ให้ลูกค้าทดลองสินค้าแล้วไม่คืน ถือว่าซื้อแล้วไหม
เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ | บริษัท ไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม จำกัด
ส่งเครื่องให้ลูกค้าทดลองก่อนตัดสินใจซื้อ พอครบกำหนดลูกค้าเงียบ ไม่คืนของ และยังไม่ออกใบสั่งซื้อ ฝ่ายขายจึงอยากวางบิลทันที แต่ก่อนเรียกราคา ต้องตรวจว่าข้อตกลงตั้งแต่แรกเป็นการขายเผื่อชอบหรือเป็นเพียงการให้ยืมไปทดลอง
คำตอบสั้น
การไม่คืนสินค้าอาจทำให้การขายเผื่อชอบบริบูรณ์ได้ เมื่อส่งมอบสินค้าให้ผู้ซื้อทดลองแล้วและเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 508 เช่น ไม่คืนภายในกำหนด แต่ใช้ข้อสรุปนี้กับสินค้าทดลองทุกชิ้นไม่ได้ ต้องมีข้อตกลงขายเผื่อชอบตามมาตรา 505 ก่อน หากเป็นยืมใช้ฟรี แจกตัวอย่าง หรือสัญญาที่กำหนดวิธีตอบรับต่างออกไป ต้องตรวจผลจากข้อตกลงและพฤติการณ์จริง การที่ผู้ขายออกใบแจ้งหนี้เองยังไม่พิสูจน์ว่าลูกค้าตกลงซื้อ
กรณีใดใช้แนวทางนี้ได้
- ผู้ขายกับลูกค้าตกลงให้ตรวจหรือทดลองสินค้าก่อนตัดสินใจซื้อ มีเอกสารหรือข้อความแสดงเจตนาดังกล่าว
- ส่งสินค้าให้ลูกค้าแล้ว มีข้อโต้แย้งว่ากำหนดทดลองสิ้นสุดเมื่อใด หรือแจ้งปฏิเสธซื้อและคืนทันหรือไม่
- ลูกค้าเริ่มจ่ายราคา นำสินค้าไปขายต่อ หรือทำสิ่งที่ผู้ขายเห็นว่าเป็นการยอมรับซื้อ แต่ลูกค้ายังอ้างว่าอยู่ระหว่างทดลอง
- หากเป็นซอฟต์แวร์ทดลองใช้ สิทธิสมาชิก สินค้าตัวอย่างแจกฟรี หรือเช่าเครื่องพร้อมสิทธิซื้อ อย่าใช้บทขายเผื่อชอบโดยอัตโนมัติ ต้องแยกประเภทสัญญาก่อน
สิ่งที่ควรทำตอนนี้
- รวบรวมใบเสนอราคา ข้อตกลงทดลอง และข้อความสนทนาตั้งแต่ก่อนส่งของ ทำตารางว่าใครเสนอให้ทดลอง ใครตอบรับ ราคาเท่าใด และมีเงื่อนไขว่าต้องอนุมัติหรือออกใบสั่งซื้อเพิ่มหรือไม่
- ระบุสินค้าให้ตรงกันด้วยรุ่น หมายเลขเครื่อง จำนวน และอุปกรณ์แนบ ตรวจใบส่งมอบว่าใครรับ วันใด และรับเพื่อลองหรือรับในฐานะผู้ซื้อ อย่าใช้ลายเซ็นรับพัสดุเพียงจุดเดียวสรุปว่าซื้อแล้ว
- หาแหล่งของกำหนดทดลองจากสัญญา ทางปฏิบัติที่คู่สัญญายอมรับ หรือคำบอกกล่าว หากไม่มีเวลาที่กำหนดไว้ ผู้ขายอาจกำหนดระยะเวลาที่สมควรและแจ้งให้ตอบรับหรือปฏิเสธตามมาตรา 506 ไม่ควรสร้างกำหนดย้อนหลัง
- ตรวจว่าลูกค้าแจ้งไม่ซื้อเมื่อใด แจ้งแก่ใคร และคืนสินค้าจริงแล้วหรือยัง เก็บอีเมล ใบรับคืน ภาพสภาพสินค้าและหลักฐานขนส่ง การแจ้งปฏิเสธกับการส่งคืนเป็นคนละข้อเท็จจริง
- ส่งหนังสือแจ้งสถานะตามหลักฐาน ถ้าอ้างว่าการขายบริบูรณ์แล้ว ให้ระบุเหตุและยอดที่ตรวจได้ ถ้ายังมีสิทธิคืน ให้ระบุวิธีนัดส่งคืนและผู้รับของโดยไม่เปลี่ยนเงื่อนไขฝ่ายเดียว
- หากลูกค้าโต้แย้ง ให้แยกยอดหรือเงื่อนไขที่ยอมรับออกจากส่วนพิพาท และให้ทนายตรวจว่าจะเรียกราคา เรียกคืนทรัพย์ หรือดำเนินการแบบใดก่อนส่งหนังสือฉบับสุดท้าย
เหตุใดไม่คืนของจึงอาจมีผลเท่ากับซื้อ
มาตรา 505 วางหลักว่าการขายเผื่อชอบคือการซื้อขายที่ให้ผู้ซื้อมีโอกาสตรวจดูก่อนรับซื้อ คำว่า 'ทดลอง' บนใบส่งของเพียงคำเดียวไม่ตอบเรื่องนี้ทั้งหมด ต้องอ่านประกอบกับราคา วิธีตกลงซื้อและข้อความก่อนส่งมอบ
กรณีส่งมอบเพื่อทดลองแล้ว มาตรา 508 กำหนดเหตุที่ทำให้การซื้อขายบริบูรณ์ไว้แยกกัน ได้แก่ ไม่แจ้งว่าไม่ยอมซื้อภายในกำหนด ไม่ส่งคืนภายในกำหนด ชำระราคาทั้งหมดหรือบางส่วน หรือจำหน่ายสินค้าและทำพฤติการณ์อื่นที่แสดงโดยปริยายว่ายอมรับซื้อ จึงต้องตรวจทั้งการสื่อสาร การคืน และการใช้สินค้า ไม่เลือกดูเฉพาะข้อที่ฝ่ายตนได้ประโยชน์
หากยังไม่ได้ส่งมอบและตกลงให้ตรวจสินค้าก่อน มาตรา 507 ใช้หลักต่างออกไป เมื่อผู้ซื้อไม่ตรวจภายในกำหนด ผู้ขายไม่ผูกพันต่อไป ไม่ใช่สรุปว่าผู้ซื้อซื้อแล้วเพราะปล่อยเวลาเลยกำหนด
ตัวอย่างสมมติ: ลูกค้าโอนเงินหลังได้รับเครื่อง แต่ระบุว่าเป็นเงินประกันคืนเครื่อง ต้องตรวจเจตนาและเอกสารประกอบก่อนนับเป็นการชำระราคาตามมาตรา 508 การตั้งชื่อรายการว่าเงินประกันหรือค่าทดลองก็ไม่ชี้ขาด หากการปฏิบัติจริงไม่ตรงกับเอกสาร
เอกสารที่ควรเตรียม
- เอกสารคู่สัญญา: ชื่อผู้ขาย ผู้ทดลอง และอำนาจผู้ติดต่อ ใช้ตรวจว่าข้อตกลงผูกพันใคร หากเจ้าของสินค้าเสียชีวิตจึงเพิ่มเอกสารเจ้ามรดกและทายาท ไม่ต้องขอเอกสารมรดกในธุรกรรมปกติ
- เอกสารทรัพย์สิน: รายการรุ่น หมายเลขเครื่อง ใบส่งมอบและภาพก่อนส่ง ใช้ยืนยันว่าสิ่งที่เรียกคืนหรือเรียกราคาเป็นชิ้นเดียวกัน
- เอกสารหนี้: ใบเสนอราคา เงื่อนไขชำระ ใบเสร็จเงินประกันและเงินบางส่วน ใช้แยกค่าทดลองออกจากราคาซื้อ
- เอกสารข้อพิพาท: ข้อตกลงวันสิ้นสุดทดลอง หนังสือบอกกล่าว ข้อความปฏิเสธซื้อ และหลักฐานคืน ใช้ตรวจเหตุที่การขายอาจบริบูรณ์หรือยังไม่บริบูรณ์
ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย
เวลาตรวจเรื่องขึ้นอยู่กับความครบของข้อตกลงและหลักฐานส่งมอบ หากไม่เคยกำหนดเวลาทดลอง ต้องพิจารณาความสมควรของระยะเวลาที่จะแจ้ง ไม่ควรตั้งจำนวนวันเดียวใช้กับทุกสินค้า เครื่องที่ต้องติดตั้งหรือทดสอบหลายรอบอาจต้องพิจารณาต่างจากของที่ตรวจได้ทันที
ค่าใช้จ่ายต้องแยกค่าขนส่งหรือผู้ตรวจสภาพออกจากค่าทนายตรวจสัญญาและทำหนังสือ หากต้องฟ้องจึงประเมินค่าธรรมเนียมศาลตามคำขอและทุนทรัพย์ ไม่อาจให้ตัวเลขรวมก่อนทราบว่ากำลังเรียกราคา เรียกคืน หรือเรียกค่าเสียหาย
ข้อผิดพลาดที่ทำให้เรียกร้องยาก
- ถือว่าครบกำหนดแล้วต้องซื้อโดยไม่ตรวจว่าตกลงขายเผื่อชอบจริงหรือไม่ อาจเรียกผิดฐานและทำให้เจรจาเสียเวลา
- ไม่แยกวันแจ้งปฏิเสธกับวันคืนของ ทำให้พลาดข้อเท็จจริงที่มีผลตามมาตรา 508
- พนักงานรับคืนแล้วไม่ทำหลักฐาน ผู้ขายกับคลังสินค้าอาจให้ข้อมูลคนละอย่าง
- นำสินค้าที่ยังพิพาทไปขายหรือเข้าไปยึดคืนเองโดยไม่ตรวจสิทธิ อาจก่อข้อพิพาทเพิ่ม
จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล
ควรให้ทนายตรวจเมื่อใบเสนอราคากับข้อตกลงทดลองขัดกัน ผู้รับของไม่ใช่ผู้อนุมัติซื้อ ลูกค้านำเครื่องไปใช้เชิงพาณิชย์หรือขายต่อ หรือสินค้าเสียหายจนคืนสภาพเดิมไม่ได้ ปัญหาเหล่านี้มีผลต่อฐานเรียกร้องและจำนวนเงิน ไม่ควรส่งข้อความรับรองว่าซื้อแล้วหรือยกหนี้ให้ก่อนตรวจหลักฐาน
ทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ทนายตรวจประเภทสัญญาและลำดับการตกลงซื้อ เทียบหลักฐานกับมาตรา 505 ถึง 508 ร่างหนังสือเรียกราคาหรือกำหนดวิธีคืนตามสิทธิ และเจรจาบันทึกรับคืนที่แยกสภาพสินค้าออกจากยอดหนี้ได้ สำหรับการขายครั้งต่อไป งานร่างสัญญาควรกำหนดวันเริ่มทดลอง ผู้มีอำนาจตอบรับ วิธีคืน ค่าใช้จ่ายขนส่ง และหลักฐานรับสินค้าคืนให้ชัด
ขอบเขตบริการที่เกี่ยวข้อง: บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย
คำถามที่พบบ่อย
ลูกค้าแจ้งว่าไม่ซื้อแล้ว แต่ยังเก็บเครื่องไว้ จะจบหรือไม่
ยังสรุปไม่ได้ เพราะมาตรา 508 แยกการไม่แจ้งปฏิเสธและการไม่คืนภายในกำหนดไว้ต่างหาก ต้องตรวจว่าคืนอย่างไร ใครมีหน้าที่รับคืน และมีการตกลงขยายเวลาหรือเปลี่ยนวิธีส่งมอบหรือไม่ ควรจัดหลักฐานการนัดคืนให้ครบ
ออกใบแจ้งหนี้ภายหลังแทนข้อตกลงทดลองได้ไหม
ใบแจ้งหนี้เป็นหลักฐานการเรียกเงินของผู้ขาย แต่ไม่ทดแทนหลักฐานว่าคู่สัญญาตกลงขายเผื่อชอบตั้งแต่แรก ต้องใช้เอกสารและข้อความก่อนส่งมอบร่วมตรวจ
เงินที่ลูกค้าโอนบางส่วนทำให้ถือว่าซื้อเสมอไหม
มาตรา 508 กล่าวถึงการชำระราคา หากเงินเป็นค่าขนส่งหรือหลักประกันตามข้อตกลง ต้องตรวจว่าเป็นค่าราคาจริงหรือไม่ อย่าใช้ยอดโอนอย่างเดียวตัดสิน
ให้ทนายตรวจเอกสาร
ส่งคำว่า "ทดลองสินค้า" พร้อมประเภทสินค้าและวันครบกำหนดทดลอง ทาง LINE @thaichineselawfirm เพื่อรับรายการเอกสารสำหรับตรวจข้อตกลง
คำเตือน
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ
แหล่งกฎหมาย
เลือกอ่านตามขั้นตอนถัดไป
ภาพรวมเรื่องนี้อยู่ใน คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ ฉบับสมบูรณ์ 2026
