พ่อเสียก่อนปู่ แล้วปู่ค่อยเสีย หลานมีสิทธิรับมรดกของปู่แทนพ่อไหม

ครอบครัวหนึ่งมีเรื่องเศร้าซ้อนเศร้า พ่อซึ่งเป็นลูกชายของปู่ จากไปก่อนวัยอันควรด้วยอุบัติเหตุ ทิ้งลูกเล็ก ๆ ไว้สองคน เวลาผ่านไปหลายปี ปู่ที่แก่ชราก็จากไปตามอายุขัย เมื่อถึงคราวแบ่งมรดกของปู่ อาและป้าซึ่งเป็นลูกคนอื่น ๆ ของปู่ กลับบอกว่าหลานสองคนนี้ไม่มีสิทธิ เพราะพ่อของพวกเขาเสียไปก่อนแล้ว คำพูดนี้ถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ และหลานที่พ่อจากไปก่อน จะได้รับส่วนแบ่งของปู่แทนพ่อหรือเปล่า

คำตอบคือ หลานมีสิทธิ และหลักกฎหมายที่คุ้มครองเรื่องนี้เรียกว่า "การรับมรดกแทนที่"

การรับมรดกแทนที่คืออะไร

การรับมรดกแทนที่ คือกรณีที่ทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกได้เสียชีวิตไปก่อนเจ้ามรดก กฎหมายจึงให้ผู้สืบสันดานของทายาทคนนั้น เข้ามารับมรดกแทนที่ในส่วนที่ทายาทผู้นั้นจะได้รับ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1639 วางหลักว่า ถ้าบุคคลใดซึ่งจะเป็นทายาทตามมาตรา 1629 (1) (3) (4) หรือ (6) ถึงแก่ความตาย หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย ถ้าบุคคลนั้นมีผู้สืบสันดาน ก็ให้ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่ โดยรับส่วนแบ่งเท่ากับที่ผู้ตายจะได้รับหากยังมีชีวิตอยู่

นำมาปรับกับกรณีของเรา ปู่คือเจ้ามรดก พ่อคือลูกของปู่ซึ่งเป็นทายาทลำดับที่หนึ่ง แต่พ่อเสียก่อนปู่ ดังนั้นเมื่อปู่เสีย ลูกของพ่อ คือหลาน จึงเข้ามารับมรดกแทนที่พ่อ ได้รับส่วนแบ่งที่พ่อจะได้รับหากยังมีชีวิตอยู่

จุดสำคัญ ต้องเสียก่อนเจ้ามรดก และเป็นผู้สืบสันดานโดยตรง

มีเงื่อนไขสองข้อที่ต้องเข้าใจให้ชัด

ข้อแรก การรับมรดกแทนที่จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อทายาทเดิม เช่น พ่อ เสียชีวิต ก่อน เจ้ามรดก คือปู่ ลำดับการเสียชีวิตจึงสำคัญมาก หากพ่อเสียหลังปู่ เรื่องจะเป็นอีกแบบหนึ่ง ไม่ใช่การรับมรดกแทนที่

ข้อสอง มาตรา 1643 กำหนดว่าสิทธิรับมรดกแทนที่มีได้เฉพาะแก่ ผู้สืบสันดานโดยตรง คือผู้สืบสายโลหิตโดยตรงลงมา เช่น ลูก หลาน เหลน ของทายาทเดิม ดังนั้นหลานที่เป็นลูกแท้ ๆ ของพ่อ ย่อมรับมรดกแทนที่พ่อได้ และหากหลานคนนั้นเสียไปแล้วด้วย เหลนก็รับแทนที่สืบต่อกันลงไปได้อีก

หลานได้ส่วนแบ่งเท่าไร

หลักคือ หลานที่รับมรดกแทนที่ จะได้รับ เฉพาะส่วนแบ่งที่พ่อของตนจะได้รับ ไม่ใช่ได้เพิ่มเป็นรายคน สมมติปู่มีลูกสามคน คือ พ่อของหลาน อา และป้า ตามปกติมรดกของปู่จะแบ่งเป็นสามส่วนเท่า ๆ กัน แต่เมื่อพ่อเสียก่อน ส่วนของพ่อหนึ่งในสามนั้นจะตกแก่หลานที่มารับแทนที่ หากพ่อมีลูกสองคน หลานสองคนก็มาแบ่งกันในส่วนหนึ่งในสามของพ่อ คือได้คนละหนึ่งในหกของกองมรดก ส่วนอาและป้ายังคงได้คนละหนึ่งในสามตามเดิม

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ถ้าพ่อเสียหลังปู่ หลานยังได้รับแทนที่ไหม

ตอบ: กรณีพ่อเสียหลังปู่ ไม่ใช่การรับมรดกแทนที่ แต่จะเป็นเรื่องที่พ่อรับมรดกของปู่มาก่อน แล้วเมื่อพ่อเสีย ส่วนนั้นจึงตกเป็นมรดกของพ่อต่อไปยังทายาทของพ่อ ผลลัพธ์อาจต่างกัน ควรปรึกษาทนายตามข้อเท็จจริง

ถาม: หลานบุญธรรมของพ่อ รับมรดกแทนที่ได้ไหม

ตอบ: การรับมรดกแทนที่สงวนไว้สำหรับผู้สืบสันดานโดยตรงตามสายโลหิตตามมาตรา 1643 กรณีบุตรบุญธรรมมีข้อพิจารณาเฉพาะ ควรปรึกษาทนายเป็นรายกรณี

ถาม: หลานที่รับแทนที่ ต้องรับผิดในหนี้ของปู่ไหม

ตอบ: หลานที่รับมรดกแทนที่อยู่ในฐานะทายาท จึงรับทั้งสิทธิและหน้าที่ในส่วนที่รับมา โดยรับผิดในหนี้ไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับ เช่นเดียวกับทายาททั่วไป

บทความที่เกี่ยวข้อง

• สามีเสีย ไม่มีพินัยกรรม ภรรยาได้มรดกกี่ส่วน 
• ลูกที่พ่อไม่ได้จดรับรอง มีสิทธิรับมรดกไหม 
• พ่อเพิ่งเสีย บ้านยังติดชื่อพ่อ ต้องตั้งผู้จัดการมรดกก่อน
• บริการทนายความจัดการมรดกและพินัยกรรม กรุงเทพมหานคร และทั่วราชอาณาจักร ติดต่อ
  

ความตายพรากพ่อไปได้ แต่พรากสิทธิของลูกไปไม่ได้ กฎหมายเปิดทางให้หลานยืนแทนที่พ่อ เพื่อรับสิ่งที่ครอบครัวควรได้รับ