สัญญาร่วมทุน ต้องมีอะไร ป้องกันหุ้นส่วนทะเลาะและธุรกิจหยุด

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

สัญญาร่วมทุนต้องตอบให้ได้ว่าแต่ละฝ่ายลงเงิน ทรัพย์ เทคโนโลยี หรือลูกค้าเท่าใด ใครควบคุมการตัดสินใจ กำไรแบ่งอย่างไร และออกจากธุรกิจได้แบบไหน ข้อกำหนดในสัญญาต้องสอดคล้องกับหนังสือบริคณห์สนธิ ข้อบังคับบริษัท อำนาจกรรมการ และมติที่กฎหมายกำหนด

กรณีของใครบ้างที่ควรทำสัญญาร่วมทุน

• ผู้ร่วมทุนตั้งบริษัทใหม่และแบ่งหุ้นกันตั้งแต่สองฝ่ายขึ้นไป
• เจ้าของธุรกิจรับนักลงทุนที่ต้องการสิทธิบริหารหรือสิทธิคัดค้าน
• พันธมิตรไทยและต่างประเทศนำเงิน เทคโนโลยี แบรนด์ หรือช่องทางขายมาร่วมกัน
• บริษัทเดิมมีผู้ถือหุ้นหลายกลุ่มและต้องการกติกาเพิ่มทุน โอนหุ้น และออกจากกิจการ

หากตกลงร่วมกันเฉพาะโครงการโดยไม่ตั้งบริษัท ต้องตรวจโครงสร้างภาษี ความรับผิด และการถือทรัพย์สินต่างจากกรณีถือหุ้นในบริษัทจำกัด

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. ทำตารางสิ่งที่แต่ละฝ่ายนำมาลงทุนและวันที่ต้องส่งมอบ
2. กำหนดสัดส่วนหุ้น สิทธิออกเสียง ที่นั่งกรรมการ และผู้มีอำนาจลงนาม
3. ระบุเรื่องสำคัญที่ต้องได้เสียงพิเศษหรือความยินยอมจากทุกฝ่าย
4. ทำงบประมาณและกติกาเรียกเงินเพิ่มเมื่อเงินทุนไม่พอ
5. กำหนดข้อห้ามแข่งขัน ความลับ และเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา
6. วางทางออกเมื่อขัดแย้ง โอนหุ้น ผิดนัด หรือต้องเลิกกิจการ

ข้อสัญญาที่มักเป็นจุดแตกหัก

เงินทุนและสิ่งที่ไม่ใช่เงิน

ต้องตีราคาและกำหนดวิธีส่งมอบทรัพย์ เทคโนโลยี สิทธิใช้แบรนด์ หรือรายชื่อลูกค้าให้ตรวจได้ หากฝ่ายหนึ่งไม่ส่งของตามที่รับปาก ต้องระบุผลต่อหุ้น สิทธิออกเสียง หรือค่าเสียหาย

การควบคุมและเรื่องสงวน

สัดส่วนหุ้นไม่ใช่คำตอบทั้งหมด ต้องกำหนดองค์ประชุม จำนวนกรรมการ อำนาจลงนาม และ reserved matters เช่น กู้เงิน ซื้อทรัพย์ ขายกิจการ เพิ่มทุน หรือทำสัญญากับบุคคลเกี่ยวโยง หากกำหนดเสียงสูงเกินไปโดยไม่มีทางแก้ ธุรกิจอาจติด deadlock

การโอนหุ้นและการออกจากกิจการ

ควรกำหนดสิทธิเสนอขายให้ผู้ถือหุ้นเดิมก่อน วิธีประเมินราคา สิทธิขายร่วม และเงื่อนไขบังคับขายร่วมให้ชัด ต้องตรวจว่ากระบวนการโอนสอดคล้องกับข้อบังคับบริษัทและกฎหมายหรือไม่

ทางแก้เมื่อบริหารต่อไม่ได้

ลำดับทางแก้อาจเริ่มจากประชุมผู้บริหารระดับสูง ใช้ผู้ไกล่เกลี่ย เสนอซื้อหุ้น หรือเลิกกิจการ วิธีที่เลือกต้องมีเวลาและสูตรราคาที่ใช้ได้จริง ไม่ควรเขียนเพียงว่า "เจรจากันโดยสุจริต" แล้วไม่มีทางออกเมื่อเจรจาไม่สำเร็จ

เอกสารที่ควรเตรียม

• ผู้ร่วมทุน: หนังสือรับรอง โครงสร้างผู้ถือหุ้น และผู้มีอำนาจ ใช้ตรวจตัวบุคคลและข้อจำกัด
• บริษัท: หนังสือบริคณห์สนธิ ข้อบังคับ และทะเบียนผู้ถือหุ้น ใช้ทำกติกาให้สอดคล้องกัน
• เงินและทรัพย์: ตารางลงทุน มูลค่าทรัพย์ และงบประมาณ ใช้กำหนดภาระของแต่ละฝ่าย
• ธุรกิจ: แผนธุรกิจ ใบอนุญาต สัญญาหลัก และทรัพย์สินทางปัญญา ใช้ตรวจสิ่งที่กิจการต้องมี
• การออก: สูตรราคา แหล่งเงินซื้อหุ้น และข้อจำกัดโอนหุ้น ใช้วาง exit ที่ทำได้จริง

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

สัญญาร่วมทุนใช้เวลาตามจำนวนผู้ลงทุน โครงสร้างธุรกิจ ใบอนุญาต ประเทศของผู้ถือหุ้น และประเด็นภาษี ต้องประเมินหลังเห็น term sheet และเอกสารบริษัท ค่าบริการอาจแยกงานตรวจโครงสร้าง ร่างสัญญา แก้รอบเจรจา จดทะเบียน และเอกสารประกอบ เช่น สัญญาอนุญาตใช้สิทธิหรือสัญญาบริหาร

ข้อผิดพลาดที่พบ

• ตกลงสัดส่วนหุ้น แต่ไม่ตกลงว่าใครต้องใส่เงินเพิ่มเมื่อกิจการขาดทุน
• สัญญาให้สิทธิไว้ แต่ข้อบังคับบริษัทและอำนาจกรรมการไม่สอดคล้อง
• กำหนดสิทธิคัดค้านกว้างจนอนุมัติเรื่องประจำไม่ได้
• ไม่มีสูตรราคาและแหล่งเงินรองรับเมื่อฝ่ายหนึ่งต้องการออก
• ใช้ร่างภาษาอังกฤษกับคู่สัญญาหลายประเทศโดยไม่กำหนดภาษาและกฎหมายที่ควบคุม

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายเข้าก่อนเซ็น term sheet เมื่อมีนักลงทุนต่างชาติ หุ้นหลายชนิด ใบอนุญาตเฉพาะ หรือทรัพย์สินทางปัญญาเป็นหัวใจของดีล ทนายช่วยตรวจโครงสร้าง ร่าง term sheet และสัญญาร่วมทุน ปรับข้อบังคับบริษัท เตรียมมติ จดทะเบียน และประสานเอกสารสัญญาที่เกี่ยวข้อง

แหล่งกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 และบทว่าด้วยบริษัทจำกัด มาตรา 1096 เป็นต้นไป ตรวจฉบับกฎหมายได้ที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ข้อมูลการจดทะเบียนนิติบุคคล หนังสือรับรอง และบริการทะเบียน ตรวจได้ที่ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
• กรณีมีผู้ลงทุนต่างชาติ ต้องตรวจพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และข้อจำกัดของธุรกิจนั้นจากแหล่งราชการก่อนกำหนดโครงสร้าง

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

อ่านภาพรวมได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย