เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด กรกฎาคม 2026

ตอบสั้น ๆ: เมื่อผู้เยาว์ (อายุยังไม่ครบ 20 ปีและยังไม่บรรลุนิติภาวะ) เป็นทายาทได้รับมรดก โดยหลักผู้ใช้อำนาจปกครอง (บิดามารดา) หรือผู้ปกครองเป็นผู้จัดการทรัพย์แทน แต่การทำนิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์ของผู้เยาว์บางประเภท เช่น ขาย ขายฝาก แลกเปลี่ยน จำนอง หรือให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ ผู้ใช้อำนาจปกครองจะทำเองไม่ได้ ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1574 หากทำโดยไม่ขออนุญาตศาล นิติกรรมนั้นไม่ผูกพันผู้เยาว์ที่กฎหมายมุ่งคุ้มครอง กฎนี้มีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้ทรัพย์ของเด็กถูกจัดการโดยมิชอบ บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

ใครจัดการมรดกแทนผู้เยาว์

ผู้เยาว์ทำนิติกรรมเองโดยลำพังไม่ได้ในหลายกรณี การรับมรดกและจัดการทรัพย์จึงต้องทำผ่านผู้แทนโดยชอบธรรม ซึ่งได้แก่บิดามารดาผู้ใช้อำนาจปกครอง หรือผู้ปกครองที่ศาลตั้ง หากไม่มีบิดามารดา และในการแบ่งมรดกที่มีผู้เยาว์เป็นทายาทร่วม มักต้องมีการตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อรวบรวมและแบ่งทรัพย์ให้เป็นระบบ ขั้นตอนการตั้งผู้จัดการมรดกดูที่ ตั้งผู้จัดการมรดก ทำอย่างไร และหากผู้เยาว์ไม่มีทั้งบิดามารดา อาจต้องพิจารณาเรื่องการตั้งผู้ปกครองด้วย

นิติกรรมที่ต้องขออนุญาตศาล ม.1574

มาตรา 1574 ห้ามผู้ใช้อำนาจปกครองทำนิติกรรมบางประเภทเกี่ยวกับทรัพย์ของผู้เยาว์ เว้นแต่ศาลจะอนุญาต ตัวอย่างที่พบบ่อยได้แก่

• ขาย ขายฝาก แลกเปลี่ยน หรือโอนอสังหาริมทรัพย์ของผู้เยาว์
• จำนอง ปลดจำนอง หรือโอนสิทธิจำนองในอสังหาริมทรัพย์
• ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกินระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
• ให้กู้ยืมเงิน ให้โดยเสน่หา หรือประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับทรัพย์ของผู้เยาว์

การขออนุญาตทำโดยยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว พร้อมแสดงเหตุผลและความจำเป็นว่าการทำนิติกรรมนั้นเป็นประโยชน์ต่อผู้เยาว์ ศาลจะพิจารณาเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของเด็ก การขายที่ดินมรดกที่มีผู้เยาว์ถือกรรมสิทธิ์รวมจึงต้องผ่านขั้นตอนนี้ ซึ่งต่างจากการขายที่ดินของผู้ใหญ่ทั่วไป ดูเรื่องกรรมสิทธิ์รวมที่ ที่ดินกรรมสิทธิ์รวม

ทำโดยไม่ขออนุญาตศาล ผลเป็นอย่างไร: หากผู้ใช้อำนาจปกครองขายหรือจำนองทรัพย์ผู้เยาว์โดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาล นิติกรรมนั้นไม่ผูกพันผู้เยาว์ กล่าวคือเมื่อผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะอาจโต้แย้งและเรียกทรัพย์คืนได้ ผู้ซื้อหรือผู้รับจำนองที่รับไว้จึงมีความเสี่ยง ทั้งสองฝ่ายควรตรวจสอบว่ามีคำสั่งอนุญาตของศาลแล้วหรือไม่ก่อนทำธุรกรรม

แบ่งมรดกที่มีผู้เยาว์เป็นทายาท

เมื่อกองมรดกมีทายาทเป็นผู้เยาว์ร่วมกับผู้ใหญ่ การตกลงแบ่งมรดกต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะการประนีประนอมแบ่งทรัพย์ที่กระทบสิทธิของผู้เยาว์ก็อยู่ในข่ายที่ต้องได้รับอนุญาตจากศาลเช่นกัน ไม่ใช่เพียงผู้ปกครองเซ็นแทนได้ตามใจ การจัดการที่ถูกต้องคือให้ทนายช่วยวางขั้นตอน ตั้งผู้จัดการมรดก และขออนุญาตศาลในส่วนที่เกี่ยวกับทรัพย์ของผู้เยาว์ เพื่อให้การแบ่งมีผลสมบูรณ์และไม่ถูกโต้แย้งภายหลัง ลำดับผู้มีสิทธิรับมรดกและสัดส่วนดูที่ ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ

ผู้เยาว์กับการรับมรดกแทนที่

บ่อยครั้งที่ผู้เยาว์ได้รับมรดกในฐานะผู้รับมรดกแทนที่ เช่น พ่อเสียชีวิตก่อนปู่ หลานซึ่งยังเป็นผู้เยาว์เข้ารับมรดกของปู่แทนพ่อ กรณีเช่นนี้การจัดการส่วนแบ่งของผู้เยาว์ก็อยู่ภายใต้หลักการคุ้มครองตามมาตรา 1574 เช่นกัน เรื่องการรับมรดกแทนที่ดูที่ รับมรดกแทนที่ ม.1639 การวางแผนล่วงหน้าด้วยพินัยกรรมที่ระบุผู้จัดการทรัพย์สำหรับผู้เยาว์ก็ช่วยให้การส่งต่อทรัพย์ราบรื่นขึ้น

เอกสารและขั้นตอนขออนุญาตศาลจัดการทรัพย์ผู้เยาว์

เมื่อจำเป็นต้องทำนิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์ของผู้เยาว์ตามที่มาตรา 1574 กำหนด ผู้ใช้อำนาจปกครองหรือผู้ปกครองต้องยื่นคำร้องขออนุญาตต่อศาลเยาวชนและครอบครัวก่อน โดยทั่วไปคำร้องควรระบุความจำเป็นและเหตุผลของการทำนิติกรรมให้ชัด เช่น ขายที่ดินเพื่อนำเงินมาเป็นค่าเล่าเรียนหรือค่ารักษาพยาบาลของเด็ก พร้อมแนบเอกสารประกอบ เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน เอกสารสิทธิในทรัพย์ ราคาประเมิน และรายละเอียดว่าจะนำเงินที่ได้ไปใช้หรือเก็บรักษาเพื่อประโยชน์ของเด็กอย่างไร ศาลจะพิจารณาโดยยึดประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์เป็นสำคัญ และอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้นำเงินฝากธนาคารในชื่อเด็ก หรือรายงานการใช้เงินต่อศาล การเตรียมเอกสารให้ครบและอธิบายเหตุผลอย่างสมเหตุสมผลช่วยให้ศาลอนุญาตได้เร็วขึ้น ทนายด้านมรดกและครอบครัวจะช่วยจัดทำคำร้องและเตรียมพยานหลักฐานให้ตรงประเด็น

คำถามที่พบบ่อย

ลูกที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะรับมรดกได้ไหม

ได้ ผู้เยาว์เป็นทายาทและรับมรดกได้ เพียงแต่ทำนิติกรรมเองโดยลำพังไม่ได้ ต้องมีผู้ใช้อำนาจปกครองหรือผู้ปกครองจัดการแทน และนิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์ต้องขออนุญาตศาลตามมาตรา 1574

พ่อแม่ขายที่ดินมรดกของลูกผู้เยาว์ได้เลยไหม

ไม่ได้โดยลำพัง การขายอสังหาริมทรัพย์ของผู้เยาว์ผู้ใช้อำนาจปกครองต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อนตามมาตรา 1574 หากขายโดยไม่ขออนุญาต นิติกรรมไม่ผูกพันผู้เยาว์ และอาจถูกเรียกทรัพย์คืนภายหลัง

ขออนุญาตศาลขายทรัพย์ผู้เยาว์ ยื่นที่ไหน

ยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว พร้อมแสดงเหตุผลความจำเป็นและว่าการทำนิติกรรมเป็นประโยชน์ต่อผู้เยาว์ ศาลจะพิจารณาเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของเด็ก ควรมีทนายช่วยจัดเตรียมคำร้องและเอกสาร

แบ่งมรดกที่มีผู้เยาว์ ต้องขออนุญาตศาลไหม

การประนีประนอมแบ่งมรดกที่กระทบสิทธิของผู้เยาว์อยู่ในข่ายที่ต้องได้รับอนุญาตจากศาล ไม่ใช่ผู้ปกครองเซ็นแทนได้ตามใจ ควรตั้งผู้จัดการมรดกและดำเนินการผ่านศาลเพื่อให้การแบ่งมีผลสมบูรณ์

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1574 (นิติกรรมเกี่ยวกับทรัพย์ผู้เยาว์ที่ต้องขออนุญาตศาล) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• คดีจัดการทรัพย์สินผู้เยาว์และเขตอำนาจศาลเยาวชนและครอบครัว — สำนักงานศาลยุติธรรม
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนิติกรรมทรัพย์สินผู้เยาว์ — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · ตั้งผู้จัดการมรดก · รับมรดกแทนที่
• สำหรับบริการทางมรดกเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีมรดก และพินัยกรรม

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม