27 July 2026 นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์

อยู่กินกันมา 20 ปีไม่ได้จดทะเบียน แฟนเสีย เรามีสิทธิอะไรบ้าง

สองคนสร้างเนื้อสร้างตัวด้วยกันมาตั้งแต่ยังไม่มีอะไร ผ่านร้อนผ่านหนาว มีบ้าน มีที่ดิน มีธุรกิจเล็ก ๆ ที่ช่วยกันปลุกปั้น อยู่กินกันฉันสามีภรรยามากว่า 20 ปี เพียงแต่ไม่เคยไปจดทะเบียนสมรสกัน วันหนึ่งเมื่อคู่ชีวิตจากไปกะทันหัน อีกฝ่ายจึงพบความจริงอันเจ็บปวดว่า ญาติของผู้ตายเริ่มมาอ้างสิทธิในทรัพย์ทั้งหมด คำถามที่หัวใจสลายคือ อยู่ด้วยกันมาทั้งชีวิตแบบนี้ เรายังมีสิทธิอะไรเหลืออยู่บ้าง

ความจริงข้อแรกที่ต้องยอมรับ

ในเรื่องมรดก กฎหมายให้สิทธิแก่คู่สมรสที่ จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมาย เท่านั้นในฐานะทายาทโดยธรรม คนที่อยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียน แม้จะรักและผูกพันและใช้ชีวิตร่วมกันมานานเพียงใด ในทางกฎหมายไม่ถือเป็นคู่สมรส และ ไม่เป็นทายาทโดยธรรมของกันและกัน จึงไม่มีสิทธิรับมรดกในฐานะคู่สมรส

นี่คือความจริงที่โหดร้าย และเป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญที่ต้องรู้ไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ก่อนที่จะสายเกินไป

แต่ยังมีสิทธิอีกด้านที่หลายคนไม่รู้

แม้จะไม่ใช่ทายาท แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มีสิทธิอะไรเลย เพราะยังมีเรื่องของ ทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ร่วมกัน

ทรัพย์สินที่คุณกับคู่ชีวิตช่วยกันสร้างช่วยกันหามาในระหว่างอยู่กินด้วยกัน โดยหลักถือเป็นทรัพย์ที่เป็นเจ้าของร่วมกัน แม้จะไม่ใช่สินสมรสเพราะไม่ได้จดทะเบียน แต่ก็อาจเป็นกรรมสิทธิ์รวมที่ต่างฝ่ายต่างมีส่วนตามที่ลงแรงลงทุนไป ดังนั้นเมื่อคู่ชีวิตจากไป คุณอาจมีสิทธิเรียกร้องขอแบ่งทรัพย์ในส่วนที่เป็นของคุณ ในฐานะเจ้าของรวม ไม่ใช่ในฐานะทายาท ทรัพย์ที่เป็นชื่อของผู้ตายแต่แท้จริงเกิดจากการร่วมกันสร้าง จึงไม่จำเป็นต้องตกเป็นของญาติทั้งหมดเสมอไป

ประเด็นสำคัญอยู่ที่การพิสูจน์ว่าคุณมีส่วนร่วมสร้างทรัพย์นั้นจริง เช่น มีหลักฐานการลงเงินซื้อร่วมกัน การผ่อนชำระ การร่วมทำมาหากิน ยิ่งมีหลักฐานชัด สิทธิของคุณก็ยิ่งมั่นคง

แล้วลูกล่ะ มีสิทธิไหม

หากคุณกับคู่ชีวิตมีลูกด้วยกัน ลูกย่อมเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของแม่เสมอ และเป็นทายาทของแม่ ส่วนการเป็นทายาทของพ่อนั้น ขึ้นอยู่กับว่าพ่อได้รับรองบุตรแล้วหรือไม่ ไม่ว่าจะโดยจดทะเบียนหรือโดยพฤติการณ์ที่แสดงว่าเป็นลูก หากพ่อรับรองแล้ว ลูกก็เป็นทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกของพ่อด้วย (อ่านรายละเอียดในบทความเรื่องลูกนอกสมรสกับสิทธิรับมรดก) ดังนั้นแม้ตัวคุณเองจะไม่ใช่ทายาท แต่ลูกของคุณอาจเป็นผู้มีสิทธิ ซึ่งเปลี่ยนภาพการแบ่งทรัพย์ไปได้มาก

ทางป้องกันที่ดีที่สุด

บทเรียนสำคัญของเรื่องนี้คือ ความรักอย่างเดียวไม่พอที่จะคุ้มครองกันในทางกฎหมาย หากคุณและคู่ชีวิตต้องการดูแลกันให้มั่นคง มีสองทางเลือกหลัก คือการจดทะเบียนสมรสเพื่อให้ได้สิทธิเป็นคู่สมรสตามกฎหมายอย่างสมบูรณ์ หรือการทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้กันไว้ เพราะผู้รับพินัยกรรมไม่จำเป็นต้องเป็นทายาท (อ่านเพิ่มในบทความเรื่องทำพินัยกรรมเพื่อคนที่คุณรัก) การเตรียมไว้ล่วงหน้าเพียงเล็กน้อย ช่วยไม่ให้คนที่อยู่ข้างหลังต้องต่อสู้อย่างโดดเดี่ยวในวันที่เจ็บปวดที่สุด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: บ้านเป็นชื่อแฟนที่เสียไป แต่เราผ่อนด้วยกัน จะได้อะไรไหม

ตอบ: หากพิสูจน์ได้ว่าคุณร่วมผ่อนหรือร่วมลงทุนซื้อ คุณอาจมีสิทธิในบ้านนั้นในฐานะเจ้าของรวมตามส่วนที่ลงไป ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการรับมรดก การเก็บหลักฐานการเงินไว้จึงสำคัญมาก

ถาม: อยู่ด้วยกัน 20 ปี ใช้สิทธิเรียกร้องแบบภรรยาได้ไหม

ตอบ: ระยะเวลาที่อยู่ด้วยกันไม่ทำให้กลายเป็นคู่สมรสตามกฎหมายหากไม่ได้จดทะเบียน สิทธิของคุณจึงอยู่ที่ทรัพย์ที่ร่วมกันสร้าง ไม่ใช่สิทธิรับมรดกในฐานะคู่สมรส

ถาม: ญาติของแฟนไล่เราออกจากบ้านได้เลยไหม

ตอบ: หากคุณมีส่วนเป็นเจ้าของรวมในบ้าน ญาติจะจัดการทรัพย์โดยไม่คำนึงถึงสิทธิของคุณไม่ได้ ควรรีบปรึกษาทนายเพื่อรักษาสิทธิและรวบรวมหลักฐานก่อนสถานการณ์บานปลาย