สามีเสีย ไม่มีพินัยกรรม ภรรยาได้มรดกกี่ส่วน

หลังจากจัดงานศพสามีเสร็จ ภรรยาที่ใช้ชีวิตคู่กันมาหลายสิบปีต้องเผชิญกับคำถามที่ไม่เคยคิดว่าจะต้องเจอ เมื่อพ่อแม่และพี่น้องของสามีเริ่มพูดถึงการแบ่งทรัพย์ บ้างก็บอกว่าภรรยาได้ครึ่งหนึ่ง บ้างก็ว่าต้องแบ่งให้พ่อแม่สามีด้วย ความสับสนทำให้ภรรยาไม่แน่ใจว่าตนมีสิทธิได้เท่าไรกันแน่ คำตอบของเรื่องนี้ต้องเริ่มจากการแยกให้ชัดก่อนว่า อะไรคือสินสมรส และอะไรคือมรดก

ขั้นที่หนึ่ง แยกสินสมรสออกก่อน

จุดที่คนเข้าใจผิดกันมากที่สุดคือ การคิดว่าทรัพย์ทั้งหมดของสามีเป็นมรดกที่ต้องเอามาแบ่งกัน ความจริงแล้วต้องแยกสินสมรสออกเสียก่อน

สินสมรสคือทรัพย์ที่สามีภรรยาทำมาหาได้ร่วมกันในระหว่างสมรส เมื่อฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต การสมรสย่อมสิ้นสุดลง ต้องแบ่งสินสมรสออกเป็นสองส่วน โดย ครึ่งหนึ่งเป็นของภรรยาที่ยังมีชีวิตอยู่ในฐานะเจ้าของสินสมรส ซึ่งไม่ใช่มรดก ส่วนอีกครึ่งหนึ่งที่เป็นของสามีเท่านั้นที่จะกลายเป็นกองมรดกตกทอดแก่ทายาท

หมายความว่า ก่อนจะพูดเรื่องแบ่งมรดก ภรรยาได้ครึ่งหนึ่งของสินสมรสไปก่อนแล้วในฐานะเจ้าของ จากนั้นจึงค่อยมาดูส่วนที่เป็นมรดกของสามี

ขั้นที่สอง ภรรยาได้ส่วนแบ่งมรดกอีกด้วย

ในส่วนที่เป็นมรดกของสามีนั้น ภรรยาที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องยังมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในฐานะทายาทอีกต่อหนึ่ง โดยจะได้มากน้อยเท่าไรขึ้นอยู่กับว่ามีทายาทลำดับใดของสามีมารับมรดกร่วมด้วย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 วางหลักไว้ดังนี้

ถ้าสามีมีผู้สืบสันดาน คือมีลูก ภรรยาจะได้ส่วนแบ่งมรดกเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตรคนหนึ่ง คือได้เท่ากับลูกหนึ่งคน ถ้าสามีไม่มีลูก แต่มีบิดามารดายังมีชีวิตอยู่ หรือมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ภรรยาจะได้มรดกกึ่งหนึ่ง ถ้าสามีไม่มีทายาทสองกลุ่มแรกนั้น แต่มีทายาทที่ห่างออกไป เช่น พี่น้องต่างบิดาหรือมารดา ปู่ย่าตายาย หรือลุงป้าน้าอา ภรรยาจะได้มรดกสองในสามส่วน และถ้าสามีไม่มีทายาทโดยธรรมอื่นเลย ภรรยาก็ได้รับมรดกทั้งหมด

ลองดูตัวอย่างให้เห็นภาพ

สมมติว่าสามีภรรยามีสินสมรสรวมกัน 4 ล้านบาท และสามีมีลูกกับภรรยา 2 คน เมื่อสามีเสีย ภรรยาได้ครึ่งหนึ่งของสินสมรสคือ 2 ล้านบาทไปก่อนในฐานะเจ้าของ ส่วนอีก 2 ล้านบาทเป็นมรดกของสามี ซึ่งต้องแบ่งให้ทายาทชั้นบุตร โดยภรรยาได้ส่วนเสมือนบุตรหนึ่งคนด้วย เท่ากับแบ่ง 2 ล้านบาทออกเป็นสามส่วนเท่า ๆ กัน ระหว่างภรรยาและลูกสองคน ภรรยาจึงได้อีกประมาณ 666,000 บาทจากกองมรดก รวมแล้วภรรยาได้ทั้งสิ้นราว 2.66 ล้านบาท ขณะที่ลูกแต่ละคนได้ประมาณ 666,000 บาท

ตัวเลขจริงในแต่ละครอบครัวย่อมต่างกันตามชนิดและมูลค่าทรัพย์ รวมถึงว่ามีทายาทใครบ้าง การให้ทนายช่วยคำนวณตามข้อเท็จจริงจริงจึงช่วยให้เห็นภาพชัดและเป็นธรรมกับทุกฝ่าย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: พ่อแม่ของสามียังอยู่ ต้องแบ่งให้ท่านด้วยไหม

ตอบ: บิดามารดาของสามีเป็นทายาทลำดับที่สอง หากสามีมีทั้งลูกและพ่อแม่ กฎหมายให้บิดามารดาได้ส่วนแบ่งเสมือนทายาทชั้นบุตรด้วย ดังนั้นในบางครอบครัวพ่อแม่สามีก็มีสิทธิได้ส่วนแบ่งเช่นกัน ควรให้ทนายคำนวณตามข้อเท็จจริง

ถาม: ถ้าไม่ได้จดทะเบียนสมรส ภรรยายังได้ส่วนแบ่งแบบนี้ไหม

ตอบ: ไม่ได้ สิทธิรับมรดกในฐานะคู่สมรสสงวนไว้สำหรับคู่ที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องเท่านั้น กรณีไม่จดทะเบียนมีรายละเอียดต่างออกไป (อ่านในบทความเรื่องอยู่กินไม่จดทะเบียน)

ถาม: บ้านเป็นชื่อสามีคนเดียว ถือเป็นสินสมรสไหม

ตอบ: ต้องดูว่าได้มาเมื่อใดและด้วยเงินของใคร ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสโดยหลักถือเป็นสินสมรสแม้จะมีชื่อฝ่ายเดียว เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าเป็นสินส่วนตัว ประเด็นนี้ควรตรวจสอบเป็นรายกรณี

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ลูกที่พ่อไม่ได้จดรับรอง มีสิทธิรับมรดกไหม 
• พ่อเสียก่อนปู่ หลานรับมรดกของปู่แทนพ่อได้ไหม (บทความ A016)
• พินัยกรรมยกให้ลูกคนเดียว ลูกคนอื่นฟ้องล้มได้ไหม 
• บริการทนายความจัดการมรดกและพินัยกรรม กรุงเทพมหานคร และทั่วราชอาณาจักร ติดต่อ
  

สิทธิของคู่ชีวิตที่อยู่ข้างหลัง ไม่ควรถูกความไม่รู้พรากไป เข้าใจให้ชัดว่าอะไรคือสินสมรส อะไรคือมรดก คือก้าวแรกของการได้รับความเป็นธรรม