เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม ทรัพย์จะตกแก่ "ทายาทโดยธรรม" ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 ซึ่งมี 6 ลำดับ โดยทายาทลำดับต้นตัดสิทธิลำดับถัดไป ส่วนคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทพิเศษที่ได้รับส่วนแบ่งตามมาตรา 1635 บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ ตามมาตรา 1629

มาตรา 1629 จัดลำดับทายาทโดยธรรมไว้ 6 ลำดับ คือ (1) ผู้สืบสันดาน (ลูก หลาน เหลน) (2) บิดามารดา (3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน (4) พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน (5) ปู่ ย่า ตา ยาย และ (6) ลุง ป้า น้า อา หลักสำคัญตามมาตรา 1630 คือ ทายาทลำดับต้นที่ยังมีชีวิตอยู่จะ "ตัดสิทธิ" ทายาทลำดับถัดไปทั้งหมด เช่น หากมีลูก (ลำดับ 1) พี่น้อง (ลำดับ 3) จะไม่ได้รับมรดก ยกเว้นข้อเดียวคือ ถ้ามีผู้สืบสันดาน บิดามารดา (ลำดับ 2) จะได้รับส่วนแบ่งเสมือนทายาทชั้นบุตรด้วย

สิทธิของคู่สมรส ได้มรดกเท่าไหร่ (มาตรา 1635)

ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยก "สินสมรส" ออกครึ่งหนึ่งให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ก่อนตามมาตรา 1625 ส่วนที่เหลือจึงเป็นกองมรดก จากนั้นคู่สมรสยังได้รับส่วนแบ่งในกองมรดกอีกตามมาตรา 1635 โดยขึ้นกับว่ามีทายาทลำดับใดร่วมด้วย

• มีผู้สืบสันดาน (ลำดับ 1) → คู่สมรสได้ส่วนแบ่ง "เสมือนบุตรหนึ่งคน"
• มีบิดามารดา (ลำดับ 2) หรือพี่น้องร่วมบิดามารดา (ลำดับ 3) → คู่สมรสได้ "กึ่งหนึ่ง"
• มีทายาทลำดับ 4, 5 หรือ 6 → คู่สมรสได้ "สองในสาม"
• ไม่มีทายาทลำดับใดเลย → คู่สมรสได้มรดก "ทั้งหมด"

ตัวอย่างการแบ่งให้เห็นภาพ

สมมติเจ้ามรดกมีกองมรดก (หลังแยกสินสมรสให้คู่สมรสแล้ว) 6 ล้านบาท มีคู่สมรสและบุตร 2 คน กรณีนี้คู่สมรสได้ส่วนเสมือนบุตรหนึ่งคน จึงแบ่งกองมรดกออกเป็น 3 ส่วนเท่า ๆ กัน (คู่สมรส 1 ส่วน + บุตร 2 ส่วน) ได้คนละ 2 ล้านบาท แต่ถ้าเจ้ามรดกไม่มีบุตรและไม่มีบิดามารดา มีแต่พี่น้องร่วมบิดามารดา คู่สมรสจะได้กึ่งหนึ่งของกองมรดก ที่เหลือจึงตกแก่พี่น้อง การจัดลำดับและคำนวณให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นช่วยลดข้อพิพาทในครอบครัวได้มาก

รับมรดกแทนที่ และข้อควรรู้เพิ่มเติม

หากทายาทลำดับที่มีสิทธิเสียชีวิตก่อนเจ้ามรดก ผู้สืบสันดานของทายาทคนนั้นอาจ "รับมรดกแทนที่" ได้ตามมาตรา 1639 เช่น หลานรับแทนลูกที่เสียไปก่อน นอกจากนี้ บุตรบุญธรรมที่จดทะเบียนถูกต้องมีสิทธิรับมรดกเสมือนผู้สืบสันดาน ส่วนบุตรนอกสมรสที่บิดารับรองแล้วก็เป็นผู้สืบสันดานเช่นกัน หากต้องการกำหนดผู้รับมรดกต่างจากลำดับนี้ ทางออกคือทำพินัยกรรม ดูวิธีทำให้ถูกกฎหมายและภาพรวมการจัดการมรดกได้ในเสาหลัก คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม ฉบับสมบูรณ์ และเมื่อต้องโอนทรัพย์ ควรตั้งผู้จัดการมรดก ซึ่งอ่านข้อควรระวังได้ที่ ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์ให้ตัวเอง

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีพินัยกรรม มรดกตกใครก่อน

ตกแก่ทายาทโดยธรรมตามลำดับในมาตรา 1629 โดยเริ่มจากผู้สืบสันดาน (ลูกหลาน) และคู่สมรสได้ส่วนแบ่งตามมาตรา 1635 ทายาทลำดับต้นตัดสิทธิลำดับถัดไป

คู่สมรสที่ไม่ได้จดทะเบียนได้มรดกไหม

โดยหลักไม่ได้ในฐานะคู่สมรสตามกฎหมาย เพราะสิทธิรับมรดกของคู่สมรสตามมาตรา 1635 ใช้กับคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น การอยู่กินโดยไม่จดทะเบียนจึงควรวางแผนด้วยพินัยกรรม

พี่น้องจะได้มรดกเมื่อใด

พี่น้อง (ลำดับ 3 หรือ 4) จะได้รับมรดกก็ต่อเมื่อไม่มีผู้สืบสันดานและไม่มีบิดามารดาที่มีสิทธิรับมรดกในลำดับก่อนหน้า หากมีลูกของเจ้ามรดกอยู่ พี่น้องจะถูกตัดสิทธิ

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 (มาตรา 1629 ลำดับทายาท · 1630 · 1635 สิทธิคู่สมรส · 1625 · 1639 รับมรดกแทนที่) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องลำดับทายาทและสิทธิคู่สมรส — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม (เสาหลัก) · รับมรดกที่ดินช้า 4 ความเสี่ยง

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม