เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1437 "ของหมั้น" คือทรัพย์ที่ฝ่ายชายมอบให้ฝ่ายหญิงเพื่อเป็นหลักฐานว่าจะสมรส ซึ่ง ตกเป็นสิทธิของหญิงทันทีที่หมั้น ส่วน "สินสอด" คือทรัพย์ที่ฝ่ายชายให้แก่บิดามารดาหรือผู้ปกครองฝ่ายหญิงเพื่อตอบแทนการที่หญิงยอมสมรส หากภายหลัง ไม่มีการสมรสเพราะเหตุสำคัญอันเกิดจากฝ่ายหญิง หรือเพราะพฤติการณ์ที่ฝ่ายหญิงต้องรับผิดชอบ ฝ่ายชายเรียกสินสอดคืนได้ และถ้าฝ่ายหญิงเป็นฝ่ายผิดสัญญาหมั้นก็ต้องคืนของหมั้นด้วย แต่ถ้าฝ่ายชายเป็นฝ่ายผิดเอง โดยหลักจะเรียกคืนไม่ได้ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายครอบครัว

ของหมั้น กับ สินสอด ต่างกันอย่างไร

การหมั้นจะสมบูรณ์เมื่อฝ่ายชายส่งมอบหรือโอนทรัพย์อันเป็นของหมั้นให้แก่หญิง การให้คำมั่นว่าจะให้ภายหลังหรือสัญญาปากเปล่าโดยไม่มีการส่งมอบของหมั้น ยังไม่ถือเป็นการหมั้นที่สมบูรณ์ตามกฎหมาย จุดนี้สำคัญต่อการพิจารณาว่ามีของหมั้นให้เรียกคืนหรือไม่

ใครผิดสัญญาหมั้น ผลต่างกันอย่างไร

เมื่อหมั้นกันแล้วฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ยอมสมรสโดยไม่มีเหตุอันสมควร ถือเป็นการผิดสัญญาหมั้น อีกฝ่ายมีสิทธิเรียกค่าทดแทนได้ และ ถ้าฝ่ายหญิงเป็นฝ่ายผิด ต้องคืนของหมั้นแก่ฝ่ายชาย ในทางกลับกัน หากฝ่ายชายเป็นฝ่ายผิดสัญญาหมั้นเอง โดยหลักฝ่ายหญิงไม่ต้องคืนของหมั้น การพิสูจน์ว่าใครเป็นฝ่ายผิดและมีเหตุอันสมควรหรือไม่จึงเป็นหัวใจของคดี ซึ่งต้องอาศัยพยานหลักฐานและพฤติการณ์ประกอบ ไม่มีใครรับประกันผลได้ล่วงหน้า

เรียกสินสอดคืนได้เมื่อไหร่

สินสอดที่ฝ่ายชายมอบให้บิดามารดาหรือผู้ปกครองฝ่ายหญิง หากต่อมาไม่มีการสมรส โดยมีเหตุสำคัญอันเกิดแก่ฝ่ายหญิง หรือมีพฤติการณ์ซึ่งฝ่ายหญิงต้องรับผิดชอบ ทำให้ไม่สมควรหรือไม่อาจสมรสกับหญิงนั้น ฝ่ายชายเรียกสินสอดคืนได้ การคืนของหมั้นและสินสอดนั้นกฎหมายให้นำหลัก "ลาภมิควรได้" มาใช้บังคับโดยอนุโลม จึงไม่ใช่การคืนแบบกลับสู่ฐานะเดิมทั้งหมดเสมอไป รายละเอียดการคืนจึงควรปรึกษาทนายเป็นกรณี

อายุความที่ต้องระวัง: การเรียกคืนของหมั้นและการเรียกค่าทดแทนจากการผิดสัญญาหมั้นมีอายุความสั้นเพียง 6 เดือนนับแต่วันผิดสัญญาหมั้น จึงต้องรีบดำเนินการ ส่วนการเรียกคืนสินสอดในกรณีทั่วไปอยู่ภายใต้กรอบอายุความตามกฎหมาย การปล่อยเวลานานอาจทำให้เสียสิทธิ

หมั้นแล้วแต่งจริง ของหมั้น-สินสอดเป็นสินสมรสไหม

เมื่อมีการสมรสจริง ของหมั้นที่ตกเป็นของหญิงแล้วถือเป็น "สินส่วนตัว" ของหญิง ไม่ใช่สินสมรสที่ต้องแบ่งกันเมื่อหย่า เช่นเดียวกับทรัพย์สินที่มีอยู่ก่อนสมรส การแยกแยะสินส่วนตัวกับสินสมรสให้ชัดสำคัญมากเมื่อความสัมพันธ์สิ้นสุด ดูหลักการแบ่งสินสมรสที่ แบ่งสินสมรสตามมาตรา 1533 และคู่ที่ต้องการกำหนดเรื่องทรัพย์สินให้ชัดตั้งแต่ต้นควรทำสัญญาก่อนสมรส ดูที่ สัญญาก่อนสมรส (Prenup)

หมั้น/สมรสกับชาวต่างชาติ ควรระวังอะไร

สำหรับคู่ไทย-ต่างชาติ ธรรมเนียมเรื่องสินสอดของไทยอาจไม่คุ้นเคยสำหรับอีกฝ่าย และเมื่อเกิดข้อพิพาทยังมีประเด็นกฎหมายขัดกันและการบังคับข้ามประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง การทำความเข้าใจและทำข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรล่วงหน้าจึงช่วยลดความขัดแย้งได้มาก โดยเฉพาะเมื่อมีการมอบทรัพย์มูลค่าสูงเป็นของหมั้นหรือสินสอด การวางแผนเรื่องสถานะสมรสและทรัพย์สินควบคู่กับการตรวจสอบสถานะของคู่สมรสจึงเป็นเรื่องที่ควรปรึกษาทนายตั้งแต่ต้น

ผิดสัญญาหมั้น เรียกค่าทดแทนอะไรได้บ้าง

นอกจากเรื่องของหมั้นและสินสอด เมื่อมีการผิดสัญญาหมั้น ฝ่ายที่เสียหายยังเรียก "ค่าทดแทน" จากอีกฝ่ายได้ตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งครอบคลุมความเสียหายหลายด้าน

• ค่าทดแทนความเสียหายต่อกายหรือชื่อเสียงของอีกฝ่าย
• ค่าทดแทนค่าใช้จ่ายหรือหนี้สินที่ก่อขึ้นโดยสุจริตเพื่อเตรียมการสมรส เช่น ค่าจัดงาน
• ค่าทดแทนความเสียหายจากการที่ได้จัดการทรัพย์สินหรือการงานอาชีพไปโดยคาดหมายว่าจะได้สมรส

การเรียกค่าทดแทนต้องมีหลักฐานความเสียหายที่ชัดเจน และอยู่ภายใต้อายุความ 6 เดือนเช่นเดียวกับการเรียกคืนของหมั้น จึงควรรวบรวมหลักฐานค่าใช้จ่ายและปรึกษาทนายโดยเร็ว เพื่อประเมินว่ากรณีของตนเรียกอะไรได้บ้างและพิสูจน์ได้เพียงใด

คำถามที่พบบ่อย

หมั้นแล้วฝ่ายหญิงไม่ยอมแต่ง เรียกของหมั้น-สินสอดคืนได้ไหม

ได้ หากฝ่ายหญิงเป็นฝ่ายผิดสัญญาหมั้นต้องคืนของหมั้น และถ้าไม่มีการสมรสเพราะเหตุอันเกิดแต่ฝ่ายหญิง ฝ่ายชายเรียกสินสอดคืนได้ ทั้งนี้ต้องพิสูจน์ว่าใครเป็นฝ่ายผิดและรีบดำเนินการภายในอายุความ

ถ้าฝ่ายชายไม่ยอมแต่งเอง ของหมั้นเป็นของใคร

หากฝ่ายชายเป็นฝ่ายผิดสัญญาหมั้น โดยหลักฝ่ายหญิงไม่ต้องคืนของหมั้น และฝ่ายหญิงยังอาจมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากการผิดสัญญาหมั้นได้ตามกฎหมาย ขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน

ยังไม่ได้จดทะเบียนสมรส แต่จัดงานแต่งแล้ว ถือว่าแต่งหรือยัง

การจัดงานแต่งตามประเพณีไม่เท่ากับการสมรสตามกฎหมาย การสมรสจะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนสมรสเท่านั้น ดังนั้นแม้จัดงานแล้วแต่ไม่จดทะเบียนและไม่ได้อยู่กินกัน ก็อาจมีประเด็นเรื่องของหมั้น-สินสอดได้ ควรปรึกษาทนาย

เรียกคืนของหมั้น-สินสอดมีอายุความเท่าไร

การเรียกคืนของหมั้นและค่าทดแทนจากการผิดสัญญาหมั้นมีอายุความ 6 เดือนนับแต่วันผิดสัญญาหมั้น จึงควรรีบปรึกษาทนายและดำเนินการ ไม่ปล่อยเวลาจนขาดอายุความ

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1435-1447/2 (การหมั้น ของหมั้น สินสอด) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ความรู้กฎหมายครอบครัวสำหรับประชาชน — กระทรวงยุติธรรม
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องของหมั้น-สินสอด — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายครอบครัว (เสาหลัก) · สัญญาก่อนสมรส · จดทะเบียนสมรสซ้อน
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม