เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: "ค่าเลี้ยงชีพ" คือเงินที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งอาจต้องจ่ายให้อีกฝ่ายหลังหย่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1526 ซึ่ง ไม่ใช่เรื่องเดียวกับค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร โดยหลักศาลจะกำหนดค่าเลี้ยงชีพให้ได้ก็ต่อเมื่อ เหตุหย่าเป็นความผิดของคู่สมรสอีกฝ่ายเพียงฝ่ายเดียว และการหย่าทำให้ฝ่ายที่ขอยากจนลงเพราะไม่มีรายได้พอจากทรัพย์สินหรือการงาน ทั้งนี้ต้องขอมาในคดีหย่า และสิทธิรับค่าเลี้ยงชีพจะระงับถ้าผู้รับสมรสใหม่ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือฟ้องหย่า 2026

ค่าเลี้ยงชีพคืออะไร ต่างจากค่าอุปการะบุตรอย่างไร

ค่าเลี้ยงชีพ (มาตรา 1526) เป็นเงินที่จ่ายให้ "คู่สมรส" ที่ต้องยากจนลงเพราะการหย่า ส่วนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นเงินสำหรับ "บุตร" ที่พ่อแม่มีหน้าที่ร่วมกันจ่ายไม่ว่าใครเป็นฝ่ายผิด ทั้งสองอย่างแยกจากกันและขอได้พร้อมกันในคดีเดียว หลายคนสับสนว่าหย่าแล้วต้องได้ค่าเลี้ยงชีพเสมอ ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะค่าเลี้ยงชีพมีเงื่อนไขเฉพาะ ส่วนรายละเอียดเรื่องบุตรอ่านได้ที่ อำนาจปกครองบุตรและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

เงื่อนไขที่ศาลจะกำหนดค่าเลี้ยงชีพ

• เหตุแห่งการหย่าเป็นความผิดของคู่สมรสอีกฝ่ายเพียงฝ่ายเดียว
• การหย่าทำให้ฝ่ายที่ขอ "ยากจนลง" เพราะไม่มีรายได้เพียงพอจากทรัพย์สินหรือจากการงานที่เคยทำระหว่างสมรส
• ต้องร้องขอค่าเลี้ยงชีพเข้ามาในคดีหย่า (โดยหลักไม่ฟ้องแยกภายหลัง)

ศาลมีอำนาจกำหนดจำนวนและวิธีจ่าย (เป็นก้อนหรือรายเดือน) โดยคำนึงถึงความสามารถของผู้จ่ายและฐานะของผู้รับ ดังนั้นจึงไม่มีอัตราตายตัว และไม่มีใครรับประกันได้ว่าจะได้เท่าไรหรือได้แน่นอน เพราะขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายคดี การพิสูจน์ว่าใครเป็นฝ่ายผิดจึงสำคัญ ซึ่งเชื่อมโยงกับเหตุฟ้องหย่า ดูที่ เหตุฟ้องหย่า 10 ประการ

ค่าเลี้ยงชีพระงับเมื่อใด

สิทธิได้รับค่าเลี้ยงชีพจะ ระงับ เมื่อฝ่ายผู้รับสมรสใหม่ นอกจากนี้หากภายหลังฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ฝ่ายที่เกี่ยวข้องอาจขอให้ศาลพิจารณาแก้ไขจำนวนค่าเลี้ยงชีพได้ การวางแผนเรื่องนี้ให้ชัดตั้งแต่ตอนหย่าจึงช่วยลดข้อพิพาทในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อมีการตกลงเรื่องทรัพย์สินควบคู่

ค่าเลี้ยงชีพ vs การแบ่งสินสมรส: ค่าเลี้ยงชีพเป็นคนละเรื่องกับการแบ่งสินสมรส การหย่าที่เป็นธรรมควรพิจารณาทั้งการแบ่งทรัพย์ที่ทำมาด้วยกัน และค่าเลี้ยงชีพ (ถ้ามีเงื่อนไขครบ) ไปพร้อมกัน วิธีแบ่งสินสมรสให้ไม่เสียเปรียบอ่านที่ แบ่งสินสมรสตามมาตรา 1533

หย่าโดยตกลงกัน กำหนดค่าเลี้ยงชีพได้ไหม

หากเป็นการหย่าโดยความยินยอม คู่สมรสสามารถตกลงเรื่องค่าเลี้ยงชีพและการแบ่งทรัพย์สินกันเองในบันทึกข้อตกลงท้ายทะเบียนหย่าได้ ซึ่งช่วยให้ยืดหยุ่นและรวดเร็วกว่าการสู้คดี ข้อตกลงที่ชัดเจนและเป็นลายลักษณ์อักษรจะบังคับได้ดีกว่า ดูความต่างของการหย่าสองแบบที่ หย่าโดยความยินยอม vs ฟ้องหย่า

ศาลกำหนดค่าเลี้ยงชีพอย่างไร จ่ายแบบไหน

เมื่อเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 1526 แล้ว ศาลจะพิจารณา "จำนวน" และ "วิธีจ่าย" ค่าเลี้ยงชีพโดยคำนึงถึงความสามารถของฝ่ายผู้จ่ายและฐานะความเป็นอยู่ของฝ่ายผู้รับประกอบกัน จึงไม่มีสูตรตายตัวและไม่มีใครรับประกันได้ว่าจะได้จำนวนเท่าใด

• รูปแบบการจ่าย: อาจกำหนดเป็นเงินก้อนครั้งเดียว หรือเป็นรายเดือน/รายงวดตามที่เหมาะสมกับข้อเท็จจริง
• การปรับเปลี่ยน: หากภายหลังพฤติการณ์หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนไปมาก ฝ่ายที่เกี่ยวข้องอาจร้องขอให้ศาลเพิ่ม ลด หรือเลิกค่าเลี้ยงชีพได้
• หลักฐานสำคัญ: รายได้ ทรัพย์สิน ภาระค่าใช้จ่าย และความจำเป็นของแต่ละฝ่าย

การเตรียมเอกสารแสดงรายได้และค่าใช้จ่ายให้ครบช่วยให้ศาลเห็นภาพและกำหนดค่าเลี้ยงชีพได้เป็นธรรม ทั้งนี้ควรยกประเด็นค่าเลี้ยงชีพควบคู่กับการแบ่งสินสมรสและค่าอุปการะบุตรในคราวเดียว เพื่อให้การหย่าจบครบทุกเรื่องและไม่ต้องฟ้องซ้ำ

ค่าเลี้ยงชีพกับคู่สมรสไทย-ต่างชาติ

สำหรับคู่สมรสที่ฝ่ายหนึ่งเป็นชาวต่างชาติ การหย่าและการเรียกค่าเลี้ยงชีพอาจมีประเด็นเพิ่มเติม เช่น จะใช้กฎหมายของประเทศใดบังคับ ศาลใดมีอำนาจพิจารณา และการบังคับตามคำพิพากษาข้ามประเทศ ซึ่งซับซ้อนกว่าคดีคนไทยทั่วไป การวางแผนและเตรียมพยานหลักฐานเรื่องรายได้-ทรัพย์สินของทั้งสองฝ่ายตั้งแต่ต้นจึงสำคัญ และควรปรึกษาทนายที่เข้าใจคดีครอบครัวไทย-ต่างชาติ รายละเอียดเรื่องเขตอำนาจและกฎหมายที่ใช้บังคับดูที่ ฟ้องหย่าคู่สมรสต่างชาติ

คำถามที่พบบ่อย

หย่าแล้วได้ค่าเลี้ยงชีพทุกคนไหม

ไม่ใช่ ค่าเลี้ยงชีพมีเงื่อนไขเฉพาะตามมาตรา 1526 คือเหตุหย่าต้องเป็นความผิดของอีกฝ่ายเพียงฝ่ายเดียว และการหย่าทำให้ฝ่ายที่ขอยากจนลง ศาลจึงจะกำหนดให้ ไม่ได้ให้กับทุกคนที่หย่า

ค่าเลี้ยงชีพต่างจากค่าอุปการะบุตรอย่างไร

ค่าเลี้ยงชีพจ่ายให้ "คู่สมรส" ที่ยากจนลงเพราะการหย่า ส่วนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรจ่ายเพื่อ "บุตร" ซึ่งพ่อแม่มีหน้าที่ร่วมกันไม่ว่าใครผิด ทั้งสองแยกกันและขอพร้อมกันในคดีหย่าได้

ได้รับค่าเลี้ยงชีพแล้ว ถ้าแต่งงานใหม่จะเป็นอย่างไร

สิทธิได้รับค่าเลี้ยงชีพจะระงับเมื่อฝ่ายผู้รับสมรสใหม่ ดังนั้นเมื่อมีการสมรสใหม่ ผู้จ่ายไม่ต้องจ่ายค่าเลี้ยงชีพต่อไป

เรียกค่าเลี้ยงชีพภายหลังการหย่าได้ไหม

โดยหลักต้องร้องขอค่าเลี้ยงชีพเข้ามาในคดีหย่า การมาเรียกภายหลังเมื่อหย่าเสร็จแล้วมักทำไม่ได้ จึงควรปรึกษาทนายและยกประเด็นนี้ตั้งแต่ต้นเพื่อไม่ให้เสียสิทธิ

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1526-1527 (ค่าเลี้ยงชีพ) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• ข้อมูลคดีครอบครัวและการหย่า — สำนักงานศาลยุติธรรม
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือฟ้องหย่า (เสาหลัก) · ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร · หย่าโดยความยินยอม
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม