เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: เมื่อมีคนเสียชีวิตและทรัพย์มรดกต้องโอน เช่น ที่ดิน บัญชีธนาคาร หรือหุ้น มักต้องมี "ผู้จัดการมรดก" ที่ศาลแต่งตั้ง เพราะหน่วยงานและธนาคารจะดำเนินการให้ก็ต่อเมื่อมีคำสั่งศาล ผู้มีสิทธิร้องขอคือทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย หรือพนักงานอัยการ โดยยื่นคำร้องต่อศาลตามภูมิลำเนาของผู้ตาย เมื่อศาลตั้งแล้ว ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่รวบรวมและแบ่งทรัพย์ให้ทายาทตามกฎหมาย บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

ทำไมต้องตั้งผู้จัดการมรดก

แม้ทายาทจะมีสิทธิในมรดกโดยอัตโนมัติ แต่ในทางปฏิบัติการโอนทรัพย์มักติดขัด เพราะสำนักงานที่ดิน ธนาคาร หรือนายทะเบียนหุ้นมักขอ "คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก" เพื่อความปลอดภัยและป้องกันข้อพิพาท การมีผู้จัดการมรดกจึงทำให้การรวบรวมและแบ่งทรัพย์เป็นระบบ มีผู้รับผิดชอบชัดเจน และลดความขัดแย้งระหว่างทายาท โดยเฉพาะกองมรดกที่มีหลายรายการหรือมีหนี้สินปนอยู่

ใครร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกได้

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้ที่ร้องขอต่อศาลให้ตั้งผู้จัดการมรดกได้ ได้แก่ ทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย ในกองมรดก หรือ พนักงานอัยการ ในกรณีที่เหมาะสม โดยมักร้องขอเมื่อมีเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก เช่น ทายาทตกลงกันไม่ได้ ทรัพย์ติดขัดโอนไม่ได้ หรือไม่มีผู้จัดการตามพินัยกรรม ทั้งนี้ผู้ที่จะเป็นผู้จัดการมรดกต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมาย เช่น ไม่เป็นผู้เยาว์ ไม่เป็นบุคคลวิกลจริตหรือไร้/เสมือนไร้ความสามารถ และไม่เป็นบุคคลล้มละลาย

ขั้นตอนและเอกสารที่ต้องใช้

โดยทั่วไปต้องยื่นคำร้องต่อศาล (มักเป็นศาลตามภูมิลำเนาของผู้ตาย) พร้อมเอกสารหลักฐาน แล้วศาลนัดไต่สวนก่อนมีคำสั่งตั้ง เอกสารที่มักต้องเตรียม ได้แก่

• ใบมรณบัตรของผู้ตาย
• ทะเบียนบ้าน บัตรประชาชนของผู้ตายและผู้ร้อง
• เอกสารแสดงความเป็นทายาท เช่น สูติบัตร ทะเบียนสมรส
• บัญชีทรัพย์มรดก เช่น โฉนดที่ดิน สมุดบัญชี หลักฐานหุ้น
• พินัยกรรม (ถ้ามี) และหนังสือยินยอม/บัญชีเครือญาติ ตามกรณี

หากมีพินัยกรรม การเลือกแบบและความสมบูรณ์ของพินัยกรรมมีผลต่อการตั้งและการแบ่ง อ่านเปรียบเทียบแบบพินัยกรรมที่ วิธีทำพินัยกรรมให้ถูกกฎหมาย เทียบ 5 แบบ และลำดับผู้มีสิทธิรับมรดกที่ ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ

หน้าที่และข้อห้ามของผู้จัดการมรดก

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่รวบรวมทรัพย์มรดก ทำบัญชีทรัพย์สิน ชำระหนี้ของกองมรดก และแบ่งทรัพย์ให้ทายาทตามสิทธิ โดยต้องทำด้วยความซื่อสัตย์และเพื่อประโยชน์ของกองมรดก ข้อห้ามสำคัญคือ ห้ามนำทรัพย์มรดกมาเป็นของตนโดยมิชอบ หากผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์ให้ตัวเองโดยไม่ชอบ ทายาทมีสิทธิฟ้องเพิกถอนและเรียกร้องได้ ดังที่อธิบายไว้ที่ ฟ้องแบ่งมรดกและเพิกถอนการโอนที่ไม่ชอบ

ระวังกองมรดกที่มีหนี้: ผู้จัดการมรดกต้องชำระหนี้ของกองมรดกก่อนแบ่งทรัพย์ และทายาทรับผิดในหนี้ไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับ อ่านเพิ่มที่ พ่อแม่ตายทิ้งหนี้ ทายาทต้องใช้หนี้แทนไหม

คำถามที่พบบ่อย

ไม่ตั้งผู้จัดการมรดกได้ไหม

ถ้าทรัพย์มรดกโอนได้โดยไม่ติดขัดและทายาทตกลงกันได้ บางกรณีก็ไม่จำเป็น แต่ในทางปฏิบัติ ที่ดิน บัญชีธนาคาร และหุ้นมักต้องใช้คำสั่งศาล การตั้งผู้จัดการมรดกจึงเป็นทางที่ราบรื่นและปลอดภัยกว่า

ตั้งผู้จัดการมรดกหลายคนได้ไหม

ได้ ศาลอาจตั้งผู้จัดการมรดกร่วมกันหลายคนตามที่เหมาะสมและตามคำร้อง การมีหลายคนช่วยถ่วงดุลในกองมรดกที่ซับซ้อน แต่ก็ต้องตกลงวิธีทำงานร่วมกันให้ชัดเพื่อไม่ให้เกิดความล่าช้า

ทายาทคัดค้านการตั้งได้ไหม

ได้ ทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียสามารถยื่นคัดค้านในชั้นไต่สวน หากเห็นว่าผู้ร้องไม่เหมาะสมหรือมีผลประโยชน์ขัดกัน ศาลจะพิจารณาตามพยานหลักฐาน การเตรียมเหตุผลและเอกสารให้พร้อมจึงสำคัญทั้งฝ่ายร้องและฝ่ายคัดค้าน

ใช้เวลานานไหม

ไม่มีกรอบตายตัว ขึ้นกับความครบถ้วนของเอกสาร การคัดค้าน และคิวนัดของศาล หากเอกสารพร้อมและไม่มีผู้คัดค้านมักเร็วกว่า การให้ทนายช่วยเตรียมคำร้องและเอกสารช่วยลดการแก้ไขและความล่าช้า

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 1713 การร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก · 1718 คุณสมบัติ · หน้าที่ผู้จัดการมรดก) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ขั้นตอนการยื่นคำร้องคดีไม่มีข้อพิพาทและการตั้งผู้จัดการมรดก — สำนักงานศาลยุติธรรม
• การโอนมรดกที่ดินและเอกสารที่เกี่ยวข้อง — กรมที่ดิน
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · ลำดับทายาทโดยธรรม · ฟ้องแบ่งมรดก
• สำหรับบริการทางมรดกเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีมรดก และพินัยกรรม

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม