เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: "พินัยกรรมชีวิต" (Living Will) คือ หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติความทรมานจากการเจ็บป่วย ตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 เป็นการแสดงเจตนาล่วงหน้าเรื่อง "การรักษาพยาบาล" ไม่ใช่เรื่องทรัพย์สิน จึงต่างจาก "พินัยกรรม" ที่ใช้จัดการมรดก และไม่ใช่การุณยฆาต บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

พินัยกรรมชีวิต ต่างจากพินัยกรรมทรัพย์สินอย่างไร

หลายคนสับสนสองคำนี้เพราะมีคำว่า "พินัยกรรม" เหมือนกัน แต่จริง ๆ คนละเรื่อง พินัยกรรม (ทรัพย์สิน) คือเอกสารกำหนดว่าทรัพย์มรดกจะตกแก่ใครหลังเจ้าของเสียชีวิต มีผลเมื่อตายแล้ว ส่วน พินัยกรรมชีวิต (Living Will) คือการแสดงเจตนาล่วงหน้าเรื่องการรักษาพยาบาลในวาระสุดท้าย เพื่อให้แพทย์และครอบครัวเคารพความประสงค์ของผู้ป่วยขณะที่ผู้ป่วยไม่อาจสื่อสารได้ การมีทั้งสองอย่างควบคู่กันช่วยให้การวางแผนชีวิตและทรัพย์สินครบถ้วน เปรียบเทียบแบบพินัยกรรมทรัพย์สินได้ที่ วิธีทำพินัยกรรมให้ถูกกฎหมาย เทียบ 5 แบบ

ทำพินัยกรรมชีวิตอย่างไร และไม่ใช่การุณยฆาต

พินัยกรรมชีวิตควรทำเป็นหนังสือ ระบุความประสงค์เรื่องการรักษาในวาระสุดท้ายให้ชัดเจน เช่น ไม่ประสงค์การรักษาที่เพียงยืดการตายโดยไม่ทำให้หายหรือดีขึ้น และอาจระบุผู้ที่จะช่วยสื่อสารแทน รวมถึงลงวันที่และลายมือชื่อ ที่สำคัญคือ พินัยกรรมชีวิตไม่ใช่การุณยฆาต (ไม่ใช่การเร่งหรือทำให้ผู้ป่วยตาย) แต่เป็นการปฏิเสธการรักษาที่ยืดการตายอย่างไร้ผลเท่านั้น แพทย์ผู้ปฏิบัติตามเจตนาที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ถือว่ามีความผิด การเขียนให้ชัดและสื่อสารกับครอบครัว-แพทย์ช่วยให้เจตนาได้รับการเคารพจริง

วางแผนคู่กับการดูแลทรัพย์สิน: พินัยกรรมชีวิตมักวางแผนพร้อมกับการเตรียมเรื่องการจัดการทรัพย์สินหากผู้ป่วยจัดการเองไม่ได้ เช่น การตั้งผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์ อ่านที่ ตั้งผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์ เพื่อให้ทั้งเรื่องการรักษาและทรัพย์สินได้รับการดูแลอย่างครบถ้วน

ทำไมควรมีพินัยกรรมชีวิต

เมื่อถึงวาระสุดท้ายและผู้ป่วยสื่อสารเองไม่ได้ ครอบครัวมักต้องตัดสินใจแทนภายใต้ความกดดันและบางครั้งเห็นไม่ตรงกัน การมีพินัยกรรมชีวิตช่วยให้ความประสงค์ของเจ้าตัวชัดเจน ลดความขัดแย้งในครอบครัว และลดภาระการตัดสินใจที่ยากลำบาก อีกทั้งช่วยให้แพทย์ปฏิบัติได้ตามเจตนาที่แท้จริงของผู้ป่วย เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนชีวิตบั้นปลายที่รอบคอบควบคู่กับการวางแผนมรดก

คำถามที่พบบ่อย

พินัยกรรมชีวิตคือการุณยฆาตไหม

ไม่ใช่ พินัยกรรมชีวิตเป็นการปฏิเสธการรักษาที่เพียงยืดการตายในวาระสุดท้าย ไม่ใช่การกระทำให้ผู้ป่วยถึงแก่ความตาย การุณยฆาตเชิงรุกยังไม่ชอบด้วยกฎหมายไทย ส่วนการเคารพเจตนาตามมาตรา 12 เป็นสิ่งที่กฎหมายรองรับ

ทำพินัยกรรมชีวิตต้องให้ทนายหรือแพทย์รับรองไหม

กฎหมายเน้นที่การแสดงเจตนาที่ชัดเจนเป็นหนังสือ การให้ทนายช่วยร่างและการปรึกษาแพทย์ช่วยให้ถ้อยคำรัดกุมและสอดคล้องแนวปฏิบัติ ทำให้ความประสงค์ถูกนำไปใช้ได้จริงและลดข้อโต้แย้ง

เปลี่ยนใจภายหลังได้ไหม

ได้ ผู้ทำพินัยกรรมชีวิตสามารถแก้ไขหรือยกเลิกความประสงค์ได้ตราบที่ยังมีสติสัมปชัญญะ ควรทำเป็นลายลักษณ์อักษรและแจ้งครอบครัว/แพทย์ให้ทราบฉบับล่าสุด เพื่อให้ยึดเจตนาที่เป็นปัจจุบัน

ครอบครัวคัดค้านเจตนาในพินัยกรรมชีวิตได้ไหม

เจตนาที่แสดงไว้โดยชอบด้วยกฎหมายควรได้รับการเคารพ แต่ในทางปฏิบัติการสื่อสารกับครอบครัวล่วงหน้าและทำเอกสารให้ชัดช่วยลดความขัดแย้ง การปรึกษาทนายและทีมแพทย์ช่วยให้ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกัน

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 (มาตรา 12 หนังสือแสดงเจตนา) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวปฏิบัติเรื่องหนังสือแสดงเจตนาเกี่ยวกับการรักษาในวาระสุดท้าย — สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 (พินัยกรรมและมรดก) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · วิธีทำพินัยกรรม 5 แบบ · ตั้งผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์
• สำหรับบริการทางมรดกเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีมรดก และพินัยกรรม

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม