เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ตอบสั้น ๆ: โดยหลัก เงินประกันชีวิตที่ระบุ "ผู้รับประโยชน์" ไว้ ไม่ถือเป็นทรัพย์มรดก ของผู้ตาย แต่ตกแก่ผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์โดยตรง เจ้าหนี้ของกองมรดกจึงโดยหลักเอาเงินส่วนนี้ไปชำระหนี้ไม่ได้ (เว้นแต่บางกรณีเฉพาะ เช่น เบี้ยประกันที่จ่ายไปกระทบเจ้าหนี้) ส่วน "เงินฌาปนกิจสงเคราะห์" ก็มีกฎเฉพาะให้จ่ายแก่บุคคลที่สมาชิกระบุไว้ ไม่ใช่มรดกเช่นกัน หากไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์ เงินบางส่วนอาจตกเข้ากองมรดก บทความนี้อยู่ในชุด คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม

เงินประกันชีวิต: เป็นของผู้รับประโยชน์ ไม่ใช่มรดก

เมื่อผู้เอาประกันระบุชื่อ "ผู้รับประโยชน์" ไว้ในกรมธรรม์ เงินสินไหมมรณกรรมจะจ่ายให้ผู้รับประโยชน์นั้นโดยตรงตามสัญญาประกันภัย ไม่ตกเข้ากองมรดกของผู้ตาย ผลคือผู้รับประโยชน์ได้รับเงินโดยไม่ต้องรอแบ่งมรดก และโดยหลักเจ้าหนี้ของผู้ต ยจะเอาเงินก้อนนี้ไปหักหนี้ไม่ได้ จุดนี้ต่างจากทรัพย์มรดกทั่วไปที่ต้องชำระหนี้กองมรดกก่อนแบ่ง การวางแผนระบุผู้รับประโยชน์จึงเป็นเครื่องมือส่งต่อเงินให้คนที่รักได้อย่างรวดเร็วและคุ้มครองจากเจ้าหนี้ในระดับหนึ่ง

กรณีที่อาจตกเข้ากองมรดก

ถ้าผู้เอาประกัน ไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์ หรือผู้รับประโยชน์เสียชีวิตไปก่อนและไม่มีการกำหนดสำรองไว้ เงินสินไหมส่วนนั้นอาจตกเข้ากองมรดกและแบ่งตามทายาทโดยธรรม นอกจากนี้ในบางกรณีกฎหมายให้สิทธิเจ้าหนี้เรียกคืนเฉพาะส่วน "เบี้ยประกัน" ที่ผู้ตายชำระไปในลักษณะที่กระทบสิทธิเจ้าหนี้ ไม่ใช่ทั้งจำนวนสินไหม ทั้งนี้รายละเอียดขึ้นกับข้อเท็จจริงและเงื่อนไขกรมธรรม์ ลำดับผู้มีสิทธิรับมรดกหากเงินตกเข้ากองมรดกดูได้ที่ ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ

ทำไมต้องระบุผู้รับประโยชน์ให้ชัด: การระบุผู้รับประโยชน์และผู้รับสำรองในกรมธรรม์ให้ชัดเจน ช่วยให้เงินถึงมือคนที่ตั้งใจอย่างรวดเร็ว ไม่ต้องเข้ากระบวนการมรดกที่ใช้เวลา และลดข้อพิพาทในครอบครัว ควรทบทวนผู้รับประโยชน์ให้เป็นปัจจุบันเมื่อสถานะครอบครัวเปลี่ยน เช่น หย่าหรือมีบุตรเพิ่ม

เงินฌาปนกิจสงเคราะห์

เงินฌาปนกิจสงเคราะห์ที่สมาชิกได้รับเมื่อเสียชีวิต มีกฎหมายเฉพาะกำหนดให้จ่ายแก่บุคคลที่สมาชิกระบุไว้ในใบสมัครหรือตามหลักเกณฑ์ของสมาคมฌาปนกิจ จึงโดยหลัก ไม่ใช่ทรัพย์มรดก เช่นกัน และตกแก่ผู้ที่ระบุไว้โดยตรง การตรวจสอบว่าได้ระบุผู้รับเงินไว้ถูกต้องและเป็นปัจจุบันจึงสำคัญ เพื่อให้เงินถึงมือผู้ที่ตั้งใจ ไม่เกิดข้อโต้แย้งภายหลัง

วางแผนคู่กับพินัยกรรมและภาษี

แม้เงินประกันชีวิตจะไม่ใช่มรดก แต่ควรวางแผนให้สอดคล้องกับพินัยกรรมและทรัพย์สินอื่น เพื่อให้ภาพรวมการส่งต่อทรัพย์เป็นไปตามที่ตั้งใจ การทำพินัยกรรมจัดการทรัพย์มรดกส่วนอื่นอ่านได้ที่ วิธีทำพินัยกรรมให้ถูกกฎหมาย ส่วนเรื่องภาษี เงินสินไหมจากประกันชีวิตมีหลักเกณฑ์ทางภาษีเฉพาะที่ต่างจากภาษีการรับมรดก ซึ่งเก็บเมื่อมรดกเกิน 100 ล้าน ดูที่ ภาษีการรับมรดก

ข้อควรระวังที่ทำให้เงินไม่ถึงคนที่ตั้งใจ

แม้เงินประกันชีวิตจะมีข้อดีเรื่องไม่ตกเป็นมรดกและส่งถึงผู้รับประโยชน์ได้เร็ว แต่ในทางปฏิบัติมีจุดพลาดที่พบบ่อยและทำให้เกิดข้อพิพาทหรือเงินไม่ถึงคนที่ตั้งใจ ควรระวังเป็นพิเศษ

• ระบุผู้รับประโยชน์เป็น "ทายาท" ลอย ๆ โดยไม่ระบุชื่อ อาจต้องตีความภายหลังว่าหมายถึงใครและสัดส่วนเท่าใด
• หย่าหรือเลิกกันแล้วลืมเปลี่ยนชื่อคู่เดิมที่ระบุไว้ ทำให้เงินตกแก่คนที่ไม่ได้ตั้งใจแล้ว
• ผู้รับประโยชน์เป็นผู้เยาว์ ต้องมีผู้แทนโดยชอบธรรมจัดการเงินแทน ควรวางแผนเรื่องผู้ดูแลทรัพย์ให้ชัด
• ไม่กำหนดผู้รับประโยชน์สำรอง หากผู้รับประโยชน์เสียชีวิตก่อน เงินอาจตกเข้ากองมรดก

ทางที่ดีคือทบทวนกรมธรรม์ทุกครั้งที่ชีวิตเปลี่ยน เช่น สมรส หย่า มีบุตร หรือมีทรัพย์สินเพิ่ม และวางแผนให้สอดคล้องกับพินัยกรรมและทรัพย์มรดกอื่น เพื่อให้ภาพรวมการส่งต่อทรัพย์เป็นไปตามที่ตั้งใจจริง ลำดับผู้รับมรดกหากเงินตกเข้ากองมรดกดูที่ ลำดับทายาทโดยธรรม

คำถามที่พบบ่อย

เจ้าหนี้ของผู้ตายยึดเงินประกันชีวิตได้ไหม

โดยหลักเงินสินไหมที่จ่ายแก่ผู้รับประโยชน์ที่ระบุไว้ไม่ใช่มรดก เจ้าหนี้ของผู้ตายจึงเอาไปชำระหนี้ไม่ได้ เว้นแต่บางกรณีที่กฎหมายให้เรียกคืนเฉพาะส่วนเบี้ยประกันที่กระทบสิทธิเจ้าหนี้ ไม่ใช่ทั้งจำนวน รายละเอียดขึ้นกับข้อเท็จจริง

ไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์ เงินไปไหน

หากไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์หรือผู้รับประโยชน์เสียชีวิตก่อนโดยไม่มีผู้รับสำรอง เงินสินไหมส่วนนั้นอาจตกเข้ากองมรดกและแบ่งตามทายาทโดยธรรม จึงควรระบุผู้รับประโยชน์ให้ชัดเพื่อให้เป็นไปตามที่ตั้งใจ

ระบุผู้รับประโยชน์เป็นคนนอกครอบครัวได้ไหม

โดยหลักผู้เอาประกันระบุผู้รับประโยชน์ได้ตามความประสงค์ภายใต้เงื่อนไขกรมธรรม์ แต่ควรพิจารณาผลกระทบต่อครอบครัวและทบทวนให้เหมาะสม การปรึกษาทนายและตัวแทนประกันช่วยให้การกำหนดเป็นไปอย่างรอบคอบ

เปลี่ยนผู้รับประโยชน์ภายหลังได้ไหม

โดยทั่วไปผู้เอาประกันเปลี่ยนผู้รับประโยชน์ได้ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ตราบที่ยังมีชีวิตและมีสิทธิ ควรแจ้งบริษัทประกันเป็นลายลักษณ์อักษรและเก็บหลักฐาน โดยเฉพาะเมื่อสถานะครอบครัวเปลี่ยน เช่น หย่าหรือสมรสใหม่

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ประกันชีวิต-ผู้รับประโยชน์ · บรรพ 6 มรดก) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• การประกันชีวิตและสิทธิผู้รับประโยชน์ — สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (คปภ.)
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องเงินประกันชีวิตกับกองมรดก — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือจัดการมรดก (เสาหลัก) · ลำดับทายาทโดยธรรม · ภาษีการรับมรดก
• สำหรับบริการทางมรดกเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีมรดก และพินัยกรรม

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม