พ่อมีคริปโต พอร์ตหุ้นออนไลน์ แต่ไม่มีใครรู้รหัส มรดกดิจิทัลเอาคืนอย่างไร

ยุคนี้ทรัพย์สินไม่ได้อยู่แค่ในรูปที่ดินหรือเงินสดอีกต่อไป หลายคนมีเงินลงทุนอยู่ในสินทรัพย์ดิจิทัลอย่างคริปโตเคอร์เรนซี พอร์ตหุ้นในแอปพลิเคชัน หรือบัญชีลงทุนออนไลน์ต่าง ๆ ปัญหาที่เริ่มพบมากขึ้นเรื่อย ๆ คือ เมื่อเจ้าของจากไปกะทันหันโดยไม่ได้บอกใครว่ามีทรัพย์เหล่านี้อยู่ หรือบอกแต่ไม่ได้ทิ้งรหัสผ่านไว้ ทำให้ทายาทรู้ว่ามีทรัพย์แต่เข้าถึงไม่ได้ คำถามคือ ทรัพย์สินดิจิทัลเหล่านี้เป็นมรดกหรือไม่ และจะจัดการอย่างไร

ทรัพย์สินดิจิทัลก็เป็นมรดก

ในทางกฎหมาย ทรัพย์สินดิจิทัลที่มีมูลค่า เช่น คริปโตเคอร์เรนซี โทเคนดิจิทัล หน่วยลงทุน หรือเงินในบัญชีลงทุนออนไลน์ ล้วนถือเป็นทรัพย์สินที่มีมูลค่าและตกทอดเป็นมรดกได้เช่นเดียวกับทรัพย์สินทั่วไป เมื่อเจ้าของเสียชีวิต ทรัพย์เหล่านี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของกองมรดกที่ต้องตกทอดแก่ทายาท และผู้จัดการมรดกมีอำนาจหน้าที่ในการรวบรวมและจัดการเช่นเดียวกับทรัพย์อื่น

ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าทรัพย์เหล่านี้เป็นมรดกหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่าจะ เข้าถึงและพิสูจน์ ทรัพย์เหล่านั้นได้อย่างไร

ความยากอยู่ที่การเข้าถึง

ความท้าทายของมรดกดิจิทัลต่างจากทรัพย์ทั่วไปตรงเรื่องการเข้าถึง ที่ดินมีโฉนด เงินฝากมีสมุดบัญชีและมีธนาคารเป็นตัวกลาง แต่สินทรัพย์ดิจิทัลบางประเภท โดยเฉพาะคริปโตที่เก็บในกระเป๋าส่วนตัว ผูกอยู่กับรหัสหรือกุญแจส่วนตัวที่มีเพียงเจ้าของรู้ หากไม่มีใครทราบรหัสนั้น ในทางเทคนิคก็แทบเป็นไปไม่ได้ที่จะกู้คืน ทรัพย์อาจสูญไปตลอดกาลแม้จะรู้ว่ามีอยู่

ในกรณีที่ทรัพย์อยู่กับผู้ให้บริการที่มีตัวตนชัดเจน เช่น ศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลหรือบริษัทหลักทรัพย์ที่ได้รับใบอนุญาตและอยู่ภายใต้การกำกับในประเทศไทย สถานการณ์จะดีกว่า เพราะผู้ให้บริการเหล่านี้มักมีกระบวนการรองรับให้ทายาทหรือผู้จัดการมรดกยื่นเอกสารเพื่อขอรับทรัพย์ของผู้เสียชีวิตได้ คล้ายกับการติดต่อธนาคาร โดยทั่วไปต้องใช้คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกและเอกสารแสดงการเสียชีวิตประกอบ

ทางป้องกันที่สำคัญที่สุดคือวางแผนล่วงหน้า

เพราะปัญหาใหญ่ที่สุดคือการเข้าถึง วิธีที่ดีที่สุดจึงเป็นการเตรียมการไว้ตั้งแต่เจ้าของยังมีชีวิต ผู้ที่มีสินทรัพย์ดิจิทัลควรจัดทำรายการว่าตนมีทรัพย์อะไรบ้าง อยู่ที่ผู้ให้บริการใดหรือกระเป๋าใด และวางแผนวิธีให้คนที่ไว้ใจสามารถเข้าถึงได้อย่างปลอดภัยเมื่อถึงคราวจำเป็น โดยไม่จำเป็นต้องเปิดเผยรหัสทั้งหมดตั้งแต่ตอนนี้ อาจใช้วิธีเก็บข้อมูลไว้ในที่ปลอดภัยพร้อมคำแนะนำการเข้าถึง

การระบุเรื่องทรัพย์สินดิจิทัลไว้ในพินัยกรรมหรือเอกสารวางแผนมรดก ก็ช่วยให้ทายาทรู้ว่ามีทรัพย์อะไรและควรติดต่อที่ใด (อ่านเพิ่มในบทความเรื่องวิธีทำพินัยกรรม และบทความเรื่องเตรียมเอกสารมรดกก่อนพ่อแม่จากไป) การเตรียมเพียงเล็กน้อยวันนี้ ช่วยไม่ให้ทรัพย์ที่มีมูลค่าต้องสูญหายไปอย่างน่าเสียดาย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ถ้าไม่มีรหัสกระเป๋าคริปโตเลย มีทางกู้คืนไหม

ตอบ: หากเป็นกระเป๋าส่วนตัวที่ผูกกับกุญแจส่วนตัวและไม่มีใครทราบรหัส ในทางเทคนิคมักกู้คืนไม่ได้ ต่างจากกรณีที่ทรัพย์อยู่กับศูนย์ซื้อขายที่มีกระบวนการให้ทายาทติดต่อได้ นี่คือเหตุผลว่าทำไมการวางแผนล่วงหน้าจึงสำคัญมาก

ถาม: ทรัพย์ดิจิทัลต้องเสียภาษีมรดกไหม

ตอบ: ต้องพิจารณาตามประเภททรัพย์และมูลค่ารวมของกองมรดก หากกองมรดกโดยรวมมีมูลค่าสูงเกินเกณฑ์ ก็อาจเข้าข่ายภาษีการรับมรดกได้ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมิน

ถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่าผู้ตายมีทรัพย์ดิจิทัลอยู่บ้าง

ตอบ: อาจตรวจจากอีเมล แอปพลิเคชันในโทรศัพท์ รายการเดินบัญชีที่โอนเข้าออกศูนย์ซื้อขาย หรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง การที่เจ้าของทำรายการทรัพย์ไว้ล่วงหน้าจะช่วยได้มากที่สุด

บทความที่เกี่ยวข้อง

• พ่อแม่เริ่มสูงวัย ลูกควรเตรียมเอกสารมรดกอะไรไว้ (บทความ A029)
• วิธีทำพินัยกรรมให้มีผลตามกฎหมาย เริ่มต้นอย่างไร (บทความ A010)
• เงินในบัญชีพ่อถอนไม่ได้ ธนาคารขออะไรบ้าง (บทความ A018)

ทรัพย์ในโลกดิจิทัลมีมูลค่าจริง แต่ก็หายไปได้ง่ายกว่าที่คิด สิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตา ยิ่งต้องวางแผนส่งต่อให้ดี