เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

NDA (Non-Disclosure Agreement) หรือ "สัญญารักษาความลับ" คือเครื่องมือป้องกันไม่ให้คู่ค้า พนักงาน หรือพันธมิตรนำข้อมูลความลับทางธุรกิจไปใช้หรือเปิดเผยโดยมิชอบ แต่ NDA ที่ร่างหลวมหรือนิยามไม่ชัด มักบังคับใช้ไม่ได้จริงเมื่อขึ้นศาล บทความนี้สรุป 7 ข้อสำคัญที่ทำให้ NDA มีน้ำหนัก พร้อมความเชื่อมโยงกับพระราชบัญญัติความลับทางการค้า — อ่านหลักการร่าง-ตรวจสัญญาทั้งหมดได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ

NDA กับพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545

นอกจากการคุ้มครองตามสัญญาแล้ว ข้อมูลธุรกิจยังได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 ซึ่งนิยาม "ความลับทางการค้า" ว่าเป็นข้อมูลการค้าที่ (1) ยังไม่เป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป (2) มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์เพราะเป็นความลับ และ (3) มีมาตรการที่เหมาะสมในการรักษาความลับ การละเมิดความลับทางการค้าก่อให้เกิดความรับผิดทางแพ่ง (สั่งห้าม/ค่าเสียหาย) และในบางกรณีมีโทษทางอาญา NDA จึงทำหน้าที่ "เสริม" การคุ้มครองตามกฎหมายฉบับนี้ ทั้งช่วยพิสูจน์ว่ามีมาตรการรักษาความลับ และกำหนดผลของการละเมิดไว้ล่วงหน้า

7 ข้อสำคัญที่ NDA ต้องมี

• 1. นิยาม "ข้อมูลความลับ" ให้ชัด: ระบุประเภทข้อมูลที่คุ้มครอง (สูตร ราคา รายชื่อลูกค้า แผนธุรกิจ ซอร์สโค้ด) และรูปแบบ (เอกสาร วาจา อิเล็กทรอนิกส์) ยิ่งชัดยิ่งบังคับได้
• 2. ขอบเขตการใช้และการห้ามเปิดเผย: ให้ใช้ข้อมูลเพื่อวัตถุประสงค์ที่ตกลงเท่านั้น ห้ามเปิดเผยต่อบุคคลที่สาม และจำกัดการเข้าถึงเฉพาะผู้ที่จำเป็นต้องรู้
• 3. ระยะเวลา: กำหนดให้ครอบคลุมทั้งระหว่างและ "หลัง" สิ้นสุดความสัมพันธ์ตามระยะเวลาที่สมเหตุสมผล
• 4. ข้อยกเว้น: ระบุว่าไม่ถือเป็นการละเมิดหากเป็นข้อมูลที่เป็นสาธารณะอยู่แล้ว ผู้รับรู้อยู่ก่อนโดยชอบ หรือต้องเปิดเผยตามคำสั่งศาล/กฎหมาย
• 5. การคืนหรือทำลายข้อมูล: เมื่อสิ้นสุดสัญญา ผู้รับต้องคืนหรือทำลายข้อมูลและสำเนาทั้งหมด
• 6. ผลของการละเมิดและเบี้ยปรับ: กำหนดเบี้ยปรับและสิทธิเรียกค่าเสียหายเมื่อผิดสัญญา รวมถึงสิทธิขอให้ศาลสั่งคุ้มครองชั่วคราว (ห้ามใช้/เปิดเผย) ระหว่างพิจารณาคดี
• 7. กฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจ: ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและศาล/อนุญาโตตุลาการ โดยเฉพาะสัญญาข้ามชาติหรือสัญญาสองภาษา ไทย-จีน

ระวังเบี้ยปรับสูงเกินส่วน: แม้กำหนดเบี้ยปรับได้ตามมาตรา 379 แต่หากศาลเห็นว่าสูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงให้พอสมควรตามมาตรา 383 จึงควรตั้งเบี้ยปรับให้สมเหตุสมผลและสอดคล้องความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจริง

ทำอย่างไรให้ NDA "บังคับได้จริง"

NDA จะมีน้ำหนักก็ต่อเมื่อองค์กรมี "มาตรการรักษาความลับตามสมควร" จริง ไม่ใช่แค่มี NDA บนกระดาษ เช่น จำกัดสิทธิเข้าถึงข้อมูล ตั้งรหัสผ่าน ทำเครื่องหมาย "ความลับ" บนเอกสาร และอบรมพนักงาน นอกจากนี้ ควรให้พนักงานที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญลงนาม NDA และข้อตกลงในสัญญาจ้าง และเก็บหลักฐานการส่งมอบข้อมูลไว้ หากเกิดการละเมิด จะใช้ทั้ง NDA และพระราชบัญญัติความลับทางการค้าควบคู่กันได้ และในบางกรณีที่พนักงานนำข้อมูล/ทรัพย์ไปโดยทุจริต อาจเข้าข่ายความผิดอาญาด้วย

NDA ฝ่ายเดียว vs สองฝ่าย และใช้คู่กับสัญญาจ้าง

NDA มี 2 รูปแบบหลัก คือ "ฝ่ายเดียว" (One-way) ที่มีเพียงฝ่ายหนึ่งเปิดเผยข้อมูลและอีกฝ่ายมีหน้าที่รักษาความลับ เหมาะกับกรณีจ้างผู้รับเหมาหรือพนักงานที่เข้าถึงข้อมูลบริษัท และ "สองฝ่าย" (Mutual) ที่ทั้งสองฝ่ายแลกเปลี่ยนข้อมูลและต่างมีหน้าที่รักษาความลับ เหมาะกับการเจรจาร่วมทุนหรือควบรวมกิจการ การเลือกใช้ให้ตรงสถานการณ์ช่วยให้สัญญาเป็นธรรมและบังคับใช้ได้ ในบริบทการจ้างงาน ควรใช้ NDA ควบคู่กับข้อสัญญาในสัญญาจ้างเรื่องการรักษาความลับและทรัพย์สินทางปัญญา และอาจมีข้อตกลงห้ามแข่งขัน (Non-compete) ในขอบเขตและระยะเวลาที่สมเหตุสมผล ทั้งนี้ข้อจำกัดที่กว้างเกินควรอาจถูกศาลปรับลดผล จึงควรให้ทนายร่างให้พอดีกับความจำเป็นทางธุรกิจจริง อ่านแนวทางจัดการพนักงานควบคู่กันได้ที่ คู่มือกฎหมายแรงงานสำหรับนายจ้าง

คำถามที่พบบ่อย

ไม่ได้ทำ NDA ยังคุ้มครองความลับได้ไหม

ได้บางส่วน เพราะพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 คุ้มครองข้อมูลที่เข้านิยามความลับทางการค้าอยู่แล้ว แต่การมี NDA ช่วยให้พิสูจน์ง่ายขึ้นว่ามีมาตรการรักษาความลับและมีข้อตกลงห้ามเปิดเผย รวมถึงกำหนดเบี้ยปรับและผลของการละเมิดไว้ล่วงหน้า

NDA กำหนดห้ามตลอดชีพได้ไหม

ควรกำหนดระยะเวลาที่สมเหตุสมผล ข้อจำกัดที่กว้างหรือยาวเกินควรอาจถูกโต้แย้งว่าไม่เป็นธรรมและถูกบังคับได้เพียงเท่าที่เหมาะสม การกำหนดระยะเวลาและขอบเขตที่พอดีจึงมีโอกาสบังคับใช้ได้มากกว่า

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 — กรมทรัพย์สินทางปัญญา
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 379, 383 เบี้ยปรับ · หลักเสรีภาพในการทำสัญญาและสุจริต) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับการรักษาความลับและเบี้ยปรับ — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ (เสาหลัก) · คดีฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม