สัญญาจ้างผลิตสินค้า OEM ต้องมีอะไร ป้องกันสูตรรั่ว

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด กันยายน 2026

เจ้าของแบรนด์ส่งสูตร แบบบรรจุภัณฑ์ และรายชื่อลูกค้าให้โรงงานผลิตสินค้า ต่อมาพบว่าสินค้าบางล็อตไม่ตรงตัวอย่าง และมีสินค้าหน้าตาคล้ายกันออกขาย แต่สัญญาเดิมมีเพียงราคาและจำนวนสั่งซื้อ

สัญญาจ้างผลิตสินค้า OEM ควรกำหนดสเปก ตัวอย่างอ้างอิง วัตถุดิบ การตรวจโรงงาน การตรวจรับสินค้า การเรียกคืน ความรับผิดจากสินค้ามีปัญหา และสิทธิในสูตรหรือแบบให้ชัด คำว่า OEM อย่างเดียวไม่ตอบว่าใครเป็นเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา หรือใครรับภาระเมื่อสินค้าถูกปฏิเสธจากตลาด

กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย

• เจ้าของแบรนด์ว่าจ้างโรงงานผลิตอาหาร เครื่องสำอาง เสื้อผ้า ชิ้นส่วน หรือสินค้าเฉพาะแบบ
• โรงงานรับสูตร แบบ หรือเครื่องหมายการค้าจากลูกค้าเพื่อผลิตตามคำสั่ง
• มีสินค้าทดลองก่อนผลิตจำนวนมาก หรือมีการแก้สูตรหลายรอบ
• ต้องใช้ผู้ผลิตช่วง ผู้จัดหาวัตถุดิบ หรือห้องปฏิบัติการภายนอก

สินค้าที่อยู่ภายใต้กฎหมายเฉพาะต้องตรวจใบอนุญาต ฉลาก การโฆษณา และผู้รับผิดชอบตามกฎหมายของสินค้าประเภทนั้นแยกต่างหาก สัญญาไม่สามารถแทนการขออนุญาตจากหน่วยงานรัฐได้

สิ่งที่ควรทำตอนนี้

1. ทำตารางสเปก วัตถุดิบ ความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ และตัวอย่างมาตรฐาน
2. ตรวจใบอนุญาตและขอบเขตการผลิตของโรงงานให้ตรงกับสินค้า
3. กำหนดขั้นอนุมัติตัวอย่างก่อนผลิตจริง และห้ามเปลี่ยนวัตถุดิบโดยไม่ได้รับอนุมัติ
4. กำหนดวิธีสุ่มตรวจ ห้องทดสอบ และผลเมื่อสินค้าไม่ผ่าน
5. ทำบัญชีข้อมูลลับ สูตร แบบ แม่พิมพ์ และไฟล์ที่ส่งให้โรงงาน
6. กำหนดแผนเรียกคืนสินค้า การแจ้งเหตุ และผู้รับค่าใช้จ่าย

ข้อสัญญาที่ต้องมี

สเปกและตัวอย่างอ้างอิง

แนบสูตร รุ่นวัตถุดิบ สี ขนาด บรรจุภัณฑ์ และวิธีทดสอบ อย่าใช้คำว่า "คุณภาพดี" โดยไม่มีเกณฑ์ เมื่อมีตัวอย่างอนุมัติควรลงวันที่และระบุผู้เก็บตัวอย่างแต่ละชุด

ของเสีย สินค้าไม่ผ่าน และการเรียกคืน

ระบุว่าผู้ว่าจ้างมีเวลากี่วันในการตรวจล็อตสินค้า ใช้หลักฐานใดปฏิเสธสินค้า และโรงงานต้องผลิตใหม่ คืนเงิน หรือรับผิดค่าเก็บและทำลายอย่างไร การเรียกคืนควรมีผู้ประสานงานและขั้นแจ้งข้อมูลต่อผู้เกี่ยวข้อง

สูตร แบบ และความลับทางการค้า

พระราชบัญญัติความลับทางการค้าให้ความคุ้มครองข้อมูลที่ยังเป็นความลับ มีประโยชน์เชิงพาณิชย์ และมีมาตรการรักษาความลับ สัญญาจึงควรจำกัดผู้เข้าถึง ห้ามนำข้อมูลไปผลิตให้ผู้อื่น และกำหนดการคืนหรือลบข้อมูลหลังจบงาน ควรทำ NDA ให้สอดคล้องกับสัญญาผลิต

เครื่องหมายการค้าและบรรจุภัณฑ์

กำหนดขอบเขตที่โรงงานใช้ชื่อแบรนด์และไฟล์งานได้ ระบุว่าใช้เพื่อผลิตตามคำสั่งนี้เท่านั้น ห้ามผลิตเกิน ห้ามขายสินค้าคงเหลือ และต้องส่งคืนแม่พิมพ์หรือไฟล์เมื่อสัญญาจบ

เอกสารที่ควรเตรียม

• คู่สัญญา: หนังสือรับรอง ใบอนุญาตโรงงาน และผู้มีอำนาจ ใช้ตรวจความสามารถในการผลิต
• สินค้า: สูตร สเปก ตัวอย่าง รายงานทดสอบ และฉลาก ใช้กำหนดมาตรฐานส่งมอบ
• ราคา: จำนวนขั้นต่ำ ราคาวัตถุดิบ ค่าแม่พิมพ์ และค่าขนส่ง ใช้จัดสรรต้นทุนเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง
• สิทธิ: หนังสือรับรองเครื่องหมายการค้า รายการความลับ และไฟล์ออกแบบ ใช้กำหนดเจ้าของและผู้มีสิทธิใช้
• ข้อพิพาท: รูปสินค้าเสีย ผลแล็บ ใบส่งของ และหนังสือปฏิเสธรับ ใช้ตรวจสาเหตุและความเสียหาย

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

เวลาจัดทำสัญญาขึ้นกับจำนวนสินค้า ความพร้อมของสเปก การทดลองผลิต ใบอนุญาต และจำนวนผู้รับช่วง ค่าใช้จ่ายต้องประเมินจากร่างเดิม เอกสารกำกับสินค้า และภาคผนวกเทคนิค หากต้องตรวจโรงงานหรือประสานผู้เชี่ยวชาญสินค้า ควรแยกขอบเขตและค่าใช้จ่ายไว้ก่อน

ข้อผิดพลาดที่พบ

• สั่งผลิตจำนวนมากก่อนอนุมัติตัวอย่างมาตรฐาน
• ส่งสูตรทางแชตโดยไม่จำกัดผู้เข้าถึงหรือทำบัญชีข้อมูล
• ไม่กำหนดว่าใครรับผิดเมื่อฉลากหรือเอกสารกำกับสินค้าไม่ถูกต้อง
• ไม่มีเงื่อนไขจัดการสินค้าผลิตเกิน แม่พิมพ์ และบรรจุภัณฑ์คงเหลือ

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจเมื่อใช้สูตรลับ สินค้ามีกฎหมายเฉพาะ มีผู้ผลิตช่วงในต่างประเทศ หรือเริ่มมีการปฏิเสธล็อตสินค้า ทนายช่วยตรวจอำนาจคู่สัญญา ร่างเงื่อนไขคุณภาพ จัดสรรความรับผิด วางมาตรการข้อมูลลับ และจัดหนังสือเรียกให้แก้ไขหรือชดใช้ตามหลักฐาน

ทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ทนายตรวจใบอนุญาตและหน้าที่ของแต่ละฝ่าย ร่างภาคผนวกสเปก เงื่อนไขตรวจรับและเรียกคืน จัดทำข้อรักษาความลับกับสิทธิในสูตร ตรวจเงื่อนไขผู้ผลิตช่วง และร่างหนังสือปฏิเสธสินค้า เรียกผลิตใหม่ หรือเรียกค่าเสียหายตามเอกสาร

คำถามที่พบบ่อย

โรงงานนำสูตรไปผลิตให้แบรนด์อื่นได้หรือไม่

ต้องตรวจว่าสูตรเป็นข้อมูลลับ มีมาตรการรักษาความลับ และสัญญาจำกัดการใช้ไว้อย่างไร ควรเก็บหลักฐานการส่งสูตร ผู้เข้าถึง และสินค้าที่สงสัยไว้ก่อนกล่าวหาหรือส่งหนังสือ

สินค้าไม่ผ่านสเปก ปฏิเสธทั้งล็อตได้เลยหรือไม่

ต้องดูเกณฑ์สุ่มตรวจ ระดับความคลาดเคลื่อน และเงื่อนไขปฏิเสธรับ หากไม่มีข้อกำหนดชัด ควรเก็บตัวอย่างและผลทดสอบ แล้วตรวจสิทธิตามสัญญาและกฎหมายก่อนคืนหรือทำลายสินค้า

แหล่งกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 เป็นต้นไป เรื่องจ้างทำของ ตรวจฉบับกฎหมายที่ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• คำอธิบายพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา
• กฎหมายและข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องหมายการค้า ตรวจที่ กรมทรัพย์สินทางปัญญา

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

อ่านภาพรวมได้ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ และดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย