เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์เป็นความผิดอาญาเกี่ยวกับทรัพย์ที่พบมากที่สุดในโลกธุรกิจ ความต่างหลักคือ "ฉ้อโกง" คือหลอกลวงให้หลงเชื่อก่อนจึงได้ทรัพย์ (ป.อาญา มาตรา 341) ส่วน "ยักยอก" คือได้ครอบครองทรัพย์มาโดยชอบก่อนแล้วเบียดบังภายหลัง (มาตรา 352) คู่มือนี้สรุปองค์ประกอบความผิด บทลงโทษ เส้นแบ่งระหว่างคดีอาญากับคดีแพ่ง อายุความร้องทุกข์ 3 เดือนที่พลาดไม่ได้ พร้อมแนวคำพิพากษาศาลฎีกาจริงประกอบทุกประเด็น

ฉ้อโกงกับยักยอกทรัพย์ ต่างกันอย่างไร (หัวใจของเรื่อง)

ทั้งสองฐานเป็นความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่ข้อเท็จจริงมักใกล้เคียงกันจนผู้เสียหายสับสนว่าควรดำเนินคดีฐานใด จุดชี้ขาดอยู่ที่ "จังหวะการได้มาซึ่งทรัพย์" และ "ลักษณะของเจตนาทุจริต" พูดให้จำง่ายคือ ฉ้อโกง = หลอกก่อน จึงได้ทรัพย์ ส่วน ยักยอก = ได้ครอบครองทรัพย์มาก่อนโดยชอบ แล้วเบียดบังภายหลัง

ในความผิดฐานฉ้อโกง ผู้กระทำมีเจตนาทุจริตมาตั้งแต่แรก ใช้การแสดงข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงที่ควรบอก ทำให้ผู้เสียหายหลงเชื่อและ "สมัครใจ" ส่งมอบทรัพย์ แต่ความสมัครใจนั้นเกิดจากความเข้าใจผิด ส่วนในความผิดฐานยักยอก ขณะรับมอบทรัพย์ผู้กระทำได้รับมาโดยชอบ (เช่น ยืม เช่า ฝากทรัพย์ รับมอบหมายให้จัดการ) แต่ภายหลังกลับเปลี่ยนใจเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนเองหรือผู้อื่นโดยทุจริต

ตัวอย่างที่เห็นภาพ: หลอกขายสินค้าที่ไม่มีอยู่จริงให้โอนเงิน คือ ฉ้อโกง แต่พนักงานที่นายจ้างมอบเงินให้ไปจ่ายค่าสินค้าแล้วนำเงินไปใช้ส่วนตัว คือ ยักยอก การแยกให้ชัดตั้งแต่ต้นมีผลโดยตรงต่อการแจ้งความ การรวบรวมพยานหลักฐาน และฐานความผิดที่จะตั้ง

ความผิดฐานฉ้อโกง: องค์ประกอบและบทลงโทษ

ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 ผู้ใดโดยทุจริตหลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง และโดยการหลอกลวงนั้นได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกหรือบุคคลที่สาม หรือทำให้เขาทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ ผู้นั้นมีความผิดฐานฉ้อโกง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ องค์ประกอบสำคัญคือ ต้องมีการ "หลอกลวง" และการหลอกลวงนั้นต้องเป็นเหตุให้ได้ทรัพย์ไป

ฉ้อโกงโดยมีเหตุฉกรรจ์ และฉ้อโกงประชาชน

หากการฉ้อโกงทำโดยแสดงตนเป็นคนอื่น หรืออาศัยความเบาปัญญาของเด็กหรือความอ่อนแอแห่งจิตของผู้ถูกหลอก จะเข้ามาตรา 342 ซึ่งมีโทษหนักขึ้นเป็นจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท และหากหลอกลวงด้วยการแสดงข้อความเท็จต่อ "ประชาชน" จะเป็นฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท จุดที่ต้องระวังคือ ฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ จึงต่างจากฉ้อโกงทั่วไปอย่างมาก (รายละเอียดในหัวข้ออายุความและการยอมความด้านล่าง)

ฉ้อโกงเจ้าหนี้ (มาตรา 350)

ในบริบทธุรกิจที่มีหนี้สิน หากลูกหนี้ย้าย ซ่อนเร้น หรือโอนทรัพย์ไปให้ผู้อื่น หรือแกล้งทำให้ตนเป็นหนี้ที่ไม่จริง เพื่อมิให้เจ้าหนี้ที่กำลังจะใช้สิทธิทางศาลได้รับชำระหนี้ อาจเป็นความผิดฐานโกงเจ้าหนี้ตามมาตรา 350 โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท ฐานนี้มีประโยชน์มากเมื่อลูกหนี้พยายามยักย้ายถ่ายเททรัพย์หนีการบังคับคดี

ความผิดฐานยักยอกทรัพย์: องค์ประกอบและบทลงโทษ

มาตรา 352 บัญญัติว่า ผู้ใดครอบครองทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่น หรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย แล้วเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ผู้นั้นมีความผิดฐานยักยอก ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และหากเป็นทรัพย์ที่ตกมาอยู่ในความครอบครองเพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิด หรือเป็นทรัพย์สินหายที่เก็บได้ ต้องระวางโทษเพียงกึ่งหนึ่ง

ยักยอกโดยผู้มีหน้าที่จัดการทรัพย์ และผู้ที่ได้รับความไว้วางใจเป็นพิเศษ (มาตรา 353–354)

มาตรา 353 เอาผิดผู้ที่ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่น แล้วกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนเกิดความเสียหาย โทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท ส่วนมาตรา 354 เป็นบทหนักขึ้น ใช้กับกรณีที่ผู้กระทำเป็นผู้จัดการทรัพย์สินตามคำสั่งศาลหรือตามพินัยกรรม หรือเป็นผู้มีอาชีพหรือธุรกิจอันเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท ฐานนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับกรณีผู้จัดการมรดกที่เบียดบังทรัพย์มรดก ซึ่งเราอธิบายแยกไว้ที่ ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์ให้ตัวเอง ผิดกฎหมาย โมฆะ และเพิกถอนได้

เส้นแบ่งสำคัญ: "คดีอาญา" กับ "คดีแพ่ง/ผิดสัญญา"

คำถามที่ทำให้แพ้-ชนะกันมากที่สุดคือ "เรื่องนี้เป็นคดีอาญาหรือเป็นเพียงผิดสัญญาทางแพ่ง" หลักคือ คดีฉ้อโกงไม่ได้ดูแค่ว่าอีกฝ่ายไม่จ่ายเงินหรือไม่ส่งของ แต่ต้องดูว่า "ก่อน" ที่ผู้เสียหายจะโอนเงินหรือส่งมอบทรัพย์ อีกฝ่ายมีพฤติการณ์หลอกลวงหรือปกปิดความจริงสำคัญหรือไม่ ถ้าตอนทำสัญญายังตั้งใจทำจริงแต่ภายหลังทำไม่ได้เพราะขาดทุน ขาดสภาพคล่อง หรือบริหารผิดพลาด มักเป็นเพียงคดีแพ่ง

ผิดนัดชำระหนี้หรือผิดคำมั่นเฉย ๆ ยังไม่ใช่ฉ้อโกง

การไม่จ่ายเงินตามกำหนด ไม่คืนเงินกู้ หรือส่งของล่าช้า โดยตัวมันเองเป็นหนี้แพ่ง ยังไม่พอเป็นฉ้อโกง หากไม่มีหลักฐานว่ามีการหลอกลวงก่อนรับเงิน แนวคำพิพากษาศาลฎีกายืนยันหลักนี้ชัดเจน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 707/2516: จำเลยเอาเงินผู้เสียหายไปโดยอ้างว่าจะนำไปซื้อเบี้ยเลี้ยงตำรวจและจะให้ผลประโยชน์ตอบแทน เป็นเรื่องยืมเงินไปโดยให้คำมั่นว่าจะใช้เพื่อกิจการในอนาคต มิได้แสดงข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงที่มีอยู่ในขณะนั้น แม้ภายหลังไม่ได้เอาเงินไปใช้ตามที่พูด ก็เป็นเพียงผิดคำมั่นสัญญา ไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2283/2565: ผู้ซื้อบ้านและที่ดินในโครงการที่ไม่ได้ขออนุญาตจัดสรร ได้ชำระเงินครบและรับโอนกรรมสิทธิ์แล้ว ศาลวินิจฉัยว่าเงินค่าซื้อเกิดจากการซื้อขายจริง มิใช่จากการปกปิดเรื่องการไม่ขออนุญาตจัดสรร และการสร้างอาคารบนพื้นที่ที่เคยกำหนดเป็นลานจอดรถเป็นเพียงการผิดคำมั่น เป็นเรื่องผิดสัญญาทางแพ่ง ไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกงตามมาตรา 341

"เจตนาทุจริตตั้งแต่แรก" พิสูจน์จากพฤติการณ์ ไม่ใช่คำพูด

เจตนาทุจริตตั้งแต่แรกไม่ได้พิสูจน์จากการกล่าวหาว่า "ตั้งใจโกง" แต่พิสูจน์จากพฤติการณ์แวดล้อมก่อนรับเงิน ระหว่างรับเงิน และหลังรับเงิน เช่น ข้อความก่อนรับเงิน (แชต อีเมล ใบเสนอราคา โฆษณา) หลักฐานว่าคำกล่าวอ้างไม่จริง (ไม่มีสินค้า ไม่มีใบอนุญาต ไม่มีสิทธิขาย) เส้นทางการเงินที่โอนเข้าบัญชีส่วนตัวแล้วรีบถอน และแบบแผนที่มีผู้เสียหายหลายรายด้วยวิธีเดียวกัน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 102/2485: ใช้อุบายหลอกลวงทำสัญญาเช่าซื้อจักร แล้วนำจักรไปจำนำเสียในวันเดียวกันนั้นเอง เป็นความผิดฐานฉ้อโกง เพราะพฤติการณ์แสดงว่ามีเจตนาทุจริตมาแต่แรก

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3664/2568: กรณีสั่งซื้อชุดนอน 5,000 ชุด เมื่อข้อความสนทนาแสดงว่าผู้ซื้อทราบอยู่แล้วว่าผู้ขายยัง "เปิดพรีออเดอร์" และยังไม่มีสินค้าในครอบครองพร้อมส่งมอบ จึงฟังไม่ได้ว่าผู้ขายหลอกลวงด้วยข้อความเท็จว่ามีสินค้าอยู่แล้ว การกระทำจึงไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง และไม่เป็นการนำข้อมูลอันเป็นเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ — ชี้ว่าการรับพรีออเดอร์โดยเปิดเผยตามปกติไม่ใช่การหลอกลวง

ฝั่งยักยอก: ต้องเป็น "ทรัพย์" และครอบครองโดยชอบก่อน

ฝั่งยักยอกก็มีเส้นแบ่งกับคดีแพ่งเช่นกัน ทรัพย์ที่ถูกยักยอกต้องเป็นทรัพย์ที่มีรูปร่างและเป็นของผู้เสียหายจริง และการเพียงผิดสัญญาไม่คืนทรัพย์ตามสัญญาเช่า/เช่าซื้อ ก็ยังไม่ใช่ยักยอกเสมอไป

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 14802/2558: ผู้ให้เช่าซื้อทองรูปพรรณยังเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ ผู้เช่าซื้อมีเพียงสิทธิครอบครองและใช้ประโยชน์ การที่ผู้เช่าซื้อนำทองไปขายให้บุคคลภายนอกโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นการเบียดบังทรัพย์ของผู้อื่นโดยทุจริต เป็นความผิดฐานยักยอก แม้ภายหลังจะตกลงชดใช้ก็เป็นเพียงการบรรเทาผลร้าย ไม่ทำให้กลายเป็นเรื่องผิดสัญญาแพ่ง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5547/2530 และที่ 416/2550: ผู้เช่าซื้อรถ/ผู้เช่าปั้นจั่นที่ผิดนัดแล้วไม่ส่งคืนทรัพย์หลังถูกบอกเลิกสัญญา ลำพังการไม่คืนทรัพย์ยังฟังไม่ได้ว่าเป็นการเบียดบังเอาทรัพย์เป็นของตนโดยทุจริต จึงเป็นเพียงการผิดสัญญาทางแพ่ง ไม่เป็นความผิดฐานยักยอก — เน้นว่าต้องมีพฤติการณ์ "เบียดบังโดยทุจริต" ชัดเจน ไม่ใช่แค่ค้างคืนทรัพย์

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6811/2559: สิทธิตามสัญญาประนีประนอมยอมความ (สิทธิเรียกร้อง) ไม่ใช่ "ทรัพย์ที่มีรูปร่าง" ตามมาตรา 352 จึงไม่อาจถูกยักยอกได้ และเมื่อโจทก์ไม่เคยมอบหมายให้ดำเนินการ เงินที่ได้มาก็ไม่ใช่เงินที่ต้องส่งมอบแก่โจทก์

รูปแบบคดีที่พบบ่อยในธุรกิจ

คดีฉ้อโกงและยักยอกในธุรกิจแบ่งคร่าว ๆ ได้ตามต้นทางของผู้กระทำ ดังนี้

กลุ่มลูกค้า / คู่ค้า (มักเป็นฉ้อโกง):

• รับเงินมัดจำหรือเงินค่าสินค้าแล้วไม่ส่งของ โดยอ้างว่ามีสินค้าในสต็อกทั้งที่ไม่มี
• อ้างว่ามีโควตา ใบอนุญาต หรือสัญญากับภาครัฐ ทั้งที่ไม่มีจริง
• หลอกให้ร่วมลงทุน หลอกขายหุ้นหรือสิทธิในกิจการ ใช้เอกสารบริษัทหรือใบเสนอราคาปลอม

กลุ่มพนักงาน / ผู้บริหาร / หุ้นส่วน (มักเป็นยักยอก):

• พนักงานรับเงินลูกค้าในนามบริษัทแล้วไม่นำส่ง โอนเข้าบัญชีส่วนตัว
• ผู้จัดการคลังนำสินค้าในสต็อกไปขายเอง หรือผู้บริหารนำทรัพย์สินบริษัทไปใช้ส่วนตัว
• กรรมการหรือหุ้นส่วนโอนเงินบริษัทออกโดยไม่มีเหตุทางธุรกิจ ปลอมใบแจ้งหนี้ หรือเบิกค่าใช้จ่ายเท็จ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1820/2527: กรณีหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนจำกัดยักยอกเงินและทรัพย์สินของห้างและลงบัญชีเป็นเท็จ ศาลพิพากษาให้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดนั้น — สะท้อนว่าการทุจริตของหุ้นส่วนผู้จัดการกระทบถึงขั้นเป็นเหตุเลิกห้างได้

กลุ่มการเงิน/บัญชี/ภาษีก็พบบ่อย เช่น สร้างเจ้าหนี้ปลอม ทำใบกำกับภาษีปลอม รับเงินสดแล้วไม่ลงบัญชี หรือซ่อนยอดขาย ซึ่งอาจพ่วงความผิดอื่นนอกเหนือจากยักยอก

ฉ้อโกงประชาชน แชร์ลูกโซ่ และฉ้อโกงออนไลน์

เมื่อการหลอกลวงทำต่อประชาชนเป็นวงกว้าง เช่น โฆษณาชวนลงทุนผ่านโซเชียลมีเดียโดยเสนอผลตอบแทนสูงเกินจริง จะเข้าข่ายฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 ซึ่งไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ และมักพ่วงความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 จากการนำข้อมูลอันเป็นเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1093/2568: การชักชวนให้ร่วมลงทุนโดยใช้ผลประโยชน์ตอบแทนอัตราสูงเป็นเครื่องล่อใจ และปกปิดความจริงว่าไม่ได้นำเงินไปประกอบกิจการที่จะมีผลตอบแทนเพียงพอ เป็นการหลอกลวงตั้งแต่ต้น ผู้เสียหายเป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยมีอำนาจฟ้อง และความผิดฐานร่วมกันฉ้อโกงประชาชนสำเร็จเมื่อผู้เสียหายแต่ละคนหลงเชื่อและโอนเงินในแต่ละครั้ง การโอนหลายครั้งจึงเป็นความผิดหลายกรรมต่างกัน

สำหรับภัยหลอกโอนเงินออนไลน์และบัญชีม้า ปัจจุบันมีพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาและมีผลใช้บังคับตั้งแต่ 13 เมษายน 2568 สาระสำคัญคือกำหนดให้สถาบันการเงิน ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์ และผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ มีส่วน "ร่วมรับผิด" ในความเสียหายที่เกิดกับประชาชน เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าได้ปฏิบัติตามมาตรฐานและมาตรการที่กำหนดแล้ว รวมถึงเปิดทางให้ระงับบัญชีหรือเบอร์ต้องสงสัยและคืนเงินผู้เสียหายได้รวดเร็วขึ้น หากธุรกิจของท่านถูกหลอกโอนเงิน ควรรีบแจ้งธนาคารและแจ้งความทันทีเพื่อใช้กลไกอายัด-ระงับบัญชีตามกฎหมายฉบับนี้

คดีเช็ค: สถานะกฎหมายที่กำลังเปลี่ยน

เดิมการออกเช็คโดยไม่มีเงินหรือเช็คเด้งเป็นความผิดอาญาตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นเครื่องมือเร่งให้ลูกหนี้ชำระหนี้ อย่างไรก็ดี มีร่างกฎหมายยกเลิกความผิดอาญาจากการใช้เช็ค (เพื่อให้สอดคล้องหลักสากลที่ห้ามจำคุกเพราะหนี้) ซึ่งคณะรัฐมนตรีเห็นชอบหลักการแล้วและอยู่ระหว่างกระบวนการนิติบัญญัติ ณ เวลาที่เขียนคู่มือนี้ร่างดังกล่าวยังไม่มีผลใช้บังคับ จึงควรตรวจสอบสถานะล่าสุดในราชกิจจานุเบกษาก่อนวางแผนคดีเสมอ หากในอนาคตกฎหมายยกเลิกมีผล การใช้เช็คเด้งโดยลำพังจะไม่ใช่เครื่องมือทางอาญาอีกต่อไป แต่หากมีพฤติการณ์หลอกลวงหรือเจตนาทุจริตตั้งแต่แรก ก็ยังต้องวิเคราะห์ฐานฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญาแยกต่างหาก

แจ้งความ vs ฟ้องเอง และใครมีอำนาจร้องทุกข์แทนบริษัท

ผู้เสียหายมี 2 ช่องทางหลัก คือ (1) ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนเพื่อให้รัฐดำเนินคดีให้ และ (2) เป็นโจทก์ฟ้องคดีอาญาเองต่อศาล การร้องทุกข์เหมาะกับกรณีที่ต้องการให้ตำรวจ-อัยการรวบรวมพยานหลักฐานและติดตามตัวผู้กระทำ ส่วนการฟ้องเองเหมาะเมื่อต้องการคุมทิศทางคดีและความรวดเร็ว แต่ต้องเตรียมพยานหลักฐานเองให้พร้อม ทั้งสองทางทำคู่ขนานกับการดำเนินคดีแพ่งเพื่อเรียกทรัพย์คืนได้

หากผู้เสียหายเป็นบริษัท ต้องดูเรื่อง "อำนาจร้องทุกข์" ให้ชัด เพราะตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 5(3) ผู้จัดการหรือผู้แทนของนิติบุคคลมีอำนาจจัดการแทนผู้เสียหายได้เฉพาะความผิดที่กระทำต่อนิติบุคคลนั้น ผู้ไปร้องทุกข์แทนบริษัทจึงควรเป็นกรรมการผู้มีอำนาจตามหนังสือรับรอง หรือผู้ได้รับมอบอำนาจโดยถูกต้อง เอกสารที่ควรเตรียมได้แก่ หนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุด บัตรประชาชนกรรมการผู้มีอำนาจ หนังสือมอบอำนาจ และเอกสารที่แสดงว่าทรัพย์หรือเงินที่เสียหายเป็นของบริษัท

อายุความ: "ร้องทุกข์ 3 เดือน" คนละเรื่องกับ "อายุความฟ้องคดี"

นี่คือจุดที่ผู้เสียหายพลาดบ่อยที่สุดและทำให้คดีหลุดมือ ฉ้อโกงทั่วไป (มาตรา 341) และยักยอกทรัพย์ (มาตรา 352–355) เป็นความผิดอันยอมความได้ ตามมาตรา 348 และมาตรา 356 ตามลำดับ ดังนั้นผู้เสียหาย ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด มิฉะนั้นคดีอาญาขาดอายุความตามมาตรา 96

จุดที่ต้องเน้นคือ 3 เดือนนี้ไม่ได้เริ่มนับจากวันเกิดเหตุเสมอไป แต่เริ่มนับเมื่อผู้เสียหาย "รู้เรื่อง" และ "รู้ตัวผู้กระทำ" ครบทั้งสองอย่าง เช่น บริษัทเพิ่งตรวจพบว่าพนักงานคนใดรับเงินลูกค้าแล้วไม่นำส่ง วันที่ทราบชัดอาจเป็นวันเริ่มนับ แต่ถ้ารู้ชัดแล้วปล่อยไว้เกิน 3 เดือน คดีอาจมีปัญหาขาดอายุความร้องทุกข์

ส่วน "อายุความฟ้องคดีอาญา" ตามมาตรา 95 เป็นคนละด่าน คิดตามอัตราโทษ เช่น ความผิดที่มีโทษจำคุกเกิน 1 ปีถึง 7 ปี มีอายุความ 10 ปี เมื่อนำมาใช้ ฉ้อโกงตามมาตรา 341 และยักยอกตามมาตรา 352 (โทษไม่เกิน 3 ปี) จึงอยู่ในกลุ่มอายุความฟ้อง 10 ปี แต่สำหรับความผิดอันยอมความได้ ต้องผ่านด่านร้องทุกข์ 3 เดือนให้ได้ก่อนเสมอ ส่วนฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 ซึ่งไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ ไม่ติดเงื่อนไข 3 เดือน แต่ยังต้องอยู่ในอายุความฟ้องตามมาตรา 95

ยอมความ ถอนคำร้องทุกข์ และบันทึกชดใช้เงิน: กับดักที่ต้องระวัง

ในคดีความผิดอันยอมความได้ หากผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความโดยถูกต้อง สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39(2) ดังนั้นการทำ "บันทึกข้อตกลงชดใช้เงิน" ต้องระวังถ้อยคำอย่างยิ่ง

ถ้าบันทึกเขียนเพียงว่าผู้ถูกกล่าวหายอมรับยอดเงินและจะผ่อนชำระ โดยไม่ระบุว่าผู้เสียหาย "ยอมความ" หรือ "ถอนคำร้องทุกข์" บันทึกนั้นโดยหลักเป็นเพียงหลักฐานการรับสภาพหนี้ ไม่ทำให้คดีอาญาระงับโดยอัตโนมัติ แต่ถ้ามีข้อความว่า "ไม่ติดใจเอาความ" "ตกลงยอมความ" "ถอนแจ้งความ" หรือ "เมื่อได้รับเงินแล้วจะไม่ดำเนินคดีอาญา" ข้อความแบบนี้อาจมีผลทำให้สิทธิทางอาญาระงับได้ทันที จึงไม่ควรรีบเซ็นบันทึกใด ๆ โดยไม่ตรวจถ้อยคำ และการรับเช็คหรือรับผ่อนชำระบางส่วนไม่ได้ทำให้คดีจบเอง เว้นแต่มีข้อความยอมความชัดเจน — ควรระบุให้ชัดว่าเป็นการรับชำระค่าเสียหายบางส่วนเท่านั้น ไม่ใช่การถอนคำร้องทุกข์

หลักฐานที่ต้องเตรียม และขั้นตอนดำเนินคดี

สำหรับ คดีฉ้อโกง ควรรวบรวม:

• สัญญา ใบเสนอราคา ใบสั่งซื้อ สลิปโอนเงิน ใบแจ้งหนี้/ใบกำกับภาษี
• แชต LINE/WeChat/WhatsApp อีเมล โฆษณา โพสต์ หรือเอกสารนำเสนอที่มีคำกล่าวอ้างก่อนรับเงิน
• หลักฐานว่าสิ่งที่อีกฝ่ายอ้างไม่จริง (เช่น หนังสือจากหน่วยงาน ข้อมูลใบอนุญาต) และหลักฐานการบ่ายเบี่ยง/ปิดช่องทางติดต่อ

สำหรับ คดียักยอก ควรรวบรวม:

• หลักฐานว่าผู้ถูกกล่าวหารับทรัพย์ไปโดยชอบ เช่น หนังสือมอบหมายงาน สัญญาจ้าง สัญญาตัวแทน สัญญาฝากทรัพย์
• ใบรับสินค้า ใบเบิกสินค้า รายงานสต็อก รายการบัญชี และหลักฐานการรับเงินแทนบริษัท
• หนังสือทวงถามให้คืนทรัพย์ และหลักฐานว่าไม่คืนหรือนำทรัพย์ไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว

ขั้นตอนโดยรวมคือ ตรวจข้อเท็จจริงและจัดเรียงพยานหลักฐาน ส่งหนังสือทวงถามหากเหมาะสม แจ้งความร้องทุกข์ ให้ปากคำ ส่งพยานเอกสาร-พยานบุคคล ติดตามสำนวน จากนั้นพนักงานสอบสวนส่งสำนวนให้อัยการพิจารณาสั่งฟ้องหรือไม่ฟ้อง แล้วเข้าสู่การพิจารณาของศาล ระหว่างนี้ผู้เสียหายสามารถขอให้เรียกทรัพย์คืนหรือเรียกค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญา และดำเนินคดีแพ่งคู่ขนานเพื่อเรียกเงินคืนได้ ดูบริการ คดีแพ่ง ของเราประกอบ

ข้อควรระวังภาคปฏิบัติ: หากถูกเรียกไปให้ปากคำหรือถูกขอให้เซ็นเอกสารที่สถานีตำรวจ อย่าเซ็นโดยไม่อ่านและไม่เข้าใจผลทางกฎหมาย เพราะบางเอกสารอาจมีผลผูกพันหรือทำให้เสียเปรียบในคดี ควรปรึกษาทนายความก่อนลงลายมือชื่อทุกครั้ง

ป้องกันการทุจริตภายในองค์กร (มุมธุรกิจไทย-จีน)

การฟ้องคดีหลังเกิดเหตุมีต้นทุนสูงเสมอ การป้องกันจึงคุ้มกว่า ธุรกิจควรแยกหน้าที่รับเงิน-บันทึกบัญชี-อนุมัติจ่ายออกจากกัน กำหนดวงเงินอนุมัติ ใช้บัญชีบริษัทรับเงินเท่านั้น ตรวจสอบสต็อกและกระทบยอดสม่ำเสมอ ทำสัญญาจ้างและหนังสือมอบหมายงานที่ระบุหน้าที่ชัดเจน รวมถึงเก็บหลักฐานการมอบหมายทุกครั้ง สำหรับธุรกิจไทย-จีนที่มีคู่ค้าและพนักงานหลายสัญชาติ การมีสัญญาสองภาษาและกระบวนการตรวจสอบคู่ค้า (due diligence) ก่อนทำธุรกรรมจะช่วยลดความเสี่ยงทั้งฉ้อโกงจากภายนอกและยักยอกจากภายในได้มาก

คำถามที่พบบ่อย

ลูกหนี้ไม่จ่ายเงินตามสัญญา แจ้งความฉ้อโกงได้ไหม

โดยลำพังการผิดนัดชำระหนี้เป็นเรื่องผิดสัญญาทางแพ่ง ยังไม่พอเป็นฉ้อโกง ต้องมีหลักฐานว่าก่อนรับเงินมีการหลอกลวงด้วยข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงสำคัญ และการหลอกนั้นทำให้ผู้เสียหายตัดสินใจโอนเงิน หากมีเพียงการค้างชำระ ควรเริ่มที่การฟ้องแพ่งเรียกเงินคืน

พนักงานรับเงินลูกค้าแล้วไม่นำส่งบริษัท เป็นคดีอะไร และต้องรีบแค่ไหน

โดยทั่วไปเข้าข่ายยักยอกทรัพย์ตามมาตรา 352 เพราะพนักงานครอบครองเงินโดยชอบก่อนแล้วเบียดบัง ซึ่งเป็นความผิดอันยอมความได้ จึงต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่บริษัทรู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำ มิฉะนั้นอาจขาดอายุความร้องทุกข์

รับเงินคืนบางส่วนหรือทำบันทึกผ่อนชำระแล้ว คดีอาญาจบหรือยัง

ไม่จบโดยอัตโนมัติ การรับเงินบางส่วนหรือรับผ่อนชำระไม่ทำให้คดีอาญาระงับ เว้นแต่มีการยอมความหรือถอนคำร้องทุกข์โดยชัดแจ้งตามมาตรา 39(2) จึงควรระบุในเอกสารให้ชัดว่าเป็นการรับชำระค่าเสียหายบางส่วนเท่านั้น และอย่าเซ็นข้อความที่มีคำว่า "ยอมความ/ไม่ติดใจ/ถอนแจ้งความ" หากยังต้องการรักษาสิทธิทางอาญา

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายอาญา (มาตรา 341, 342, 343, 350 ฉ้อโกง · มาตรา 352–356 ยักยอก · มาตรา 95, 96 อายุความ · มาตรา 348) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (มาตรา 5(3) อำนาจร้องทุกข์แทนนิติบุคคล · มาตรา 39(2) เหตุระงับคดี) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง (ฎ. 3664/2568, 1093/2568, 2283/2565, 707/2516, 102/2485 ฉ้อโกง · ฎ. 14802/2558, 6811/2559, 5547/2530, 416/2550, 1820/2527 ยักยอก) — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 และ พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ขั้นตอนและค่าธรรมเนียมการดำเนินคดีในศาล — สำนักงานศาลยุติธรรม
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์ให้ตัวเอง (ยักยอกมรดก)

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม