เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: พินัยกรรมที่ทำไม่ถูกต้องอาจ "เป็นโมฆะ" คือใช้บังคับไม่ได้เสมือนไม่เคยมี เหตุที่พบบ่อยคือ ทำผิดแบบที่กฎหมายกำหนด (เช่น พินัยกรรมธรรมดาต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนลงลายมือชื่อ) ผู้เขียนหรือพยานในพินัยกรรมเป็นผู้รับทรัพย์เสียเอง (ทำให้ข้อกำหนดส่วนนั้นเป็นโมฆะตามมาตรา 1653 ประกอบมาตรา 1705) ผู้ทำพินัยกรรมไม่มีความสามารถ เช่น เป็นผู้เยาว์อายุต่ำกว่า 15 ปีหรือถูกศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถ หรือทำขึ้นเพราะ ถูกข่มขู่ ฉ้อฉล หรือสำคัญผิด การวางแผนและทำพินัยกรรมให้ถูกแบบจึงสำคัญมากเพื่อไม่ให้เจตนาสุดท้ายเสียเปล่า บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

เหตุที่ทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะ

• ทำผิดแบบ: ไม่ครบองค์ประกอบของพินัยกรรมแบบที่เลือกใช้ เช่น ไม่มีพยานครบ ไม่ลงวันเดือนปีในแบบที่กฎหมายบังคับ
• พยาน/ผู้เขียนเป็นผู้รับทรัพย์: ผู้ที่ลงลายมือชื่อเป็นพยานหรือผู้เขียนพินัยกรรม หากเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้นด้วย ข้อกำหนดที่ให้ทรัพย์แก่ตนเป็นโมฆะ
• ผู้ทำไม่มีความสามารถ: ผู้เยาว์อายุต่ำกว่า 15 ปี หรือบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ ทำพินัยกรรมไม่ได้
• ทำโดยถูกข่มขู่/ฉ้อฉล/สำคัญผิด: เจตนาทำพินัยกรรมไม่บริสุทธิ์ อาจถูกเพิกถอนหรือเป็นโมฆียะ

พินัยกรรมมีหลายแบบและแต่ละแบบมีเงื่อนไขความสมบูรณ์ต่างกัน การเลือกแบบให้เหมาะและทำให้ครบเงื่อนไขจึงสำคัญ เปรียบเทียบพินัยกรรมแต่ละแบบได้ที่ วิธีทำพินัยกรรมให้ถูกกฎหมาย เทียบ 5 แบบ

ระวัง! พยานเป็นผู้รับทรัพย์ ข้อกำหนดเป็นโมฆะ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยมากคือให้คนในครอบครัวที่จะได้รับทรัพย์มาเป็น "พยาน" หรือ "ผู้เขียน" พินัยกรรม กฎหมายห้ามไว้ เพราะเกรงว่าจะมีการแทรกแซงเจตนา ผลคือข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้พยาน/ผู้เขียนคนนั้นตกเป็นโมฆะ คู่สมรสของพยาน/ผู้เขียนก็อยู่ในข่ายห้ามรับทรัพย์เช่นกัน ดังนั้นควรเลือกพยานที่เป็น "คนนอก" ไม่มีส่วนได้เสียในพินัยกรรม และให้ทนายหรือผู้ที่ไม่ใช่ผู้รับทรัพย์เป็นผู้จัดทำ เพื่อให้พินัยกรรมสมบูรณ์

โมฆะทั้งฉบับ vs เฉพาะข้อกำหนด: บางเหตุทำให้พินัยกรรมเสียทั้งฉบับ เช่น ทำผิดแบบทั้งหมด แต่บางเหตุทำให้เสียเฉพาะ "ข้อกำหนด" บางข้อ เช่น ข้อที่ยกทรัพย์ให้พยาน ส่วนข้ออื่นยังสมบูรณ์ การวิเคราะห์ว่าพินัยกรรมเสียทั้งฉบับหรือบางส่วนมีผลต่อการแบ่งมรดกอย่างมาก จึงควรให้ทนายตรวจ

ถ้าพินัยกรรมเป็นโมฆะ ทรัพย์ตกแก่ใคร

หากพินัยกรรมเป็นโมฆะทั้งฉบับ ทรัพย์มรดกจะตกแก่ทายาทโดยธรรมตามกฎหมายเสมือนไม่มีพินัยกรรม หากเป็นโมฆะเฉพาะบางข้อกำหนด ทรัพย์ส่วนนั้นก็ตกแก่ทายาทโดยธรรม ส่วนข้อกำหนดที่ยังสมบูรณ์ก็เป็นไปตามพินัยกรรม การเข้าใจลำดับผู้มีสิทธิรับมรดกจึงสำคัญเมื่อพินัยกรรมถูกตัดสินว่าเสีย ดูที่ ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ

คัดค้านพินัยกรรม ทำอย่างไร

ทายาทที่เห็นว่าพินัยกรรมไม่ถูกต้องหรือถูกทำขึ้นโดยมิชอบ สามารถยกข้อต่อสู้และนำสืบในชั้นศาล โดยเฉพาะในคดีร้องตั้งผู้จัดการมรดกหรือคดีฟ้องแบ่งมรดก เช่น โต้แย้งว่าลายมือชื่อปลอม ผู้ทำไม่มีสติสัมปชัญญะขณะทำ พยานไม่ครบ หรือพยานเป็นผู้รับทรัพย์ การรวบรวมพยานหลักฐาน เช่น เวชระเบียน พยานบุคคล และผู้เชี่ยวชาญลายมือชื่อ จึงสำคัญ หากมีการปลอมพินัยกรรมยังอาจมีความผิดอาญาฐานปลอมเอกสารด้วย ดูที่ ปลอมเอกสาร-ปลอมลายมือชื่อ และการฟ้องแบ่งมรดกดูที่ ฟ้องแบ่งมรดก & เพิกถอนการโอน

ทำพินัยกรรมให้สมบูรณ์ ป้องกันถูกล้ม

เพื่อให้พินัยกรรมมั่นคงและลดโอกาสถูกคัดค้าน ควรเลือกแบบที่เหมาะ ทำให้ครบเงื่อนไข เลือกพยานที่ไม่มีส่วนได้เสีย ระบุทรัพย์และผู้รับให้ชัด ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อให้ครบ และเก็บรักษาต้นฉบับอย่างปลอดภัย ในกรณีที่ผู้ทำมีอายุมากหรือมีข้อสงสัยเรื่องสุขภาพ การมีหลักฐานว่าผู้ทำมีสติสัมปชัญญะดีขณะทำ เช่น ใบรับรองแพทย์ จะช่วยป้องกันข้อโต้แย้งภายหลังได้ การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองที่อำเภอก็เป็นทางเลือกที่มั่นคง

คำถามที่พบบ่อย

เขียนพินัยกรรมเองด้วยลายมือ ใช้ได้ไหม

พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับด้วยลายมือ (พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ) ใช้ได้หากผู้ทำเขียนข้อความ ลงวันเดือนปี และลงลายมือชื่อด้วยตนเองทั้งหมด แต่ถ้าพิมพ์หรือให้คนอื่นเขียนแล้วเซ็น ต้องทำเป็นแบบมีพยานตามเงื่อนไข มิฉะนั้นอาจเป็นโมฆะ

ให้ลูกที่จะรับมรดกเซ็นเป็นพยานได้ไหม

ไม่ควร เพราะหากพยานหรือผู้เขียนเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม ข้อกำหนดที่ให้ทรัพย์แก่คนนั้นเป็นโมฆะ รวมถึงคู่สมรสของพยาน/ผู้เขียนด้วย ควรใช้พยานที่เป็นบุคคลภายนอกไม่มีส่วนได้เสีย

สงสัยว่าพินัยกรรมปลอม คัดค้านได้ไหม

ได้ ทายาทผู้มีส่วนได้เสียยกข้อต่อสู้และนำสืบในชั้นศาลได้ เช่น เรื่องลายมือชื่อปลอมหรือผู้ทำไม่มีสติขณะทำ และหากมีการปลอมจริงก็อาจมีความผิดอาญาฐานปลอมเอกสารเพิ่มเติม ควรรวบรวมหลักฐานและปรึกษาทนาย

พินัยกรรมเป็นโมฆะแล้วทรัพย์ไปไหน

หากเป็นโมฆะทั้งฉบับ ทรัพย์ตกแก่ทายาทโดยธรรมเสมือนไม่มีพินัยกรรม หากเป็นโมฆะเฉพาะบางข้อ ทรัพย์ส่วนนั้นตกแก่ทายาทโดยธรรม ส่วนข้ออื่นที่สมบูรณ์ยังเป็นไปตามพินัยกรรม

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (พินัยกรรม มาตรา 1646-1672 · ความเสียเปล่า มาตรา 1653, 1705) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง — กรมการปกครอง
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องพินัยกรรมเป็นโมฆะ — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · วิธีทำพินัยกรรม 5 แบบ · ฟ้องแบ่งมรดก & เพิกถอนการโอน
• สำหรับบริการทางมรดกเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีมรดก และพินัยกรรม

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม