส่งมอบ ใช้กำหนดผลสำเร็จ
• ราคา: ใบเสนอราคา ตารางงวด และค่าใช้จ่ายผ่าน ใช้แยกงานเดิมกับงานเพิ่ม
• การตรวจรับ: แผนทดสอบ รายงานความคืบหน้า และรายชื่อผู้อนุมัติ ใช้ชี้ว่างานผ่านเมื่อใด
• ข้อพิพาท: อีเมล แชต หนังสือทักท้วง และหลักฐานส่งงาน ใช้ตรวจการผิดนัดและสิทธิบอกเลิก

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

เวลาร่างขึ้นกับจำนวนสิ่งส่งมอบ วิธีตรวจรับ ผู้รับช่วง และข้อกำหนดด้านทรัพย์สินทางปัญญา หากมีหลายงวดหรือระบบเทคนิค ควรให้ผู้ใช้งานและฝ่ายเทคนิคตรวจร่างร่วมกัน ค่าร่างและค่าตรวจต้องประเมินจากเอกสารจริง รวมถึงจำนวนรอบเจรจาและภาคผนวกที่ต้องจัดทำ

ข้อผิดพลาดที่พบ

• ตั้งชื่อสัญญาแล้วคิดว่าสิทธิทุกอย่างเป็นไปตามชื่อนั้น
• ไม่มีเกณฑ์ตรวจรับ จึงพิสูจน์ไม่ได้ว่างานเสร็จหรือยัง
• จ่ายเกือบทั้งหมดก่อนรับไฟล์ต้นฉบับหรือทดสอบระบบ
• สั่งงานเพิ่มด้วยวาจา แล้วโต้เถียงเรื่องราคาในภายหลัง

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจเมื่อมูลค่างานสูง มีงานเทคนิคหลายช่วง มีผู้รับช่วง มีข้อมูลลับ หรือเริ่มมีข้อโต้แย้งเรื่องตรวจรับ ทนายช่วยจัดประเภทสัญญา ร่างภาคผนวกงาน วางขั้นตอนเปลี่ยนงาน ตรวจสิทธิบอกเลิก และจัดหนังสือแจ้งผิดนัดให้สอดคล้องกับเอกสาร

ทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ทนายตรวจหน้าที่จริงของคู่สัญญา แยกส่วนจ้างทำของ บริการ และจ้างแรงงาน ร่างขอบเขตงานกับเกณฑ์ตรวจรับ ตรวจหลักฐานการส่งมอบ ร่างหนังสือให้แก้ไขผิดนัด และเจรจาเรื่องงานค้าง ค่าใช้จ่ายเพิ่ม หรือการส่งต่อให้ผู้รับจ้างรายใหม่

คำถามที่พบบ่อย

ตั้งชื่อว่าสัญญาบริการแล้วใช้กฎหมายจ้างทำของได้หรือไม่

ต้องดูเนื้อหาหน้าที่และผลสำเร็จที่ตกลงกัน ศาลไม่ได้พิจารณาจากชื่อเอกสารเพียงอย่างเดียว สัญญาหนึ่งฉบับอาจมีหน้าที่หลายลักษณะ จึงควรแยกผลของแต่ละส่วนไว้ให้ชัด

ผู้ว่าจ้างยังไม่ตรวจรับ ต้องจ่ายเงินหรือไม่

ต้องตรวจงวดจ่าย เงื่อนไขตรวจรับ และหลักฐานส่งมอบ หากสัญญาเขียนไม่ชัด ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงของงานและกฎหมายที่ใช้กับสัญญานั้นก่อนหักหรือระงับเงิน

แหล่งกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 เป็นต้นไป เรื่องจ้างทำของ ตรวจฉบับกฎหมายที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ตรวจข้อมูลที่ กรมทรัพย์สินทางปัญญา

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

อ่านภาพรวมได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย