เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กรกฎาคม 2026

ตอบสั้น ๆ: "ใบเตือน" หรือหนังสือตักเตือนเป็นเครื่องมือทางวินัยที่นายจ้างใช้เมื่อลูกจ้างฝ่าฝืนข้อบังคับหรือระเบียบการทำงาน จุดสำคัญคือ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 (4) หากลูกจ้างฝ่าฝืนข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายในกรณีที่ "ไม่ร้ายแรง" นายจ้างต้องเคยตักเตือนเป็นหนังสือมาก่อน แล้วลูกจ้างทำผิดซ้ำในเรื่องเดิมภายในเวลาที่หนังสือเตือนยังมีผล (ไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด) จึงจะเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ส่วนกรณีที่ผิด "ร้ายแรง" เลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องตักเตือนก่อน การทำใบเตือนให้ถูกต้องจึงสำคัญมากทั้งต่อนายจ้างและลูกจ้าง บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายแรงงานสำหรับนายจ้าง

ผิดร้ายแรง vs ไม่ร้ายแรง ต่างกันที่ใบเตือน

การฝ่าฝืนข้อบังคับหรือระเบียบการทำงานแบ่งเป็นสองระดับที่มีผลต่อการเลิกจ้างต่างกัน กรณี "ร้ายแรง" เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจทำให้นายจ้างเสียหายอย่างมาก หรือกระทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง นายจ้างเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยและไม่ต้องตักเตือนก่อน ส่วนกรณี "ไม่ร้ายแรง" เช่น มาสายบ่อย ละเลยหน้าที่เล็กน้อย นายจ้างต้องออกหนังสือตักเตือนก่อน และหากลูกจ้างทำผิดซ้ำในเรื่องเดิมภายในเวลาที่หนังสือเตือนมีผล จึงจะเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย กรณีเลิกจ้างที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยทั้งหมดดูที่ เลิกจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ม.119

หนังสือตักเตือนที่มีผลต้องมีอะไร

• ระบุชื่อลูกจ้าง วันที่ และข้อเท็จจริงการกระทำผิดให้ชัดเจน (ทำผิดอะไร เมื่อไร)
• อ้างอิงข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งที่ลูกจ้างฝ่าฝืน
• ระบุคำเตือนว่าหากทำผิดซ้ำจะถูกลงโทษหรือเลิกจ้าง
• ลงลายมือชื่อผู้มีอำนาจ และให้ลูกจ้างลงชื่อรับทราบ (หากไม่ยอมเซ็น ควรมีพยาน)

หนังสือเตือนที่ดีต้องระบุการกระทำผิดให้ชัดเจน ไม่ใช่เขียนลอย ๆ และเก็บสำเนาไว้เป็นหลักฐาน หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด หากพ้นกำหนดแล้วทำผิดใหม่ ก็ถือเป็นการเริ่มนับใหม่ ต้องตักเตือนใหม่ การมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่ชัดเจนช่วยให้การออกใบเตือนและการลงโทษมีฐานอ้างอิง ดูที่ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน

ลูกจ้างไม่ยอมเซ็นใบเตือน ยังมีผลไหม: การที่ลูกจ้างไม่ยอมลงชื่อรับทราบใบเตือน ไม่ได้ทำให้ใบเตือนเสียผล หากนายจ้างได้แจ้งและมีพยานยืนยันว่าได้ตักเตือนจริง ใบเตือนก็ยังใช้ได้ ดังนั้นนายจ้างควรมีพยานหรือบันทึกการรับทราบ ส่วนลูกจ้างที่เห็นว่าใบเตือนไม่เป็นธรรมควรทำบันทึกโต้แย้งไว้แทนการปฏิเสธเฉย ๆ

เตือนกี่ครั้งถึงเลิกจ้างได้

กฎหมายไม่ได้กำหนดจำนวนครั้งตายตัวว่าต้องเตือน "สามครั้ง" อย่างที่หลายคนเข้าใจ หลักตามมาตรา 119 (4) คือ เมื่อออกหนังสือตักเตือนแล้ว "ลูกจ้างทำผิดซ้ำ" ในเรื่องเดิมภายในเวลาที่หนังสือเตือนมีผล นายจ้างก็เลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย นั่นคือโดยหลักเตือนเป็นหนังสือหนึ่งครั้งแล้วทำผิดซ้ำก็เพียงพอ ไม่จำเป็นต้องสามครั้ง อย่างไรก็ดี นายจ้างหลายแห่งกำหนดขั้นตอนภายในให้เตือนหลายครั้งเพื่อความเป็นธรรม ซึ่งทำได้และช่วยลดข้อโต้แย้ง แต่ต้องระวังว่าการทำผิดซ้ำต้องเป็น "เรื่องเดียวกัน" กับที่เคยเตือน

ใบเตือนไม่ชอบ = เสี่ยงเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

หากนายจ้างเลิกจ้างโดยอ้างใบเตือนที่ไม่ชอบ เช่น ใบเตือนไม่ระบุการกระทำผิดชัดเจน การทำผิดซ้ำไม่ใช่เรื่องเดียวกัน หรือหนังสือเตือนพ้นอายุ 1 ปีแล้ว การเลิกจ้างนั้นอาจถือเป็นการเลิกจ้างที่ต้องจ่ายค่าชดเชย หรือถึงขั้นเป็นการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ทำให้นายจ้างต้องจ่ายค่าเสียหายเพิ่ม การออกใบเตือนและการเลิกจ้างจึงต้องทำอย่างรอบคอบและมีหลักฐาน เรื่องเลิกจ้างไม่เป็นธรรมดูที่ เลิกจ้างไม่เป็นธรรม นายจ้างป้องกันอย่างไร

คำถามที่พบบ่อย

ต้องเตือน 3 ครั้งก่อนเลิกจ้างจริงไหม

ไม่จริงตามกฎหมาย มาตรา 119(4) กำหนดเพียงว่าต้องเคยตักเตือนเป็นหนังสือแล้วลูกจ้างทำผิดซ้ำในเรื่องเดิมภายในเวลาที่หนังสือเตือนมีผล จึงเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย โดยหลักเตือนหนึ่งครั้งแล้วทำผิดซ้ำก็พอ การเตือนหลายครั้งเป็นนโยบายภายในที่ทำได้เพื่อความเป็นธรรม

หนังสือเตือนมีอายุนานแค่ไหน

หนังสือตักเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด หากลูกจ้างทำผิดซ้ำในเรื่องเดิมภายใน 1 ปีนั้น นายจ้างจึงใช้เป็นเหตุเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้ หากพ้นกำหนดต้องเริ่มตักเตือนใหม่

ลูกจ้างไม่เซ็นใบเตือน ใบเตือนเสียไหม

ไม่เสีย การไม่ยอมลงชื่อรับทราบไม่ทำให้ใบเตือนไม่มีผล หากนายจ้างได้ตักเตือนจริงและมีพยานหรือบันทึกยืนยัน ใบเตือนก็ใช้ได้ นายจ้างจึงควรมีพยานลงชื่อกรณีลูกจ้างปฏิเสธ

ผิดร้ายแรงต้องออกใบเตือนก่อนไหม

ไม่ต้อง กรณีลูกจ้างกระทำผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ทุจริตต่อหน้าที่หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหายอย่างมาก นายจ้างเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องตักเตือนก่อนและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย แต่ต้องมีหลักฐานชัดเจนว่าการกระทำนั้นร้ายแรงจริง

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 (ข้อยกเว้นการจ่ายค่าชดเชย) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวปฏิบัติเรื่องการลงโทษทางวินัยและการเลิกจ้าง — กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานเรื่องหนังสือตักเตือน — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายแรงงาน (เสาหลัก) · เลิกจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ม.119 · ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
• สำหรับบริการทางแรงงานเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีแรงงาน

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม