เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: ทายาท ไม่ต้อง นำเงินส่วนตัวมาใช้หนี้ของพ่อแม่ที่เสียไป กฎหมายกำหนดชัดในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1601 ว่าทายาทรับผิดในหนี้ของกองมรดก ไม่เกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน หมายความว่าหนี้จะถูกชำระจาก "กองมรดก" ก่อน ถ้ามรดกไม่พอ หนี้ส่วนเกินก็ไม่ตามมาถึงทรัพย์สินส่วนตัวของลูกหลาน บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

หลักสำคัญ: ทายาทรับผิดไม่เกินกองมรดก (มาตรา 1601)

เมื่อบุคคลถึงแก่ความตาย ทรัพย์สิน สิทธิ หน้าที่ และ "ความรับผิด" (หนี้สิน) ของผู้ตายจะรวมกันเป็น กองมรดก ตกทอดแก่ทายาท แต่กฎหมายคุ้มครองทายาทด้วยหลักสำคัญในมาตรา 1601 ว่าทายาทไม่จำต้องรับผิดเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน พูดง่าย ๆ คือ "ได้มรดกเท่าไร ก็รับผิดในหนี้ไม่เกินเท่านั้น" ถ้าพ่อแม่ทิ้งหนี้ไว้ 100 ล้าน แต่มีทรัพย์มรดกเพียง 10 ล้าน เจ้าหนี้ได้แค่ 10 ล้านจากกองมรดก ส่วนที่เหลือทายาทไม่ต้องควักกระเป๋าตัวเองจ่าย

เข้าใจให้ตรง: สิ่งที่ "ตกทอด" ไม่ใช่หนี้ส่วนตัวที่ลูกต้องแบกรับ แต่คือ "กองมรดก" ที่มีทั้งทรัพย์และหนี้ปนกัน เจ้าหนี้มีสิทธิได้รับชำระจากกองมรดกก่อน ทายาทจึงได้รับเฉพาะ "ทรัพย์สินสุทธิ" หลังหักหนี้แล้วเท่านั้น

เจ้าหนี้ของผู้ตายทำอะไรได้บ้าง

เจ้าหนี้กองมรดกมีสิทธิเรียกร้องให้ชำระหนี้จากกองมรดก โดยทั่วไปจะติดตามจากผู้จัดการมรดกหรือทายาทผู้ครอบครองทรัพย์มรดก และมีกรอบ อายุความ 1 ปี นับแต่เจ้าหนี้รู้หรือควรรู้ถึงความตายของลูกหนี้ (แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่ตาย) หากปล่อยให้ขาดอายุความ เจ้าหนี้ก็เสียสิทธิเรียกร้อง ดังนั้นทั้งฝ่ายทายาทและเจ้าหนี้ควรตรวจสอบกรอบเวลาให้ดี

สิ่งที่เจ้าหนี้ทำ "ไม่ได้" คือ การข้ามไปยึดทรัพย์สินส่วนตัวของทายาทที่ไม่ใช่ทรัพย์มรดก เว้นแต่ทายาทคนนั้นไปผูกพันตนเป็นการส่วนตัว เช่น เคย เซ็นค้ำประกัน หนี้ก้อนนั้นไว้เอง หรือรับสภาพหนี้เป็นการส่วนตัว กรณีเช่นนี้ความรับผิดมาจาก "สัญญาของตัวเอง" ไม่ใช่จากการเป็นทายาท

ข้อควรระวังที่ทำให้ทายาทพลาด "รับหนี้เต็ม ๆ"

1. เอาทรัพย์มรดกไปปนกับทรัพย์ส่วนตัวจนแยกไม่ออก

ถ้าทายาทยักย้าย ปิดบัง หรือนำทรัพย์มรดกไปใช้จนแยกไม่ออกว่าอะไรคือมรดก อะไรคือของตัวเอง อาจเสียประโยชน์จากการจำกัดความรับผิด และในบางกรณีอาจถูกมองว่าจัดการกองมรดกโดยไม่ชอบ ทางที่ปลอดภัยคือทำบัญชีทรัพย์สิน-หนี้สินของกองมรดกให้ชัดเจน

2. ไปเซ็นรับสภาพหนี้/ค้ำประกันแทนผู้ตายเอง

เจ้าหนี้บางรายอาจให้ทายาทเซ็น "รับสภาพหนี้" หรือทำสัญญาผ่อนชำระในนามตัวเอง เมื่อเซ็นแล้วก็กลายเป็นหนี้ส่วนตัวของทายาททันที ก่อนเซ็นเอกสารใด ๆ จากเจ้าหนี้ ควรปรึกษาทนายก่อนเสมอ หลักการนี้คล้ายกรณีลูกจ้างถูกบีบให้เซ็นสัญญากู้ ซึ่งอ่านเปรียบเทียบได้ที่ พนักงานยักยอกเงินบริษัท

3. ปล่อยให้กองมรดกไม่มีคนจัดการ

เมื่อมีทั้งทรัพย์และหนี้ การตั้ง ผู้จัดการมรดก ช่วยให้การชำระหนี้และแบ่งทรัพย์เป็นระบบ โปร่งใส และคุ้มครองทายาทได้ดีกว่า โดยเฉพาะกองมรดกที่ซับซ้อน รายละเอียดการตั้งผู้จัดการมรดกอยู่ในเสาหลัก คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

ใครคือทายาทที่ต้องเกี่ยวข้องกับหนี้กองมรดก

ทายาทที่เกี่ยวข้องคือทายาทโดยธรรมตามลำดับและคู่สมรส หรือผู้รับพินัยกรรม ลำดับและสัดส่วนการรับมรดกมีผลต่อการรับส่วนแบ่ง "สุทธิ" หลังหักหนี้ หากต้องการเข้าใจว่าใครได้มรดกก่อน-หลัง และคู่สมรสมีสิทธิอย่างไร อ่านได้ที่ ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ และหากกองมรดกถูกจัดการหรือโอนไปโดยไม่ชอบ ทายาทยังมีสิทธิ ฟ้องแบ่งมรดกและเพิกถอนการโอนที่ไม่ชอบ

คำถามที่พบบ่อย

พ่อทิ้งหนี้ไว้เยอะมาก ลูกต้องขายบ้านตัวเองมาใช้ไหม

ไม่ต้อง หากบ้านนั้นเป็นทรัพย์สินส่วนตัวของลูก ไม่ใช่ทรัพย์มรดกของพ่อ ทายาทรับผิดในหนี้กองมรดกไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับตามมาตรา 1601 หนี้ส่วนที่เกินกองมรดกไม่ตามมาถึงทรัพย์สินส่วนตัวของลูก

ถ้าไม่อยากยุ่งกับหนี้เลย สละมรดกได้ไหม

ทายาทสามารถสละมรดกได้ตามแบบและวิธีที่กฎหมายกำหนด เมื่อสละแล้วจะไม่ได้รับทั้งทรัพย์และไม่ต้องเกี่ยวกับหนี้ของกองมรดกนั้น แต่ควรคำนวณให้ดีก่อนว่ามรดกมีทรัพย์มากกว่าหนี้หรือไม่ และควรปรึกษาทนายเพื่อทำให้ถูกต้องตามแบบ

เจ้าหนี้มาทวงกับลูกโดยตรง ต้องจ่ายเลยไหม

อย่าเพิ่งจ่ายหรือเซ็นเอกสารใด ๆ ทันที ควรตรวจสอบว่าหนี้มีจริง จำนวนเท่าใด อยู่ในอายุความหรือไม่ และกองมรดกมีทรัพย์พอชำระหรือไม่ การเซ็นรับสภาพหนี้โดยไม่ระวังอาจทำให้กลายเป็นหนี้ส่วนตัว ควรปรึกษาทนายก่อน

หนี้ของผู้ตายมีอายุความไหม

มี โดยทั่วไปเจ้าหนี้ต้องเรียกร้องภายใน 1 ปีนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงความตายของลูกหนี้ และไม่เกิน 10 ปีนับแต่ตาย หากเลยกรอบนี้เจ้าหนี้อาจเสียสิทธิ จึงควรตรวจสอบวันเวลาที่เกี่ยวข้องอย่างละเอียด

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 1601 ความรับผิดของทายาทไม่เกินกองมรดก · บรรพ 6 มรดก · อายุความมรดก) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องหนี้กองมรดกและความรับผิดของทายาท — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• ขั้นตอนตั้งผู้จัดการมรดกและคดีมรดก — สำนักงานศาลยุติธรรม
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · ลำดับทายาทโดยธรรม · ฟ้องแบ่งมรดก

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม