เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: กฎหมายไทยห้ามบุคคลที่มีคู่สมรสอยู่แล้วไปจดทะเบียนสมรสกับอีกคนหนึ่ง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452) หากฝ่าฝืน การสมรสครั้งหลัง (สมรสซ้อน) ตกเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1495 ผลคือถือเสมือนไม่เคยมีการสมรสครั้งหลังนั้นเลย ผู้มีส่วนได้เสีย เช่น คู่สมรสเดิม สามารถกล่าวอ้างหรือร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นโมฆะได้ อย่างไรก็ตามกฎหมายยังคุ้มครอง บุตรที่เกิดมา และคุ้มครอง คู่สมรสฝ่ายที่สมรสโดยสุจริต ในบางเรื่อง บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายครอบครัว

สมรสซ้อนคืออะไร ทำไมเป็นโมฆะ

"สมรสซ้อน" คือการที่บุคคลซึ่งจดทะเบียนสมรสอยู่แล้วและการสมรสนั้นยังไม่สิ้นสุด (ยังไม่หย่า ไม่ตาย หรือศาลยังไม่พิพากษาให้เพิกถอน) ไปจดทะเบียนสมรสกับบุคคลอื่นอีก กฎหมายกำหนดหลัก "สมรสเดียว" จึงห้ามไว้ชัดเจน และกำหนดให้การสมรสครั้งหลังเป็นโมฆะ ความเป็นโมฆะนี้เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมาย ไม่จำเป็นต้องฟ้องหย่าเหมือนการสมรสที่สมบูรณ์ แต่ในทางปฏิบัติมักต้องมีคำพิพากษาหรือการดำเนินการทางทะเบียนเพื่อให้เกิดความชัดเจนและแก้ไขสถานะในทะเบียน

หลักการนี้ยังคงใช้ภายใต้กฎหมายสมรสเท่าเทียมที่เปลี่ยนถ้อยคำเป็นกลางทางเพศ กล่าวคือไม่ว่าคู่สมรสจะเป็นเพศใด ก็ห้ามจดทะเบียนสมรสซ้อนเช่นกัน อ่านเรื่องสิทธิคู่สมรสยุคใหม่ได้ที่ สมรสเท่าเทียม สิทธิคู่สมรส

ใครมีสิทธิกล่าวอ้างหรือร้องขอให้เป็นโมฆะ

เนื่องจากการสมรสซ้อนเป็นโมฆะ ผู้มีส่วนได้เสียย่อมกล่าวอ้างความเป็นโมฆะได้ และเพื่อความชัดเจนผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอต่อศาลให้พิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะ ผู้มีส่วนได้เสียที่พบบ่อยได้แก่

• คู่สมรสเดิมที่ยังมีการสมรสที่สมบูรณ์อยู่
• ตัวคู่สมรสในการสมรสครั้งหลัง โดยเฉพาะฝ่ายที่สมรสโดยสุจริต
• บุตรหรือทายาทที่สิทธิของตนได้รับผลกระทบ เช่น เรื่องมรดก
• พนักงานอัยการ ในกรณีที่กฎหมายกำหนด

การพิสูจน์มักอาศัยเอกสารทะเบียนสมรสและทะเบียนการหย่า เพื่อแสดงว่าในวันที่จดทะเบียนครั้งหลังนั้น การสมรสเดิมยังคงอยู่หรือไม่ จุดนี้สำคัญมากในคดีมรดกที่มีผู้อ้างเป็น "คู่สมรส" หลายคน ซึ่งเกี่ยวพันกับลำดับผู้มีสิทธิรับมรดก ดูที่ ลำดับทายาทโดยธรรมและสิทธิคู่สมรส

สิทธิของบุตรและฝ่ายที่สุจริต

แม้การสมรสซ้อนจะเป็นโมฆะ แต่กฎหมายไม่ลงโทษบุตรที่เกิดมาโดยไม่รู้เห็น บุตรที่เกิดในระหว่างการสมรสที่เป็นโมฆะนี้ยังถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดามารดา และมีสิทธิต่าง ๆ รวมถึงสิทธิรับมรดก ส่วนคู่สมรสฝ่ายที่ได้สมรสไป "โดยสุจริต" คือไม่รู้ว่าอีกฝ่ายมีคู่สมรสอยู่แล้ว กฎหมายก็คุ้มครองไม่ให้เสียสิทธิที่ได้มาโดยสุจริตก่อนรู้ความจริง การพิสูจน์ความสุจริตและช่วงเวลาที่รู้ความจริงจึงสำคัญต่อผลทางทรัพย์สิน

เรื่องทรัพย์สินที่หามาด้วยกัน: แม้การสมรสครั้งหลังจะเป็นโมฆะ แต่ทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ร่วมกันระหว่างอยู่กินก็ต้องมีการแบ่งปันอย่างเป็นธรรมตามหลักกฎหมาย ไม่ใช่ตกเป็นของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งทั้งหมด ซึ่งต่างจากการแบ่งสินสมรสของคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมาย แนวทางแบ่งทรัพย์ดูประกอบได้ที่ แบ่งสินสมรสตามมาตรา 1533

สมรสซ้อนกับการฟ้องหย่า ต่างกันอย่างไร

หลายคนสับสนระหว่าง "สมรสซ้อน (โมฆะ)" กับ "การมีชู้ที่เป็นเหตุฟ้องหย่า" สองเรื่องนี้ต่างกัน การมีความสัมพันธ์กับผู้อื่นโดยไม่ได้จดทะเบียนซ้อน เป็นเรื่องเหตุฟ้องหย่าและการเรียกค่าทดแทน ส่วนการไปจดทะเบียนซ้อนเป็นเรื่องความเป็นโมฆะของการสมรสครั้งหลังโดยตรง ทั้งสองกรณีอาจเกิดร่วมกันได้ คู่สมรสเดิมที่ถูกกระทำจึงควรปรึกษาทนายเพื่อเลือกใช้สิทธิให้ครบ เหตุฟ้องหย่าทั้งหมดดูที่ เหตุฟ้องหย่า 10 ประการ

ตรวจสอบสถานะการสมรสก่อนแต่งงานหรือทำธุรกรรม

เพื่อป้องกันปัญหาสมรสซ้อนและข้อพิพาทที่ตามมา ก่อนตัดสินใจจดทะเบียนสมรสหรือทำธุรกรรมสำคัญร่วมกัน ควรตรวจสอบสถานะการสมรสของอีกฝ่ายให้ชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติเคยสมรสมาก่อน

• ขอตรวจสอบและคัดสำเนาทะเบียนสมรส/ทะเบียนการหย่าจากสำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขต
• ตรวจหลักฐานการสิ้นสุดการสมรสเดิม เช่น ใบสำคัญการหย่า หรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม
• กรณีคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ ควรตรวจเอกสารรับรองสถานะโสด/การหย่าจากประเทศต้นทางที่ผ่านการรับรองอย่างถูกต้อง

สำหรับคู่ไทย-ต่างชาติ การตรวจสอบเอกสารและการรับรองข้ามประเทศมีรายละเอียดมากกว่าปกติ การปรึกษาทนายที่เข้าใจคดีครอบครัวระหว่างประเทศช่วยให้การสมรสและการวางแผนทรัพย์สินเป็นไปอย่างถูกต้อง ไม่เกิดปัญหาความเป็นโมฆะภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

รู้ว่าเขามีคู่สมรสแล้วแต่ยังจดทะเบียนด้วย จะเป็นอย่างไร

การสมรสครั้งหลังเป็นโมฆะตามกฎหมาย และฝ่ายที่รู้อยู่แล้วว่าอีกฝ่ายมีคู่สมรสจะไม่ได้รับการคุ้มครองในฐานะผู้สมรสโดยสุจริต จึงอาจเสียเปรียบเรื่องสิทธิในทรัพย์สินที่อ้างจากการสมรสนั้น ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมินสถานะ

ลูกที่เกิดจากการสมรสซ้อนเป็นลูกนอกกฎหมายไหม

ไม่ใช่ บุตรที่เกิดระหว่างการสมรสที่เป็นโมฆะยังถือเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย และมีสิทธิเช่นเดียวกับบุตรทั่วไป รวมถึงสิทธิรับมรดกจากบิดามารดา กฎหมายไม่ให้บุตรต้องรับผลร้ายจากความผิดของผู้ใหญ่

ต้องฟ้องหย่าการสมรสซ้อนหรือไม่

การสมรสซ้อนเป็นโมฆะโดยผลของกฎหมาย จึงไม่ใช่การหย่า แต่ในทางปฏิบัติมักต้องร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นโมฆะหรือดำเนินการทางทะเบียนเพื่อแก้ไขสถานะให้ชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อมีข้อพิพาทเรื่องทรัพย์สินหรือมรดก

คู่สมรสเดิมเรียกค่าทดแทนได้ไหม

คู่สมรสเดิมที่ได้รับความเสียหายอาจมีสิทธิตามกฎหมายครอบครัว เช่น การเรียกค่าทดแทนในกรณีที่เข้าเงื่อนไข และอาจใช้เป็นเหตุฟ้องหย่าคู่สมรสเดิมได้ด้วย ทั้งนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริง ควรปรึกษาทนายเพื่อวางแผนใช้สิทธิให้ครบถ้วน

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452, 1495-1500 (เงื่อนไขการสมรสและความเป็นโมฆะ) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• การจดทะเบียนสมรสและการแก้ไขทะเบียน — กรมการปกครอง
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องสมรสซ้อนและสิทธิบุตร — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายครอบครัว (เสาหลัก) · สมรสเท่าเทียม · เหตุฟ้องหย่า 10 ประการ
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม