สัญญาซื้อขายหุ้น ต้องตรวจอะไร ก่อนโอนหุ้นและจ่ายเงิน

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

ผู้ซื้อกำลังจะจ่ายเงินเพื่อรับหุ้นในบริษัท แต่เอกสารที่ได้รับมีเพียง บอจ.5 และสำเนาหนังสือรับรองบริษัท ยังไม่เห็นสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ใบหุ้น หนี้ภาษี หรือสัญญาที่บริษัททำไว้ หากจ่ายเงินก่อนตรวจ สิ่งที่รับมาอาจไม่ตรงกับธุรกิจที่เข้าใจ

ก่อนซื้อหุ้นต้องตรวจทั้งสิทธิของผู้ขายและสถานะของบริษัท สัญญาควรกำหนดจำนวนหุ้น ราคา เงื่อนไขก่อนจ่ายเงิน คำรับรองของผู้ขาย วิธีโอน และทางแก้เมื่อข้อมูลไม่จริง การมีชื่อใน บอจ.5 อย่างเดียวไม่แทนการตรวจสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นและขั้นตอนโอนตามกฎหมาย

กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย

• ผู้ลงทุนซื้อหุ้นจากผู้ถือหุ้นเดิมทั้งหมดหรือบางส่วน
• หุ้นส่วนต้องการซื้อหุ้นของอีกฝ่ายเพื่อยุติการร่วมธุรกิจ
• นักลงทุนเข้าซื้อกิจการโดยรับทั้งบริษัท ไม่ได้ซื้อเฉพาะทรัพย์สิน
• บริษัทมีผู้ถือหุ้นต่างชาติหรือข้อจำกัดการโอนหุ้นในข้อบังคับ

ถ้าเป็นการเพิ่มทุนออกหุ้นใหม่ ขั้นตอนจะต่างจากการซื้อหุ้นเดิม เพราะเงินเข้าบริษัทและต้องมีมติรวมถึงเอกสารบริษัทอีกชุดหนึ่ง ควรแยกโครงสร้างดีลก่อนเริ่มร่างสัญญา

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. ขอสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ใบหุ้น ข้อบังคับบริษัท และหลักฐานชำระค่าหุ้น เพื่อตรวจว่าผู้ขายมีหุ้นและหุ้นติดข้อจำกัดหรือไม่
2. คัดหนังสือรับรอง วัตถุประสงค์ บอจ.5 งบการเงิน และเอกสารหลักจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า แล้วเทียบกับเอกสารภายในบริษัท
3. ทำบัญชีทรัพย์สิน หนี้ ภาษี คดี สัญญาสำคัญ พนักงาน และใบอนุญาตที่ผู้ซื้อต้องรับความเสี่ยงต่อหลังโอน
4. กำหนดเงื่อนไขก่อนปิดการซื้อขาย เช่น ได้รับความยินยอมจากคู่สัญญาหรือธนาคาร แก้รายการผู้ถือหุ้น และส่งมอบใบหุ้น
5. เตรียมชุดเอกสารวันปิดดีล พร้อมลำดับการลงนาม จ่ายเงิน ส่งมอบ และจดแจ้งในทะเบียนผู้ถือหุ้น

หากดีลมีผู้ร่วมทุนหลายฝ่าย ให้ตรวจเรื่องสิทธิออกเสียง เรื่องสงวน และทางออกจากการลงทุนใน สัญญาร่วมทุนต้องมีอะไร ด้วย

ข้อสัญญาที่ต้องตัดสินใจก่อนลงนาม

ราคาและการปรับราคา

ระบุว่าราคาอิงจำนวนหุ้น มูลค่ากิจการ เงินสด หนี้ หรือเงินทุนหมุนเวียน ณ วันใด หากต้องปรับราคาหลังปิดดีล ให้เขียนสูตร เอกสารอ้างอิง ผู้ตรวจ และเวลาคัดค้านไว้ล่วงหน้า

คำรับรองและการชดใช้ความเสียหาย

คำรับรองควรตรงกับเรื่องที่ตรวจได้ เช่น ผู้ขายเป็นเจ้าของหุ้น บริษัทไม่มีหนี้หรือคดีนอกบัญชี และใบอนุญาตยังใช้ได้ ต้องกำหนดเวลารับผิด วงเงิน และขั้นตอนแจ้งข้อเรียกร้อง ไม่ควรใช้ประโยคกว้างที่ไม่มีวิธีพิสูจน์

ขั้นตอนโอนหุ้น

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 กำหนดแบบของการโอนหุ้นชนิดระบุชื่อ ผู้ซื้อควรตรวจหนังสือโอนหุ้น พยาน ใบหุ้น และการจดแจ้งในทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท พร้อมตรวจข้อบังคับว่ามีสิทธิปฏิเสธหรือสิทธิซื้อก่อนหรือไม่

เอกสารที่ควรเตรียม

• ผู้ขายและผู้ซื้อ: หนังสือรับรอง อำนาจลงนาม และมติที่เกี่ยวข้อง ใช้ตรวจผู้มีอำนาจทำดีล
• หุ้น: สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ใบหุ้น หนังสือโอนหุ้น และหลักฐานชำระค่าหุ้น ใช้ตรวจสิทธิและแบบการโอน
• บริษัทเป้าหมาย: งบการเงิน ภาษี รายการทรัพย์สิน หนี้ สัญญา พนักงาน และใบอนุญาต ใช้ทำ due diligence
• ข้อพิพาท: หนังสือทวงถาม คำฟ้อง การตรวจสอบจากหน่วยงาน และข้อร้องเรียน ใช้ประเมินความรับผิดที่อาจติดมากับบริษัท

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

เวลาตรวจขึ้นกับขนาดบริษัท จำนวนสัญญา ความครบของบัญชี และการขอความยินยอมจากบุคคลภายนอก ค่าใช้จ่ายอาจมีค่าคัดเอกสาร ค่าตรวจบัญชี ค่าประเมิน ภาษี อากร และค่าทนาย ตัวเลขต้องประเมินจากมูลค่าดีลกับเอกสารจริง

ข้อผิดพลาดที่พบ

• เชื่อ บอจ.5 โดยไม่ตรวจสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นและใบหุ้น
• จ่ายเงินก่อนครบเงื่อนไขและไม่มีบัญชีเอกสารส่งมอบ
• ตรวจเฉพาะทรัพย์สินแต่ไม่ตรวจหนี้ ภาษี คดี และสัญญาที่เปลี่ยนคู่ค้าเมื่อผู้ถือหุ้นเปลี่ยน
• ใช้สัญญาสั้นเกินไปจนไม่มีคำรับรองหรือวิธีเรียกค่าเสียหาย

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายรับช่วงเมื่อซื้ออำนาจควบคุมบริษัท มีผู้ถือหุ้นต่างชาติ พบหนี้หรือคดีที่อธิบายไม่ได้ สัญญาหลักมีข้อเปลี่ยนอำนาจควบคุม หรือผู้ขายต้องอยู่บริหารต่อ เพราะต้องประสานสัญญาซื้อขายหุ้น ข้อบังคับ มติบริษัท และเอกสารวันปิดดีลให้ใช้ร่วมกันได้

ทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ทนายตรวจสิทธิผู้ขายและข้อจำกัดการโอน จัดรายการ due diligence ร่างสัญญาซื้อขายหุ้น เจรจาคำรับรองกับการชดใช้ความเสียหาย เตรียมหนังสือโอนหุ้น มติและทะเบียนผู้ถือหุ้น และตรวจชุดเอกสารก่อนปล่อยเงิน อ่านขั้นตอนตรวจร่างได้ที่ ตรวจสัญญาก่อนเซ็นต้องดูอะไร

คำถามที่พบบ่อย

มีชื่อใน บอจ.5 แล้วถือว่าเป็นผู้ถือหุ้นแน่นอนหรือไม่

กรมพัฒนาธุรกิจการค้าอธิบายว่า บอจ.5 เป็นสำเนาบัญชีรายชื่อที่บริษัทนำส่ง นายทะเบียนไม่ได้รับรองว่าตรงกับสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ผู้ซื้อจึงควรตรวจสมุดทะเบียน ใบหุ้น และหนังสือโอนหุ้นร่วมกัน

ซื้อหุ้นต่างจากซื้อทรัพย์สินของกิจการอย่างไร

ซื้อหุ้นคือรับบริษัทเดิมพร้อมสิทธิและความเสี่ยงที่อยู่ในบริษัท ส่วนซื้อทรัพย์สินเลือกโอนทรัพย์และสัญญาบางรายการได้ แต่ต้องตรวจขั้นตอนโอน ใบอนุญาต ภาษี และความยินยอมแยกเป็นรายการ

แหล่งกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 และมาตรา 1130 ตรวจฉบับที่ กรมทรัพยากรน้ำบาดาล
• คำอธิบายเรื่องสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ใบหุ้น และ บอจ.5 จาก กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
• บัญชีอัตราอากรแสตมป์สำหรับตราสารโอนใบหุ้น จาก กรมสรรพากร

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

ดูภาพรวมที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และ บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย