เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: "อายุความ" คือกรอบเวลาที่เจ้าหนี้ต้องใช้สิทธิฟ้องร้อง หากปล่อยเลยกำหนด ลูกหนี้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้และศาลอาจยกฟ้อง โดยหลักทั่วไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 กำหนดอายุความ 10 ปี เว้นแต่กฎหมายกำหนดเฉพาะเป็นอย่างอื่น เช่น สิทธิเรียกร้องของ ผู้ประกอบการค้าเรียกค่าสินค้า/ค่าบริการมีอายุความ 2 ปี (มาตรา 193/34) มูลหนี้ตาม เช็คหรือตั๋วเงิน 1 ปี ค่าเช่าค้างชำระ 5 ปี และคดีมรดก 1 ปี การรู้กรอบเวลาที่ถูกต้องจึงสำคัญมากเพื่อไม่ให้เสียสิทธิ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ

อายุความที่พบบ่อย (สรุปเป็นตาราง)

ตารางนี้เป็นภาพรวมเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น อายุความที่ใช้จริงขึ้นกับลักษณะของมูลหนี้และข้อเท็จจริงเฉพาะเรื่อง บางกรณีมีบทเฉพาะที่กำหนดต่างออกไป จึงควรให้ทนายตรวจสอบก่อนตัดสินใจฟ้องหรือไม่ฟ้อง

อายุความเริ่มนับเมื่อไหร่

โดยหลักอายุความเริ่มนับแต่ "ขณะที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้" เช่น เมื่อหนี้ถึงกำหนดชำระแล้วลูกหนี้ไม่ชำระ หรือเมื่อผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด การกำหนดวันเริ่มนับให้ถูกต้องสำคัญมาก เพราะคลาดเคลื่อนเพียงเล็กน้อยอาจทำให้เข้าใจผิดว่ายังฟ้องได้ทั้งที่ขาดอายุความไปแล้ว การมีหนังสือทวงถามและหลักฐานการชำระช่วยกำหนดจุดเริ่มต้นและแสดงสถานะหนี้ได้ชัด ดูวิธีทวงถามที่ หนังสือบอกกล่าวทวงถาม (โนติส)

อายุความสะดุดหยุดลงได้

อายุความไม่ได้เดินหน้าตลอดเสมอไป กฎหมายกำหนดเหตุที่ทำให้ "อายุความสะดุดหยุดลง" และเริ่มนับใหม่ เช่น เมื่อ ลูกหนี้รับสภาพหนี้ ด้วยการชำระบางส่วน จ่ายดอกเบี้ย ทำหนังสือรับสภาพหนี้ หรือเมื่อ เจ้าหนี้ฟ้องคดี ต่อศาล การให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการต่ออายุการเรียกร้อง โดยเฉพาะหนี้ที่ใกล้ขาดอายุความ การวางเอกสารเรื่องหนี้ให้ดีตั้งแต่ต้นช่วยรักษาสิทธิได้มาก เช่นเดียวกับการทำสัญญากู้ยืมที่รัดกุม ดูที่ สัญญากู้ยืมเงิน เขียนให้ฟ้องได้

หนี้ขาดอายุความ ฟ้องได้ไหม: โดยข้อเท็จจริง "ฟ้องได้" แต่หากลูกหนี้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ศาลจะยกฟ้องในส่วนที่ขาดอายุความ อย่างไรก็ดี หนี้ที่ขาดอายุความไม่ได้สูญไปทั้งหมด เช่น ถ้าลูกหนี้ยอมชำระก็เรียกคืนไม่ได้ และยังใช้ยันในบางกรณีได้ การประเมินว่าควรฟ้องหรือเจรจาจึงต้องดูอายุความประกอบเสมอ

เช็คเด้ง เช่า กู้ยืม อายุความต่างกัน

เพราะแต่ละมูลหนี้มีอายุความไม่เท่ากัน เจ้าหนี้จึงควรจัดลำดับความเร่งด่วนให้ถูก เช่น มูลหนี้ตามเช็คมีอายุความสั้นเพียง 1 ปี จึงต้องรีบดำเนินการ ขณะที่หนี้กู้ยืมทั่วไปมีอายุความ 10 ปี การเข้าใจอายุความของคดีเช็คดูที่ คดีเช็คเด้ง ฟ้องได้ไหม ส่วนหนี้ค่าเช่าและการบอกเลิกสัญญาเช่าดูที่ สัญญาเช่า บอกเลิก-เงินประกัน

ผู้ประกอบการควรวางระบบติดตามหนี้

เพราะหนี้การค้ามีอายุความสั้นเพียง 2 ปี ผู้ประกอบการที่ขายเชื่อหรือให้บริการแบบมีเครดิตจึงควรวางระบบติดตามหนี้อย่างเป็นระบบ เพื่อไม่ให้สิทธิเรียกร้องขาดอายุความโดยไม่รู้ตัว

• บันทึกวันครบกำหนดชำระของลูกหนี้แต่ละราย และตั้งระบบแจ้งเตือนก่อนครบอายุความ
• ทวงถามเป็นหนังสืออย่างสม่ำเสมอ และเก็บหลักฐานการทวงถามไว้
• เมื่อลูกหนี้ขอผ่อนหรือรับว่าจะชำระ ให้ทำ "หนังสือรับสภาพหนี้" เพื่อให้อายุความสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่
• ส่งเรื่องให้ทนายพิจารณาฟ้องก่อนหนี้ใกล้ขาดอายุความ

การจัดเก็บเอกสารหนี้ให้ครบ ทั้งสัญญา ใบส่งของ ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานการชำระบางส่วน ช่วยทั้งเรื่องการพิสูจน์หนี้และการกำหนดวันเริ่มนับอายุความ ทำให้การฟ้องร้องมีน้ำหนักและทันเวลา

คำถามที่พบบ่อย

หนี้ทั่วไปมีอายุความกี่ปี

หากไม่มีกฎหมายกำหนดเฉพาะ หนี้ทั่วไปและสิทธิเรียกร้องตามสัญญามีอายุความ 10 ปีตามมาตรา 193/30 แต่หลายกรณีมีอายุความเฉพาะที่สั้นกว่า เช่น ค่าสินค้าของผู้ประกอบการค้า 2 ปี จึงต้องตรวจสอบลักษณะหนี้ก่อนเสมอ

หนี้ค้าขาย/ค่าสินค้ามีอายุความเท่าไร

สิทธิเรียกร้องของผู้ประกอบการค้าที่เรียกเอาค่าของที่ส่งมอบหรือค่าการงานที่ทำ โดยทั่วไปมีอายุความ 2 ปีตามมาตรา 193/34 ผู้ประกอบการจึงควรวางระบบติดตามหนี้และทวงถามให้ทันกรอบเวลา

หนี้ขาดอายุความแล้วยังฟ้องได้ไหม

ฟ้องได้ แต่ถ้าลูกหนี้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ศาลจะยกฟ้องในส่วนที่ขาดอายุความ ทั้งนี้หากลูกหนี้ยินยอมชำระหนี้ที่ขาดอายุความก็เรียกคืนไม่ได้ การประเมินอายุความก่อนฟ้องจึงสำคัญเพื่อไม่ให้เสียค่าใช้จ่ายโดยเปล่าประโยชน์

ทำอย่างไรให้อายุความสะดุดหยุดลง

วิธีที่พบบ่อยคือให้ลูกหนี้รับสภาพหนี้ เช่น ชำระบางส่วน จ่ายดอกเบี้ย หรือทำหนังสือรับสภาพหนี้ และการฟ้องคดีต่อศาลก็ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงเช่นกัน เมื่อเหตุสิ้นสุดอายุความจะเริ่มนับใหม่ ควรปรึกษาทนายเพื่อเลือกวิธีที่เหมาะสม

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/9-193/35 (อายุความ) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• หลักการนับและการสะดุดหยุดของอายุความ — สำนักงานศาลยุติธรรม
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องอายุความและการรับสภาพหนี้ — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ (เสาหลัก) · สัญญากู้ยืมเงิน · หนังสือบอกกล่าวทวงถาม
• สำหรับบริการทางธุรกิจเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความและที่ปรึกษากฎหมายธุรกิจ

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม