เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: สัญญาจ้างแรงงานที่รัดกุมต้องระบุตำแหน่งหน้าที่ ค่าจ้างและวันจ่าย เวลาทำงาน เงื่อนไขทดลองงาน วันลาและสวัสดิการ การรักษาความลับ และเหตุเลิกจ้างให้ชัด โดยข้อสัญญาที่ขัดกับกฎหมายคุ้มครองแรงงานในส่วนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างจะตกเป็นโมฆะ จึงร่างให้เอาเปรียบลูกจ้างเกินกฎหมายไม่ได้ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือกฎหมายแรงงานสำหรับนายจ้าง

องค์ประกอบที่สัญญาจ้างแรงงานควรมี

• คู่สัญญาและวันเริ่มงาน ตำแหน่ง ขอบเขตหน้าที่ และสถานที่ทำงาน
• ค่าจ้าง อัตรา วันและวิธีจ่าย รวมถึงสวัสดิการและโบนัส (ระบุว่าเป็นสิทธิแน่นอนหรือดุลพินิจ)
• เวลาทำงาน เวลาพัก วันหยุด และหลักเกณฑ์การทำงานล่วงเวลา (ต้องไม่ต่ำกว่ามาตรฐานกฎหมาย)
• เงื่อนไขทดลองงาน วันลา และการอ้างอิงข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
• การรักษาความลับ ทรัพย์สินทางปัญญา และการคืนทรัพย์สินบริษัทเมื่อพ้นสภาพ
• เหตุและขั้นตอนการเลิกจ้าง การบอกกล่าวล่วงหน้า และวินัย/โทษทางวินัย

ข้อสัญญาที่ "เป็นโมฆะ" — เขียนไปก็บังคับไม่ได้

นายจ้างหลายรายเข้าใจผิดว่า "เขียนอะไรในสัญญาก็ผูกมัดลูกจ้างได้" แต่ความจริงข้อสัญญาที่ขัดกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานในส่วนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างจะตกเป็นโมฆะ เช่น ข้อตกลงให้ลูกจ้าง "สละสิทธิค่าชดเชยล่วงหน้า" ข้อตกลงให้ค่าจ้างต่ำกว่าค่าจ้างขั้นต่ำ หรือทำงานเกินเวลาที่กฎหมายกำหนดโดยไม่จ่ายค่าล่วงเวลา ข้อเหล่านี้ใช้บังคับไม่ได้แม้ลูกจ้างจะเซ็นยินยอม การร่างสัญญาจึงต้อง "ไม่ต่ำกว่ามาตรฐานกฎหมาย" และใช้ข้อบังคับการทำงานประกอบ ดูภาพรวมหน้าที่นายจ้างและการเลิกจ้างที่ถูกต้องในเสาหลัก คู่มือกฎหมายแรงงานสำหรับนายจ้าง: เลิกจ้าง ค่าชดเชย และข้อบังคับ

ทดลองงาน ไม่ใช่ใบเบิกทางเลิกจ้างฟรี

จุดที่ HR พลาดบ่อย: ลูกจ้างทดลองงานก็อยู่ภายใต้กฎหมายคุ้มครองแรงงาน หากเลิกจ้างเมื่อทำงานครบ 120 วันขึ้นไปโดยลูกจ้างไม่มีความผิด นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยขั้นต่ำ 30 วัน และหากเลิกจ้างก่อนครบกำหนดก็ยังต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าว การกำหนดระยะทดลองงานยาวเกินควรหรือเลิกจ้างกะทันหันในวันที่ 119 เพื่อเลี่ยงค่าชดเชย เป็นความเสี่ยงที่อาจกลายเป็นข้อพิพาทเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

เงินค้ำประกันการทำงาน และข้อห้ามแข่งขัน

การเรียก "เงินประกันการทำงาน" หรือให้มีผู้ค้ำประกัน นายจ้างทำได้เฉพาะลักษณะงานที่กฎหมายกำหนด (เช่น งานที่ลูกจ้างต้องรับผิดชอบเงินหรือทรัพย์สิน) ตามหลักเกณฑ์และวงเงินที่กำหนด และต้องคืนเมื่อพ้นสภาพการจ้างหากไม่มีความเสียหาย ส่วน "ข้อห้ามแข่งขันหลังออกจากงาน" (Non-compete) ทำได้แต่ต้องจำกัดขอบเขต พื้นที่ และระยะเวลาให้สมเหตุสมผล มิฉะนั้นอาจถูกศาลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม การร่างข้อรักษาความลับและห้ามแข่งขันควรทำคู่กับ NDA และให้พอดีกับความจำเป็นจริง

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาจ้างต้องทำเป็นหนังสือไหม

สัญญาจ้างแรงงานเกิดได้แม้ด้วยวาจา แต่การทำเป็นหนังสือช่วยให้ชัดเจนและลดข้อพิพาท และนายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปยังต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทยประกอบด้วย

เขียนในสัญญาว่า "ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย" ได้ไหม

ไม่ได้ ข้อตกลงสละค่าชดเชยล่วงหน้าขัดต่อกฎหมายคุ้มครองแรงงานและเป็นโมฆะ นายจ้างจะอ้างเพื่อปฏิเสธค่าชดเชยที่ลูกจ้างมีสิทธิตามกฎหมายไม่ได้

ข้อห้ามไปทำงานคู่แข่งบังคับได้จริงไหม

บังคับได้ถ้าจำกัดขอบเขต พื้นที่ และระยะเวลาอย่างสมเหตุสมผล หากกว้างหรือยาวเกินควร ศาลอาจปรับลดให้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรม จึงควรร่างให้พอดีกับความจำเป็นทางธุรกิจ

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน และ พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• หลักเกณฑ์สัญญาจ้าง เงินประกันการทำงาน และข้อบังคับ — กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาคดีสัญญาจ้างและข้อห้ามแข่งขัน — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายแรงงานสำหรับนายจ้าง (เสาหลัก) · คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม