สัญญาพัฒนาซอฟต์แวร์ ต้องมีอะไร ป้องกันงานไม่ครบ

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

บริษัทจ่ายค่าพัฒนาระบบเกือบครบแล้ว แต่ยังไม่มีซอร์สโค้ด คู่มือ หรือบัญชีผู้ดูแล เมื่อขอเปลี่ยนผู้พัฒนาเดิมกลับแจ้งว่าบริษัทมีเพียงสิทธิใช้งาน จึงแก้ระบบเองหรือย้ายผู้ให้บริการไม่ได้

สัญญาพัฒนาซอฟต์แวร์ต้องกำหนดขอบเขต ฟังก์ชัน เกณฑ์ทดสอบ งวดส่งมอบ ซอร์สโค้ด สิทธิในงาน บัญชีระบบ การรับประกัน และบริการหลังส่งมอบให้ชัด การจ่ายค่าพัฒนาไม่ได้ตอบทุกกรณีว่าผู้ว่าจ้างได้สิทธิครอบครองเครื่องมือเดิม ไลบรารี หรือบริการจากบุคคลภายนอกด้วย

กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย

• จ้างทำเว็บไซต์ แอป ระบบหลังบ้าน หรือเชื่อมต่อระบบเดิม
• ซื้อระบบพร้อมปรับแต่งและมีค่าดูแลรายเดือน
• ใช้คลาวด์ ไลบรารี โอเพนซอร์ส หรือบริการจากบุคคลภายนอก
• ต้องย้ายข้อมูล เปลี่ยนผู้พัฒนา หรือส่งมอบระบบให้ทีมภายใน

หากซื้อสิทธิใช้ซอฟต์แวร์สำเร็จรูปอย่างเดียว ข้อสัญญาอนุญาตใช้สิทธิอาจเป็นประเด็นหลัก หากมีการสร้างระบบตามสั่ง ต้องตรวจส่วนจ้างทำของและสิทธิในผลงานร่วมกัน

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. แปลงความต้องการเป็นรายการฟังก์ชัน ผู้ใช้ และกรณีทดสอบ
2. แยกซอฟต์แวร์เดิมของผู้พัฒนา งานที่สร้างใหม่ และส่วนของบุคคลภายนอก
3. กำหนดสิ่งส่งมอบแต่ละงวด รวมซอร์สโค้ด เอกสาร และบัญชีผู้ดูแล
4. เขียนขั้นทดสอบ UAT ผู้อนุมัติ และวิธีจัดระดับข้อบกพร่อง
5. กำหนดสำรองข้อมูล ความปลอดภัย และการแจ้งเหตุที่กระทบข้อมูล
6. เตรียมแผนส่งต่องานและย้ายระบบเมื่อสัญญาจบ

ข้อสัญญาที่ต้องเขียนให้ตรวจสอบได้

ขอบเขตและเกณฑ์ทดสอบ

คำว่า "ระบบใช้งานได้" กว้างเกินไป ควรแนบ user story หรือรายการฟังก์ชัน ข้อมูลทดสอบ ผลที่คาด และอุปกรณ์ที่รองรับ แยกข้อบกพร่องร้ายแรงออกจากจุดปรับปรุง เพื่อไม่ให้ปัญหาเล็กหยุดการตรวจรับทั้งงวด

ซอร์สโค้ด เอกสาร และบัญชีระบบ

ระบุคลังโค้ด ผู้ถือบัญชีโดเมน คลาวด์ ใบรับรอง และกุญแจเข้ารหัส หลีกเลี่ยงการฝากทุกบัญชีไว้กับบุคคลคนเดียว หากส่งโค้ดเมื่อชำระครบ ต้องกำหนดจุดชำระและวิธีตรวจความครบของสิ่งส่งมอบ

ลิขสิทธิ์และสิทธิใช้งาน

กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่าโปรแกรมคอมพิวเตอร์เป็นงานลิขสิทธิ์ประเภทวรรณกรรม และแนวทางของกรมแยกสิทธิในงานที่สร้างจากการจ้างกับสิทธิในซอฟต์แวร์ที่อนุญาตให้ใช้ สัญญาควรระบุการโอนหรืออนุญาตใช้ ขอบเขตแก้ไข จำนวนผู้ใช้ ระยะเวลา และสิทธิใช้ส่วนประกอบภายนอก

รับประกันและดูแลหลังส่งมอบ

แยกระยะรับประกันข้อบกพร่องออกจากบริการดูแล กำหนดเวลาตอบรับและแก้ไขตามระดับเหตุ ระบุงานที่คิดเพิ่ม เช่น เปลี่ยนกระบวนการ เพิ่มผู้ใช้ หรือเชื่อมระบบใหม่ อ่านหลักการกำหนดงานเพิ่มได้ที่ สัญญาจ้างบริการ

เอกสารที่ควรเตรียม

• คู่สัญญา: หนังสือรับรอง ทีมผู้รับผิดชอบ และผู้รับช่วง ใช้ตรวจอำนาจและบุคคลที่เข้าถึงระบบ
• ความต้องการ: TOR แผนภาพระบบ รายการฟังก์ชัน และกรณีทดสอบ ใช้กำหนดขอบเขต
• เทคโนโลยี: รายการไลบรารี คลาวด์ โอเพนซอร์ส และใบอนุญาต ใช้ตรวจข้อจำกัดการใช้งาน
• ข้อมูล: ประเภทข้อมูล สิทธิผู้ใช้ แผนสำรอง และนโยบายความปลอดภัย ใช้กำหนดหน้าที่ดูแลข้อมูล
• ข้อพิพาท: รายงานบั๊ก ผล UAT บันทึกการส่งมอบ และประวัติงานเพิ่ม ใช้ตรวจการผิดนัด

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

การร่างและตรวจสัญญาจะใช้เวลามากขึ้นเมื่อระบบมีหลายส่วน ต้องย้ายข้อมูล เชื่อมบุคคลภายนอก หรือมีข้อมูลส่วนบุคคล ค่าใช้จ่ายต้องประเมินจาก TOR ร่างสัญญา จำนวนภาคผนวก และรอบเจรจา งานตรวจความปลอดภัยหรือสถาปัตยกรรมระบบอาจต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญเทคนิคแยกจากงานกฎหมาย

ข้อผิดพลาดที่พบ

• ใช้ใบเสนอราคาแทนขอบเขตเทคนิคและเกณฑ์ทดสอบ
• จ่ายงวดสุดท้ายก่อนรับซอร์สโค้ด เอกสาร และบัญชีผู้ดูแล
• เขียนว่าโอนลิขสิทธิ์ทั้งหมด แต่ไม่แยกเครื่องมือเดิมและไลบรารีภายนอก
• ไม่มีแผนย้ายข้อมูลเมื่อเลิกใช้ผู้พัฒนารายเดิม

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจเมื่อระบบเป็นงานหลักของธุรกิจ มีข้อมูลลูกค้า เชื่อมการชำระเงิน ใช้ผู้รับช่วง หรือจะย้ายผู้พัฒนา ทนายช่วยทำให้ TOR เป็นข้อสัญญา ตรวจสิทธิในโค้ดและบริการภายนอก วางขั้นตรวจรับ จัดสรรความรับผิด และเตรียมการส่งต่องานหากสัญญายุติ

ทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ทนายแปลง TOR และข้อเสนอเป็นภาคผนวกสัญญา ตรวจสิทธิในโค้ด ไลบรารีและข้อมูล ร่างเกณฑ์ UAT กับการรับประกัน ตรวจสัญญาผู้ให้บริการคลาวด์ และจัดทำแผนส่งมอบบัญชี ซอร์สโค้ด และข้อมูลเมื่อเปลี่ยนผู้พัฒนา

คำถามที่พบบ่อย

จ่ายค่าพัฒนาแล้ว ซอร์สโค้ดเป็นของผู้ว่าจ้างเลยหรือไม่

ต้องตรวจลักษณะการจ้าง ข้อตกลงเรื่องลิขสิทธิ์ และส่วนประกอบเดิมหรือของบุคคลภายนอก สัญญาควรระบุทั้งเจ้าของสิทธิ วิธีส่งมอบ และสิทธิแก้ไขหลังจบงาน

พบข้อบกพร่องหลังตรวจรับ ยังเรียกให้แก้ได้หรือไม่

ต้องดูระยะรับประกัน นิยามข้อบกพร่อง และหลักฐานว่าเป็นปัญหาของงานเดิมหรือการเปลี่ยนแปลงภายหลัง ควรแจ้งรายละเอียด ขั้นตอนทำซ้ำ และผลกระทบเป็นหนังสือโดยเร็ว

แหล่งกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 เป็นต้นไป เรื่องจ้างทำของ ตรวจที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวทางการจัดซื้อจัดจ้างโปรแกรมคอมพิวเตอร์และการใช้งานซอฟต์แวร์ที่มีลิขสิทธิ์ โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา
• พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ตรวจที่ กรมทรัพย์สินทางปัญญา

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

อ่านภาพรวมได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย