ให้คู่ค้ายืมเครื่องจักร เสียหายหรือไม่คืน ทำอย่างไร
เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ | บริษัท ไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม จำกัด
คู่ค้าขอยืมเครื่องจักรไปเร่งผลิต คุณส่งเครื่องพร้อมอุปกรณ์ไปให้โดยไม่ได้คิดค่าใช้เครื่อง เมื่อถึงวันคืนกลับได้เครื่องที่หยุดทำงาน หรืออีกฝ่ายขอเลื่อนคืนไปเรื่อย ๆ จะเรียกเครื่องหรือค่าซ่อมอย่างไรให้มีหลักฐานพอ
คำตอบสั้น
ถ้าให้ใช้เครื่องจักรโดยไม่คิดค่าตอบแทนและต้องคืนเครื่องเดิม เรื่องนี้อาจเป็นยืมใช้คงรูปตามมาตรา 640–641 ผู้ยืมมีหน้าที่ดูแลและคืนตามข้อตกลง แต่ไม่ใช่ทุกความเสียหายจะเรียกให้ซื้อเครื่องใหม่ได้ ต้องตรวจสภาพเดิม สาเหตุ การใช้ผิดวัตถุประสงค์ และวันสิ้นสัญญา หากมีค่าตอบแทนหรือพ่วงสัญญาผลิตสินค้า ต้องตรวจฐานสัญญาใหม่ก่อนใช้หลักนี้
กรณีใดเข้าข่าย
- ส่งมอบเครื่องจักร แม่พิมพ์ หรืออุปกรณ์ให้คู่ค้าใช้ชั่วคราวโดยไม่คิดค่าใช้ และต้องคืนชิ้นเดิม
- มีใบส่งมอบหรือแชตเรื่องการยืม แต่ไม่ได้ทำสัญญาชื่อยืมอย่างเป็นทางการ
- ผู้ยืมใช้เกินงานที่อนุญาต ส่งต่อเครื่องให้โรงงานอื่น หรือไม่คืนตามวันที่ตกลง
สิ่งที่ควรทำตอนนี้
- ยืนยันตัวเครื่องด้วยหมายเลขเครื่อง รุ่น ภาพถ่ายและรายการอุปกรณ์ เทียบกับหลักฐานวันที่ส่งมอบ
- ขอให้ผู้ยืมแจ้งสถานที่ตั้ง ผู้ใช้งาน และสภาพปัจจุบันเป็นหนังสือ หากมีอันตรายให้หยุดใช้และให้ช่างที่มีความเหมาะสมตรวจ ห้ามสั่งเดินเครื่องเพื่อพิสูจน์จนเสียหายเพิ่ม
- นัดตรวจสภาพร่วมกัน เก็บรายงานช่าง ภาพชิ้นส่วน และประวัติซ่อม แยกความสึกหรอเดิมจากความเสียหายใหม่ก่อนตกลงค่าทดแทน
- ตรวจวันคืนและวัตถุประสงค์ในสัญญา แล้วส่งหนังสือขอคืนที่ระบุเครื่อง สถานที่ วันนัด และวิธีขนย้ายให้ตรวจสอบได้
- ทำบันทึกรับคืนตามสภาพจริง ระบุรายการขาดหรือข้อบกพร่องที่ยังต้องตรวจ อย่าเซ็นว่าไม่มีข้อเรียกร้องหากเรื่องค่าซ่อมยังไม่ยุติ
- ให้ทนายคำนวณวันสิ้นสัญญาและกำหนดฟ้องค่าทดแทนตั้งแต่พบปัญหา ไม่รอผลเจรจาจนใกล้หมดเวลา
เอกสารที่ควรเตรียม
- คู่สัญญา: ชื่อบริษัท หนังสือรับรองและผู้ลงนาม ใช้ตรวจว่าใครเป็นผู้ยืม ไม่ใช่เพียงคนขับรถที่รับเครื่อง
- ทรัพย์สิน: ใบซื้อ ทะเบียนทรัพย์ หมายเลขเครื่อง รูปก่อนส่ง และใบส่งมอบพร้อมอุปกรณ์ ใช้ยืนยันสิทธิและสภาพเดิม
- ข้อตกลง: หนังสือยืม แชต วัตถุประสงค์ สถานที่ใช้ วันคืน และข้อห้ามส่งต่อ ใช้แยกหน้าที่ผู้ยืม
- ค่าเสียหายหรือหนี้: รายงานช่าง ใบเสนอราคาซ่อม ค่าเครื่องทดแทนและหลักฐานงานที่หยุด ใช้ตรวจความจำเป็นและความสัมพันธ์กับเหตุ ไม่ใช่รวมทุกค่าใช้จ่ายทันที
- ข้อพิพาท: หนังสือทวงคืน คำตอบ เหตุเสียหายและวันรับคืน ใช้ตรวจผิดสัญญาและอายุความ
ใช้ผิดงานหรือให้คนอื่นใช้ ผลต่างจากเครื่องเสื่อมตามปกติ
มาตรา 644 กำหนดให้ผู้ยืมสงวนทรัพย์เหมือนวิญญูชนสงวนทรัพย์ของตน จึงต้องตรวจการดูแลตามสภาพเครื่อง คู่มือและงานที่อนุญาต การที่เครื่องเก่าชำรุดจากเหตุซึ่งไม่ได้เกิดจากการผิดหน้าที่ ไม่ควรถูกเหมารวมเป็นความรับผิดเต็มราคาเครื่องใหม่
มาตรา 643 กำหนดความรับผิดเข้มขึ้นเมื่อเอาไปใช้ต่างจากปกติหรือต่างจากสัญญา ให้บุคคลภายนอกใช้ หรือเอาไว้นานกว่าที่ควร แม้เสียหายจากเหตุสุดวิสัยก็อาจต้องรับผิด เว้นแต่พิสูจน์ว่าถึงอย่างไรทรัพย์ก็ต้องเสียหายอยู่ดี มาตรา 645 ให้ผู้ให้ยืมบอกเลิกได้เมื่อเข้าเหตุที่ระบุไว้ จึงควรบันทึกว่าเครื่องถูกใช้ที่ใดและโดยใคร
ไม่ได้กำหนดวันคืน เรียกได้เมื่อไร
มาตรา 646 ให้พิจารณาว่าตกลงยืมไปใช้เพื่ออะไร หากไม่ได้กำหนดเวลา ให้คืนเมื่อใช้เสร็จตามที่ปรากฏในสัญญา และผู้ให้ยืมอาจเรียกก่อนเมื่อเวลาล่วงพอแก่การใช้งานนั้นแล้ว หากไม่กำหนดทั้งเวลาและวัตถุประสงค์ ผู้ให้ยืมเรียกคืนเมื่อไรก็ได้
คำว่าให้ใช้ไปก่อนอาจตีความไม่ตรงกัน ควรทำหนังสือยืนยันงานที่อนุญาตและกำหนดคืนโดยผู้มีอำนาจ อย่าแก้วันในใบส่งมอบเดิมย้อนหลังหรืออ้างว่าตกลงแล้วทั้งที่อีกฝ่ายยังไม่ยอม
ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย
เรื่องที่ยอมให้ตรวจและส่งคืนได้ย่อมมีขั้นตอนต่างจากกรณีไม่ทราบที่ตั้งหรือปฏิเสธสิทธิ ระยะเวลาขึ้นกับการนัดช่าง การขนย้ายและข้อโต้แย้ง ไม่ควรรับรองว่าจะได้เครื่องคืนภายในจำนวนวันตายตัว
มาตรา 649 กำหนดห้ามฟ้องเรื่องความรับผิดเพื่อเสียค่าทดแทนเกี่ยวกับยืมใช้คงรูปเมื่อพ้นหกเดือนนับแต่วันสิ้นสัญญา ต้องให้ทนายแยกคำขอค่าทดแทนออกจากคำขอคืนทรัพย์และตรวจวันเริ่มนับตามข้อเท็จจริง อย่าสรุปว่าทุกคำขอใช้อายุความเดียวกัน
ค่าใช้จ่ายประกอบด้วยค่าช่างหรือผู้ประเมิน ค่าขนย้าย และค่าทนายตามขอบเขต หากต้องฟ้องยังมีค่าใช้จ่ายทางคดี ส่วนค่าใช้จ่ายบำรุงรักษาปกติของทรัพย์ที่ยืม มาตรา 647 กำหนดให้ผู้ยืมรับผิด ต้องแยกจากค่าซ่อมความเสียหายที่ยังโต้แย้ง
ข้อผิดพลาดที่พบ
- เรียกคืนโดยไม่ระบุหมายเลขเครื่อง ทำให้เถียงกันได้ว่ารับคืนครบแล้วหรือยัง
- ซ่อมหรือทิ้งชิ้นส่วนก่อนบันทึกสาเหตุจนพิสูจน์ความเสียหายยาก
- ปล่อยให้ส่งต่อไปโรงงานอื่นโดยไม่ตกลงผู้รับผิดและวันส่งกลับ
- เข้าไปขนเครื่องออกจากพื้นที่คู่ค้าเองทั้งที่มีข้อพิพาท เสี่ยงเกิดข้อกล่าวหาเพิ่ม
- รอเจรจาโดยไม่ตรวจผลต่ออายุความ อย่าเข้าใจว่าการทวงทุกครั้งทำให้เริ่มนับใหม่
จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล
ควรส่งเอกสารให้ตรวจเมื่อคู่ค้าไม่แจ้งที่ตั้งเครื่อง อ้างว่าเครื่องเป็นของตน มีบุคคลอื่นยึดถือ หรือค่าเสียหายกระทบสายการผลิต หากสัญญายืมพ่วงงานผลิตหรือเครดิตการค้า ต้องตรวจข้อตกลงทั้งชุดก่อนบอกเลิกหรือหยุดส่งสินค้า
ทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ทนายตรวจฐานสิทธิในเครื่องและลักษณะสัญญา จัดทำหนังสือทวงคืนและบันทึกสภาพ วางประเด็นให้ช่างตรวจ รวบรวมหลักฐานค่าทดแทน และร่างข้อตกลงคืนเครื่องหรือชดใช้ หากต้องดำเนินคดีให้ประเมินคำขอและกำหนดเวลาของแต่ละสิทธิแยกกัน
ขอบเขตงานของสำนักงานในเรื่องนี้อยู่ที่ บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย
คำถามที่พบบ่อย
ให้ยืมฟรี ไม่มีสัญญากระดาษ เรียกคืนได้ไหม
ต้องตรวจหลักฐานว่ามีการยืมและส่งมอบจริง แชต ใบส่งของและหมายเลขเครื่องช่วยพิสูจน์ได้ การไม่มีเอกสารชื่อสัญญายืมไม่ได้แปลว่าไม่มีสิทธิ แต่ทำให้เถียงเรื่องเงื่อนไขได้มากขึ้น
เครื่องพังต้องจ่ายราคาเครื่องใหม่เสมอไหม
ไม่เสมอ ต้องตรวจสาเหตุ ฐานความรับผิด และความเสียหายจริง ค่าซ่อมหรือมูลค่าทดแทนต้องมีหลักฐาน ไม่ใช้ใบเสนอราคาเครื่องใหม่อย่างเดียวสรุปยอดทั้งหมด
ให้ยืมพร้อมคิดค่าใช้เครื่องรายเดือน ใช้กฎหมายเดียวกันไหม
อาจเป็นสัญญาเช่าหรือสัญญาผสม ต้องดูค่าตอบแทนและหน้าที่จริง ไม่ใช้หลักยืมใช้คงรูปเพียงเพราะหัวกระดาษเขียนว่ายืม
ปรึกษาเรื่องนี้
ส่งคำว่า "ยืมเครื่องจักร" พร้อมวันส่งมอบและวันที่ตกลงคืน ทาง LINE @thaichineselawfirm เพื่อรับรายการเอกสารเบื้องต้น
คำเตือน
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ
แหล่งกฎหมาย
เรื่องที่เกี่ยวข้อง
ภาพรวมและหัวข้อย่อยในเรื่องนี้รวมอยู่ที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ
