ซื้อเครื่องจักรแล้วมีคนอ้างเป็นเจ้าของ ต้องคืนไหม

ผู้เขียน: นายศรศักดา จิราพงษ์ · จัดทำ 28 ตุลาคม 2569

ซื้อเครื่องจักรมาติดตั้งและเริ่มใช้งานแล้ว กลับมีบริษัทอีกแห่งส่งหนังสือบอกว่าเครื่องยังเป็นของตนและจะมาขนคืน ผู้ขายบอกให้คุยกันเอง ขณะที่คุณยังมีค่างวดเหลืออยู่ สิ่งแรกที่ต้องทำคือแยกคำกล่าวอ้างออกจากหลักฐานสิทธิ ก่อนส่งมอบเครื่องหรือเซ็นยอมรับหนี้ใหม่

การมีคนอ้างเป็นเจ้าของยังไม่ทำให้ผู้ซื้อต้องคืนเครื่องจักรทันที ต้องตรวจว่าเขามีสิทธิจริงหรือไม่ ผู้ขายได้เครื่องมาอย่างไร และคุณซื้อโดยสุจริตผ่านช่องทางใด หากมีสิทธิของบุคคลอื่นรบกวนการครองทรัพย์ตามเงื่อนไขมาตรา 475 ผู้ขายอาจต้องรับผิดเรื่องรอนสิทธิ แต่ผู้ซื้อที่รู้อยู่แล้วหรือจัดการข้อพิพาทโดยเสียสิทธิเองอาจเรียกจากผู้ขายไม่ได้ครบ การยอมคืนหรือเซ็นยอมความจึงควรผ่านการตรวจเอกสารก่อน

กรณีใดเข้าข่ายบทความนี้

บทความนี้เป็นวิธีดำเนินการสำหรับผู้ซื้อเครื่องจักรหรืออุปกรณ์ที่ถูกบุคคลภายนอกอ้างสิทธิเหนือทรัพย์ เช่น อ้างว่าเป็นเจ้าของที่ให้เช่า ให้เช่าซื้อ หรือยังไม่ได้ขายขาดให้ผู้ขายของคุณ ต้องเทียบเลขเครื่องและเอกสารจริง ไม่ตัดสินจากรูปลักษณ์คล้ายกัน

ถ้าเครื่องเสียหรือสเปกไม่ตรงแต่ไม่มีใครโต้แย้งสิทธิ เป็นคนละปัญหากับรอนสิทธิ ดู รับสินค้าไม่ตรงสเปก ต้องตรวจรับและเรียกให้แก้อย่างไร ส่วนกรณีผู้ขายของคุณจะเอาเครื่องคืนเพราะคุณยังจ่ายไม่ครบ ต้องตรวจสัญญาและการสงวนกรรมสิทธิ์ตาม ลูกค้าไม่จ่ายเงิน ผู้ขายยึดสินค้าคืนเองได้ไหม

เครื่องจักรบางประเภทมีการจดทะเบียนกรรมสิทธิ์หรือภาระเฉพาะ และบางเครื่องติดตั้งกับอาคารหรือที่ดินจนต้องตรวจสภาพทางกฎหมายเพิ่มเติม การมีใบกำกับภาษีอย่างเดียวจึงยังไม่ตอบสิทธิทุกด้าน

สิ่งที่ควรทำเมื่อได้รับหนังสือเรียกคืน

1. ถ่ายภาพเครื่องทั้งตัว ป้ายยี่ห้อ รุ่น หมายเลขเครื่อง อุปกรณ์ติดตั้ง และสภาพปัจจุบัน เก็บวันที่กับสถานที่ไว้โดยไม่แก้หรือลบหมายเลข
2. ขอให้ผู้เรียกคืนแสดงหลักฐานที่มาสิทธิ เช่น สัญญา เอกสารส่งมอบ และรายการเครื่อง พร้อมตรวจชื่อผู้มีอำนาจติดต่อ อย่าส่งสำเนาเอกสารบริษัททั้งหมดให้ผู้ที่ยังพิสูจน์ตัวไม่ได้
3. รวบรวมใบเสนอราคา สัญญาซื้อขาย ใบรับเงิน หลักฐานโอน และข้อความที่ผู้ขายรับรองว่าเครื่องเป็นของตนหรือปลอดภาระ
4. ส่งสำเนาหนังสือเรียกคืนให้ผู้ขายเป็นลายลักษณ์อักษร ขอให้ชี้แจงที่มาของเครื่องและเข้าจัดการข้ออ้างสิทธิ พร้อมเก็บหลักฐานส่งถึง
5. หากยังค้างราคา ให้ตรวจสิทธิยึดหน่วงตามมาตรา 489 และเงื่อนไขสัญญาก่อนหยุดจ่าย แจ้งเหตุที่อ้างและเก็บเงินให้พร้อมตามข้อยุติ อย่าหักค่าเสียหายเองโดยไม่มีฐาน
6. หากถูกฟ้องหรือมีเจ้าพนักงานเข้าดำเนินการ ให้เก็บสำเนาหมายหรือคำสั่งและส่งทนายทันที ตรวจการเรียกผู้ขายเข้าคดีตามมาตรา 477 ไม่ขัดขวางเจ้าพนักงานหรือซ่อนย้ายเครื่องเพื่อหลีกเลี่ยงคำสั่ง
7. ก่อนคืนเครื่องหรือยอมความ ให้บันทึกสภาพ อุปกรณ์ ยอดเงิน และผลต่อสิทธิเรียกจากผู้ขายทั้งหมด หากยังไม่มีข้อยุติ ควรหลีกเลี่ยงการรื้อดัดแปลงหรือขายต่อที่ทำให้พิสูจน์ทรัพย์ยากขึ้น

ผู้ขายต้องรับผิดเมื่อใด

มาตรา 475 ใช้เมื่อมีบุคคลมาก่อการรบกวนขัดสิทธิของผู้ซื้อในการครองทรัพย์โดยปกติสุข เพราะบุคคลนั้นมีสิทธิเหนือทรัพย์อยู่ในเวลาซื้อขาย หรือเพราะความผิดของผู้ขาย จึงต้องตรวจเนื้อหาสิทธิและเวลาที่เกิดสิทธิ ไม่ใช่เพียงพบคนพูดว่าเป็นเจ้าของ

มาตรา 479 ครอบคลุมกรณีทรัพย์หลุดไปทั้งหมดหรือบางส่วนเพราะรอนสิทธิ และกรณีมีสิทธิที่ทำให้ราคา ความเหมาะสม ความสะดวก หรือประโยชน์จากทรัพย์ลดลงโดยผู้ซื้อไม่รู้ในเวลาซื้อขาย การเรียกร้องต้องโยงผลที่เกิดกับสิทธิที่รบกวนจริง

หากผู้ซื้อรู้สิทธิของผู้ที่มารบกวนอยู่แล้วในเวลาซื้อขาย มาตรา 476 มีผลต่อความรับผิดของผู้ขาย จึงต้องเก็บข้อความก่อนซื้อด้วย เช่น ผู้ขายแจ้งว่าเครื่องยังติดสัญญาและคุณตกลงรับความเสี่ยงไว้อย่างไร

ข้อความขายตามสภาพมักทำให้เข้าใจสับสน ต้องอ่านว่าพูดถึงสภาพเครื่องหรือยกเว้นความรับผิดด้านสิทธิด้วย มาตรา 483–485 มีข้อจำกัดของข้อตกลงยกเว้น โดยเฉพาะการกระทำของผู้ขายเองหรือข้อเท็จจริงที่รู้แล้วปกปิด ไม่ควรสรุปว่าเซ็นรับสภาพแล้วเรียกอะไรไม่ได้ทั้งหมด

ซื้อโดยสุจริตช่วยได้แค่ไหน

ความสุจริตเป็นข้อเท็จจริงที่ต้องตรวจจากการซื้อจริง เช่น แหล่งขาย ราคา เอกสารที่ได้รับ และข้อสงสัยที่ปรากฏก่อนชำระเงิน ไม่ควรเขียนยืนยันย้อนหลังว่าตนไม่เคยรู้ ทั้งที่มีข้อความแจ้งภาระอยู่แล้ว

มาตรา 1332 วางเงื่อนไขสำหรับการซื้อทรัพย์โดยสุจริตในการขายทอดตลาด ในท้องตลาด หรือจากพ่อค้าที่ขายของชนิดนั้น ผู้ซื้อไม่จำต้องคืนแก่เจ้าของแท้จริง เว้นแต่เจ้าของชดใช้ราคาที่ซื้อมา การซื้อผ่านเว็บไซต์หรือผู้ขายที่ตั้งชื่อร้านจึงต้องตรวจว่าเข้าเงื่อนไขจริงหรือไม่ ไม่ใช่ได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติ

หากมีเอกสารเช่าซื้อ ทะเบียนเครื่องจักร หรือข้ออ้างว่าทรัพย์ถูกนำมาโดยมิชอบ ให้ตรวจข้อกฎหมายเฉพาะร่วมด้วย ก่อนตัดสินใจคืนเครื่องหรือจ่ายเงินให้ผู้เรียกคืนเพิ่ม การชำระเพิ่มอาจไม่ทำให้ได้กรรมสิทธิ์ถ้าผู้รับเงินไม่มีอำนาจโอน

ต้องรีบแจ้งผู้ขายและตรวจอายุความอย่างไร

เมื่อข้อพิพาทเป็นคดี มาตรา 477 เปิดทางให้ผู้ซื้อขอศาลเรียกผู้ขายเข้าร่วมเป็นคู่ความ การส่งแชตบอกผู้ขายเฉย ๆ ไม่เท่ากับดำเนินการเรียกเข้าคดี ต้องให้ทนายตรวจรูปคดีและกำหนดเวลาที่ดำเนินการได้

มาตรา 481 กำหนดอายุความสามเดือนในกรณีที่ผู้ขายไม่ได้เป็นคู่ความในคดีเดิม หรือผู้ซื้อได้ยอมความหรือยอมตามข้อเรียกร้องของบุคคลภายนอก โดยนับจากเหตุที่กฎหมายระบุ ได้แก่ คำพิพากษาถึงที่สุด วันยอมความ หรือวันที่ยอมตาม แล้วแต่กรณี จึงไม่ควรรอคุยกับผู้ขายไปเรื่อย ๆ หลังคืนเครื่อง

มาตรา 482 ยังมีกรณีที่ผู้ขายไม่ต้องรับผิด เช่น ไม่เรียกผู้ขายเข้าคดีและผู้ขายพิสูจน์ได้ว่าถ้าเข้าคดีฝ่ายผู้ซื้อจะชนะ การวางแผนคดีตั้งแต่ได้รับหมายจึงช่วยรักษาฐานเรียกร้อง ไม่ใช่เพียงหาคนรับผิดหลังแพ้แล้ว

เอกสารที่ควรเตรียม

• เอกสารคู่ค้า: ชื่อผู้ขาย ผู้เรียกคืน หนังสือรับรองบริษัทและอำนาจผู้ติดต่อ ใช้ตรวจคู่กรณีและผู้มีสิทธิรับเงินหรือทรัพย์
• เอกสารเครื่องจักร: หมายเลขเครื่อง รูปถ่าย ใบส่งมอบ ทะเบียนหรือข้อมูลภาระเมื่อเกี่ยวข้อง ใช้ยืนยันว่าเป็นเครื่องเดียวกับที่ถูกอ้างสิทธิ
• เอกสารซื้อขายและเงิน: สัญญา ใบกำกับภาษี ใบรับเงิน สลิป และตารางงวด ใช้ตรวจการได้มา ยอดจ่ายกับราคาที่ค้าง
• เอกสารก่อนซื้อ: ประกาศขาย ข้อความรับรองและข้อแจ้งภาระ ใช้ประเมินความสุจริตและสิ่งที่ผู้ซื้อรู้
• เอกสารข้อพิพาทและความเสียหาย: หนังสือทวง หมายศาล บันทึกส่งมอบคืน ค่าเช่าเครื่องทดแทน และหลักฐานงานหยุด ใช้ตรวจอายุความและยอดที่พิสูจน์ได้

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

ต้องเผื่อเวลาตรวจประวัติการได้มาและเลขเครื่อง หากมีหลายทอดหรือเอกสารอยู่ต่างประเทศจะตรวจยากขึ้น ค่าใช้จ่ายอาจมีค่าคัดทะเบียน ผู้ประเมินหรือช่างตรวจสภาพ ค่าแปล และค่าทนาย ต้องแยกจากค่าเก็บรักษาหรือย้ายเครื่องที่ตกลงกัน

ไม่สามารถบอกได้ว่าจ่ายค่าทนายแล้วจะได้เครื่องหรือเงินคืนเมื่อใด เพราะขึ้นกับข้อพิพาทสิทธิและการบังคับชำระจริง ให้ประเมินจากเอกสารก่อน และให้ความสำคัญกับกำหนดตอบหมายหรืออายุความที่ใกล้ถึง

ข้อผิดพลาดที่ทำให้เสียสิทธิ

• รีบคืนเครื่องเพราะกลัวมีปัญหาโดยไม่มีเอกสารและไม่แจ้งผู้ขาย จนตรวจไม่ได้ว่าคืนแก่ผู้มีสิทธิจริงหรือไม่
• หยุดจ่ายทุกรายการรวมถึงหนี้อื่นที่ไม่เกี่ยวข้อง โดยไม่ตรวจฐานยึดหน่วง
• เซ็นยอมความว่าผู้เรียกคืนเป็นเจ้าของเด็ดขาด ทั้งที่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอ
• ขายต่อหรือถอดป้ายเครื่องหลังมีข้อพิพาท ทำให้หลักฐานเสียและเกิดข้อเรียกร้องเพิ่ม
• รอผู้ขายรับปากคืนเงินจนผ่านกำหนดดำเนินคดี โดยไม่มีการตรวจผลทางกฎหมาย

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจทันทีเมื่อมีหมายศาล การขอเข้าขนย้ายเครื่อง หรือข้อเสนอให้เซ็นคืนโดยยกเว้นความรับผิดของผู้ขาย หากเครื่องเป็นหัวใจของการผลิต ให้จัดหลักฐานผลกระทบและแผนเครื่องทดแทนควบคู่ไปด้วย

ทนายช่วยตรวจสายกรรมสิทธิ์ ข้อต่อสู้ของผู้ซื้อ สิทธิยึดหน่วง และความรับผิดผู้ขาย ร่างหนังสือโต้แย้ง เรียกผู้ขายเข้าคดีตามเงื่อนไข และเจรจาข้อตกลงคืนทรัพย์หรือชดใช้ที่เก็บสิทธิไว้ชัดเจน

ทนายช่วยวางเงื่อนไขซื้อครั้งต่อไปอย่างไร

ก่อนซื้อเครื่องมูลค่าสูง ทนายตรวจเอกสารสิทธิและร่างคำรับรองเรื่องกรรมสิทธิ์ ภาระ หน้าที่ส่งเอกสาร และวิธีจัดการเมื่อมีบุคคลอื่นเรียกคืน รวมถึงเงื่อนไขชำระเงินตามเอกสารที่ตรวจได้จริง

ดู บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย สำหรับงานตรวจและร่างเงื่อนไข และ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ ฉบับสมบูรณ์ 2026 สำหรับประเด็นสัญญาธุรกิจที่เกี่ยวข้อง

คำถามที่พบบ่อย

มีใบเสร็จแล้วถือว่าเป็นเจ้าของแน่นอนหรือไม่

ใบเสร็จพิสูจน์การชำระและช่วยเชื่อมธุรกรรม แต่ยังต้องตรวจสิทธิของผู้ขายและเงื่อนไขการโอน ไม่แทนการตรวจภาระหรือสิทธิบุคคลอื่น

เจ้าของเดิมส่งหนังสือมา ต้องยอมให้ขนทันทีไหม

ต้องตรวจสิทธิและเอกสารก่อน หากเป็นการดำเนินการของเจ้าพนักงานตามคำสั่ง ต้องให้ทนายตรวจและใช้สิทธิตามกระบวนการ ไม่ขัดขวางหรือซ่อนเครื่อง

คืนเครื่องแล้วค่อยฟ้องผู้ขายได้หรือไม่

อาจยังมีสิทธิ แต่การยอมคืนหรือยอมตามข้อเรียกร้องมีผลต่อฐานรับผิดและอายุความเฉพาะตามมาตรา 481–482 จึงควรตรวจให้เสร็จก่อนลงนามหรือส่งมอบ

ติดต่อเพื่อตรวจเอกสาร

คำเตือน

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

แหล่งกฎหมายที่ใช้จัดทำบทความ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 475–485 เรื่องรอนสิทธิและข้อตกลงยกเว้น; มาตรา 489 เรื่องยึดหน่วงราคาเมื่อมีภัยแห่งการถูกเรียกทรัพย์; มาตรา 1332 เรื่องผู้ซื้อโดยสุจริตตามช่องทางที่กฎหมายระบุ

ตัวบทประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เผยแพร่โดย ศอ.บต. (มาตราที่ระบุในบทความ)

ตรวจมาตราที่อ้างและแหล่งข้อมูลเมื่อ 28 ตุลาคม 2569