เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: เช็คเด้งโดยมีเจตนาตามกฎหมายยังเป็นความผิดอาญาตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่ธนาคารปฏิเสธการจ่าย และควรฟ้องแพ่งเรียกเงินตามเช็คคู่ขนานด้วย ทั้งนี้มีร่างกฎหมายยกเลิกความผิดอาญาจากการใช้เช็คที่อยู่ระหว่างพิจารณา จึงควรตรวจสอบสถานะล่าสุดก่อนดำเนินคดี บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือคดีฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์

เช็คเด้งแบบไหนเป็น "ความผิดอาญา"

ไม่ใช่เช็คเด้งทุกกรณีจะเป็นคดีอาญา ความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็คเกิดขึ้นเมื่อออกเช็คเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมาย โดยมีเจตนาที่จะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็ค หรือออกเช็คทั้งที่รู้ว่าไม่มีเงินในบัญชีพอจ่าย หรือสั่งห้ามธนาคารจ่ายเงินโดยมิชอบ เมื่อธนาคารปฏิเสธการจ่าย เช็คนั้นจึงอาจเป็นมูลความผิดอาญา หากเป็นเพียงการที่ลูกหนี้ไม่มีเงินจ่ายโดยไม่มีเจตนาตามกฎหมาย จะเป็นเรื่องหนี้ทางแพ่งมากกว่า

ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน

อายุความที่พลาดไม่ได้: ความผิดเรื่องเช็คเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน (วันที่เช็คเด้ง) มิฉะนั้นคดีอาญาขาดอายุความร้องทุกข์ จึงควรเก็บใบคืนเช็คจากธนาคารและรีบดำเนินการ อย่ามัวรอให้ลูกหนี้หาเงินมาจ่ายจนเลยกำหนด

ฟ้องแพ่งเรียกเงินตามเช็คควบคู่

นอกจากคดีอาญาแล้ว เช็คเป็นตราสารที่ใช้ฟ้องเรียกเงินทางแพ่งได้ ผู้ทรงเช็คสามารถฟ้องเรียกเงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยจากผู้สั่งจ่ายและผู้สลักหลังได้ การดำเนินคดีอาญาช่วยกดดันให้ชำระ ส่วนคดีแพ่งช่วยให้ได้เงินคืนผ่านการบังคับคดี การทำทั้งสองทางคู่กันจึงรักษาสิทธิได้ดีที่สุด และต้องระวังว่าการรับชำระบางส่วนหรือทำข้อตกลงผ่อนชำระต้องไม่เผลอตกลง "ยอมความ" จนทำให้สิทธิอาญาระงับโดยไม่ตั้งใจ หลักการเรื่องยอมความและการรับสภาพหนี้ อ่านได้ที่เสาหลัก คู่มือคดีฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์ในธุรกิจ และกรณีลูกจ้างออกเช็ค/ทุจริต ดูเพิ่มที่ พนักงานยักยอกเงินบริษัท

อัปเดต: ร่างกฎหมายยกเลิกความผิดอาญาจากการใช้เช็ค

มีความเคลื่อนไหวที่ผู้ประกอบการต้องติดตาม คือร่างกฎหมายยกเลิกความผิดอาญาจากการใช้เช็ค (เพื่อให้สอดคล้องหลักสากลที่ไม่ลงโทษจำคุกเพราะหนี้) ซึ่งอยู่ระหว่างกระบวนการนิติบัญญัติ ณ เวลาที่เขียนบทความนี้ร่างดังกล่าวยัง "ไม่มีผลใช้บังคับ" ความผิดอาญาเรื่องเช็คจึงยังใช้อยู่ ควรตรวจสอบสถานะล่าสุดในราชกิจจานุเบกษาก่อนวางแผนคดีเสมอ หากในอนาคตกฎหมายยกเลิกมีผล การใช้เช็คเด้งโดยลำพังจะไม่ใช่เครื่องมือทางอาญาอีกต่อไป แต่ผู้เสียหายยังฟ้องแพ่งเรียกเงินตามเช็คได้ และหากมีพฤติการณ์หลอกลวงตั้งแต่แรกก็ยังพิจารณาฐานฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญาได้

คำถามที่พบบ่อย

เช็คเด้งต้องทำอะไรก่อน

เก็บใบคืนเช็ค (ใบ Return) จากธนาคารที่ระบุเหตุผลการปฏิเสธจ่าย รวบรวมหลักฐานมูลหนี้ และร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่เช็คเด้ง พร้อมเตรียมฟ้องแพ่งเรียกเงินคู่ขนาน

ลูกหนี้จ่ายเงินคืนแล้ว คดีจบไหม

หากชำระหนี้ตามเช็คครบถ้วนหรือมีการยอมความโดยถูกต้อง คดีอาญาเรื่องเช็คมักระงับลง แต่ต้องระวังถ้อยคำในเอกสาร อย่ารับชำระบางส่วนแล้วเผลอเซ็นยอมความทั้งที่ยังได้ไม่ครบ

ถ้ากฎหมายยกเลิกความผิดเช็ค จะเรียกเงินคืนได้ไหม

ได้ แม้ความผิดอาญาถูกยกเลิก ผู้ทรงเช็คยังฟ้องแพ่งเรียกเงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยได้ และหากมีการหลอกลวงตั้งแต่แรกก็ยังพิจารณาฐานฉ้อโกงได้ จึงควรปรึกษาทนายเพื่อเลือกแนวทางที่เหมาะกับสถานะกฎหมายขณะนั้น

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 และ ป.อาญา (มาตรา 341 ฉ้อโกง · 96 อายุความร้องทุกข์) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาคดีเช็ค — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• ขั้นตอนและค่าธรรมเนียมการฟ้องคดีในศาล — สำนักงานศาลยุติธรรม
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือคดีฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์ (เสาหลัก) · พนักงานยักยอกเงินบริษัท

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม