คู่มือฟ้องหย่า 2026: ขั้นตอน ค่าทนาย และวิธีแบ่งสินสมรส

เขียนโดย นางสาวรดาพัชร์ ทิพย์รักษ์ · อัปเดตล่าสุด มิถุนายน 2026

ในปี 2567 คนไทยจดทะเบียนหย่ากว่า 147,000 คู่ เฉลี่ยวันละราว 400 คู่ (ข้อมูลกรมการปกครอง) และจำนวนไม่น้อยจบลงด้วยฝ่ายหนึ่งเสียเปรียบเรื่องสินสมรสและสิทธิในบุตร เพราะ "ไม่รู้กฎหมาย" ก่อนเริ่มต้น คู่มือนี้สรุปครบตั้งแต่หย่ามีกี่แบบ 10 เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 อายุความ 1 ปีที่คนพลาดบ่อย ขั้นตอนฟ้องหย่า การแบ่งสินสมรสตามมาตรา 1533 อำนาจปกครองบุตรและค่าอุปการะเลี้ยงดู ค่าทดแทนจากชู้ ไปจนถึงค่าทนายจริงปี 2026

ตัวเลขที่ควรรู้: 10 เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 · อายุความเพียง 1 ปีในบางเหตุ (มาตรา 1529) · สิทธิแบ่งสินสมรสคนละครึ่งตามมาตรา 1533 · เรียกค่าทดแทนจากชู้ได้ตามมาตรา 1523 · ทรัพย์ที่ถูกโอนหนีการแบ่งยังเรียกคืนได้ตามมาตรา 1534

เรื่องของ "คุณนุ่น" ผู้หญิงที่เกือบเสียทุกอย่าง เพราะคุยกับสามีก่อนคุยกับทนาย

3 ความเชื่อผิด ๆ เรื่องฟ้องหย่า ที่ทำให้คนไทยเสียเปรียบทุกปี

เชื่อผิด: "ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมเซ็นใบหย่า เราหย่าไม่ได้" — ความจริง: หย่าได้ มาตรา 1516 กำหนด 10 เหตุที่ฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้แม้อีกฝ่ายไม่ยินยอม เช่น มีชู้ ทำร้ายร่างกาย จงใจละทิ้งร้างเกิน 1 ปี หรือสมัครใจแยกกันอยู่เกิน 3 ปี ศาลพิพากษาให้หย่าได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอม

เชื่อผิด: "สินสมรสแบ่งครึ่ง 50:50 เสมอ" — ความจริง: ตามมาตรา 1533 แบ่งคนละครึ่ง "หลังหักหนี้ร่วมแล้ว" และต้องแยก "สินสมรส" ออกจาก "สินส่วนตัว" ก่อน (ที่ดินก่อนแต่ง มรดก ของรับโดยเสน่หา เป็นสินส่วนตัว ไม่ต้องนำมาแบ่ง) จึงซับซ้อนกว่าหาร 2

เชื่อผิด: "ฟ้องหย่าได้ตลอด ไม่มีอายุความ" — ความจริง: เหตุฟ้องหย่าหลายข้อมีอายุความเพียง 1 ปีนับแต่รู้ข้อเท็จจริง ตามมาตรา 1529 โดยเฉพาะเรื่องมีชู้ ประพฤติชั่ว และทำร้ายร่างกาย หากปล่อยเกิน 1 ปีจะหมดสิทธิฟ้องตามเหตุนั้น

หย่ามี 2 ทาง: หย่าโดยความยินยอม กับ ฟ้องหย่าต่อศาล

กฎหมายไทยให้หย่าได้ 2 ทาง ทางแรกคือ หย่าโดยความยินยอม ตามมาตรา 1514 เมื่อทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ ทำเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อย 2 คน แล้วไปจดทะเบียนหย่าที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ วิธีนี้เร็ว ประหยัด และกระทบลูกน้อยที่สุด แต่ควรทำ "บันทึกข้อตกลงท้ายทะเบียนหย่า" เรื่องการแบ่งทรัพย์ อำนาจปกครองบุตร และค่าอุปการะให้รัดกุม เพราะบันทึกนี้มีผลผูกพันและบังคับได้

ทางที่สองคือ ฟ้องหย่าต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ตามมาตรา 1516 ใช้เมื่ออีกฝ่ายไม่ยอมหย่า ตกลงเรื่องทรัพย์/บุตรกันไม่ได้ หรือมีการโอนซ่อนทรัพย์ การฟ้องต้องอ้าง "เหตุหย่า" ที่กฎหมายรับรองและพิสูจน์ให้ศาลเห็น ก่อนเซ็นบันทึกข้อตกลงใด ๆ ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำก่อน เพราะอาจเสียสิทธิทั้งหมดในประโยคเดียว (ดูหลักการร่าง-ตรวจเอกสารที่ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ)

เหตุฟ้องหย่าทั้ง 10 ข้อ ตามมาตรา 1516

มาตรา 1516 กำหนดเหตุฟ้องหย่าไว้ ครอบคลุม (1) อุปการะยกย่องผู้อื่นฉันสามีภริยา เป็นชู้/มีชู้ หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ (2) ประพฤติชั่วจนอีกฝ่ายอับอายหรือเสียหายร้ายแรง (3) ทำร้ายทรมานร่างกายหรือจิตใจ หรือหมิ่นประมาทเหยียดหยามอีกฝ่ายหรือบุพการีอย่างร้ายแรง (4) จงใจละทิ้งร้างไปเกิน 1 ปี (4/1) ถูกจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดเกิน 1 ปีในความผิดที่อีกฝ่ายไม่มีส่วนร่วม (4/2) สมัครใจแยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขเกิน 3 ปี (5) ถูกศาลสั่งให้เป็นคนสาบสูญหรือหายไปเกิน 3 ปี (6) ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูหรือเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยาอย่างร้ายแรง (7) วิกลจริตตลอดมาเกิน 3 ปีและยากจะหาย (8) ผิดทัณฑ์บนที่ทำเป็นหนังสือไว้ (9) เป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่อาจเป็นภัยและรักษาไม่หาย และ (10) มีสภาพแห่งกายทำให้ร่วมประเวณีไม่ได้ตลอดกาล

กลยุทธ์ที่ทนายเก่งใช้: ไม่อ้างเหตุเดียว แต่อ้างหลายเหตุพร้อมกันในคำฟ้อง โดยเลือกเหตุที่ "พิสูจน์ง่ายที่สุด" จากพยานหลักฐานที่มีเป็นหลัก แล้วใส่เหตุอื่นเป็นทางสำรอง เพราะแม้บางเหตุพิสูจน์ไม่ได้ ศาลก็ยังพิพากษาให้หย่าตามเหตุที่พิสูจน์ได้

อายุความฟ้องหย่า: นาฬิกาที่เดินตลอดเวลา

ตามมาตรา 1529 สิทธิฟ้องหย่าด้วยเหตุมีชู้ ประพฤติชั่ว ทำร้ายร่างกาย/จิตใจ การไม่อุปการะหรือเป็นปฏิปักษ์ และการผิดทัณฑ์บน จะระงับเมื่อพ้น 1 ปีนับแต่วันที่ผู้ฟ้อง "รู้หรือควรรู้" ความจริงที่ใช้เป็นเหตุฟ้อง และหากฝ่ายที่มีสิทธิฟ้องได้ให้อภัยแล้ว สิทธินั้นก็เป็นอันหมดไป จึงไม่ควรปล่อยเวลาเนิ่นนาน เพราะอาจหมดสิทธิฟ้องตามเหตุนั้นทั้งที่ข้อเท็จจริงชัดเจน

7 ขั้นตอนการฟ้องหย่าที่ทุกคนต้องผ่าน

โดยรวมหากตกลงกันได้ในชั้นไกล่เกลี่ย คดีจบใน 2–6 เดือน หากต้องสืบพยานเต็มรูปแบบใช้เวลาราว 1–2 ปี และหากมีอุทธรณ์หรือฎีกาอาจยาวถึง 3 ปี

แบ่งสินสมรสให้ยุติธรรม: มาตรา 1533 ไม่ใช่แค่ "หาร 2"

เมื่อหย่ากัน มาตรา 1533 ให้แบ่งสินสมรสคนละครึ่งหลังหักหนี้ร่วมแล้ว แต่ต้องแยกให้ชัดก่อนว่าอะไรคือ "สินสมรส" และอะไรคือ "สินส่วนตัว" สินสมรสตามมาตรา 1474 คือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรส (เช่น เงินเดือน บ้าน/รถที่ซื้อระหว่างสมรส แม้ใส่ชื่อฝ่ายเดียวก็ตาม) ส่วนสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 คือทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนสมรส ของใช้ส่วนตัว ทรัพย์ที่ได้มาโดยมรดกหรือการให้โดยเสน่หา ซึ่งไม่ต้องนำมาแบ่ง

กับดักที่คนพลาดบ่อย: "ดอกผลของสินส่วนตัว" ถือเป็นสินสมรส เช่น ค่าเช่าที่ดินที่มีก่อนแต่ง ดอกเบี้ยเงินฝากก้อนเดิม หรือเงินปันผลจากหุ้นเก่าที่เกิดขึ้นระหว่างสมรส ต้องนำมาแบ่งครึ่ง ทรัพย์ที่หลายคนคิดว่า "ไม่เกี่ยว" จึงอาจมีมูลค่าที่เรียกแบ่งได้จริง หากตรวจให้ครบ บ้านและที่ดินที่เป็นสินสมรสมีรายละเอียดการตรวจสอบเพิ่ม อ่านได้ที่ คู่มือกฎหมายที่ดินและอสังหาริมทรัพย์

ถูกโอนซ่อนสินสมรสหนีการแบ่ง ยังเรียกคืนได้ (มาตรา 1534)

นี่คือหัวใจของเคสคุณนุ่น และเป็นจุดที่คนเสียเปรียบมากที่สุด มาตรา 1534 วางหลักว่า ถ้าฝ่ายใดจำหน่ายจ่ายโอนสินสมรสไป "เพื่อประโยชน์ของตนฝ่ายเดียว" หรือ "โดยเจตนาทำให้อีกฝ่ายเสียหาย" หรือจำหน่ายไปโดยไม่ได้รับความยินยอมในกรณีที่ต้องจัดการร่วมกัน ให้ถือเสมือนว่าทรัพย์นั้น "ยังคงมีอยู่" เพื่อนำมาคำนวณแบ่งสินสมรส และอีกฝ่ายมีสิทธิเรียกให้ชดใช้จากส่วนแบ่งของผู้โอนได้ พูดง่าย ๆ คือการรีบโอนเงินเข้าบัญชีญาติหรือจำนองบ้านหนีก่อนหย่า ไม่ได้ทำให้ทรัพย์นั้นหลุดจากการแบ่ง

ในทางปฏิบัติ ทนายสามารถยื่นคำร้องขอ "คุ้มครองชั่วคราว" ต่อศาล เช่น ขออายัดบัญชีหรือห้ามจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์ระหว่างพิจารณาคดี เพื่อกันการยักย้ายถ่ายเททรัพย์ ดังนั้นหากสงสัยว่าอีกฝ่ายกำลังโอนซ่อนทรัพย์ ยิ่งเข้าพบทนายเร็วเท่าไรยิ่งรักษาทรัพย์ได้มากเท่านั้น

อำนาจปกครองบุตรและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

เรื่องบุตรมักสำคัญกว่าทรัพย์สินสำหรับพ่อแม่ เมื่อหย่า มาตรา 1520 ให้พ่อแม่ตกลงกันว่าใครจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง หากตกลงกันไม่ได้ ศาลจะเป็นผู้ชี้ขาดตามมาตรา 1520 วรรคสอง และมาตรา 1522 โดยยึด "ประโยชน์สูงสุดของบุตร" เป็นหลัก พิจารณาความเหมาะสมของแต่ละฝ่าย ความผูกพัน ความพร้อมด้านที่อยู่และการเลี้ยงดู และความเห็นของบุตรตามวัย ศาลอาจให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง หรือกำหนดให้ใช้ร่วมกัน พร้อมกำหนดสิทธิการพบบุตรของอีกฝ่ายได้

ส่วน "ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร" เป็นหน้าที่ของบิดามารดาที่ไม่หมดไปเพราะการหย่า ตามมาตรา 1564 บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่บุตรผู้เยาว์ ศาลกำหนดจำนวนค่าอุปการะตามความสามารถของผู้จ่ายและความจำเป็นของบุตร และสามารถสั่งให้จ่ายเป็นรายเดือนได้ หากภายหลังพฤติการณ์เปลี่ยนไป ก็ขอให้ศาลเปลี่ยนแปลงจำนวนได้ตามมาตรา 1598/39 นอกจากนี้ การที่ฝ่ายหนึ่งได้อำนาจปกครองไม่ได้ตัดสิทธิอีกฝ่ายในการติดต่อและพบบุตรตามสมควร

ค่าทดแทนจากชู้ และค่าทดแทน/ค่าเลี้ยงชีพระหว่างคู่สมรส

หลายคนไม่รู้ว่ากฎหมายให้ "เรียกค่าทดแทน" ได้ มาตรา 1523 กำหนดว่า เมื่อศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุมีชู้หรืออุปการะยกย่องผู้อื่นฉันสามีภริยา (ตามมาตรา 1516(1)) ฝ่ายที่เสียหายมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากคู่สมรสและจาก "ผู้ซึ่งล่วงเกินคู่สมรสไปในทำนองชู้สาว" (ตัวชู้) ได้ และสามีหรือภริยายังเรียกค่าทดแทนจากผู้ที่แสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์ทำนองชู้สาวกับคู่สมรสของตนได้ด้วย นอกจากนี้มาตรา 1524–1526 ยังให้เรียกค่าทดแทนกรณีเหตุหย่าเกิดจากความผิดของอีกฝ่าย และให้ศาลกำหนด "ค่าเลี้ยงชีพ" แก่ฝ่ายที่ยากจนลงเพราะการหย่าและอีกฝ่ายเป็นผู้ผิดได้ตามควรแก่กรณี

แนวที่ศาลใช้พิจารณา: การมีชู้หรือล่วงเกินในทำนองชู้สาวต้องมีพฤติการณ์แสดงความสัมพันธ์ฉันชู้สาวที่พิสูจน์ได้ ไม่ใช่เพียงความสงสัย หลักฐาน เช่น ข้อความ ภาพ การไปมาหาสู่ การโอนเงินเลี้ยงดู หรือการแสดงตนเปิดเผย ล้วนมีน้ำหนัก ส่วนจำนวนค่าทดแทน ศาลกำหนดตามพฤติการณ์และความเสียหายที่แท้จริง

ฟ้องหย่าคู่สมรสชาวต่างชาติ (บริการเด่นไทย-จีน)

กรณีจดทะเบียนสมรสกับชาวต่างชาติหรือมีทรัพย์สินอยู่หลายประเทศ จะมีประเด็นเพิ่มเรื่อง "เขตอำนาจศาล" และ "กฎหมายที่ใช้บังคับ" หากจดทะเบียนสมรสในไทยหรือมีภูมิลำเนา/ทรัพย์สินในไทย โดยทั่วไปสามารถฟ้องหย่าต่อศาลไทยได้ แต่การบังคับคำพิพากษากับทรัพย์สินหรือคู่สมรสที่อยู่ต่างประเทศ และการแบ่งทรัพย์ข้ามประเทศ ต้องวางแผนเป็นพิเศษ รวมถึงเรื่องเอกสารที่ต้องแปลและรับรอง การส่งหมายข้ามประเทศ และผลของการหย่าต่อวีซ่า/สิทธิอาศัย บริษัท ไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม ให้บริการได้ทั้งภาษาไทย จีน และอังกฤษ จึงช่วยประสานเอกสารและขั้นตอนระหว่างประเทศได้สะดวก

ค่าทนายฟ้องหย่า ปี 2026 เริ่มจริงเท่าไหร่

นอกจากค่าทนายแล้วยังมีค่าธรรมเนียมศาลที่หลายคนลืม โดยคดีฟ้องหย่าที่ไม่มีการเรียกทรัพย์ (ไม่มีทุนทรัพย์) เสียค่าขึ้นศาลเพียง 200 บาท แต่หากเรียกแบ่งสินสมรสหรือเรียกเงิน (มีทุนทรัพย์) จะเสียค่าขึ้นศาลตามอัตราร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ (มีเพดานตามที่กฎหมายกำหนด) บวกค่ารับรองสำเนาเอกสาร ค่าส่งหมาย และค่าเดินทาง ตัวเลขค่าทนายข้างต้นเป็นช่วงราคาตลาดโดยประมาณที่แตกต่างกันตามความซับซ้อนและพื้นที่ จึงควรขอใบเสนอราคาที่ระบุชัดว่ารวมค่าอะไรบ้างก่อนตกลงจ้าง

ถ้ากำลังเจอสถานการณ์นี้ ทำสิ่งนี้ก่อนตัดสินใจ

สิ่งที่ควรทำทันที

• รวบรวมหลักฐานเงียบ ๆ ก่อน — แชต ข้อความ รูป ใบรับรองแพทย์ บันทึกประจำวันตำรวจ เก็บไว้ในที่ที่อีกฝ่ายเข้าไม่ได้
• ถ่ายสำเนาเอกสารทรัพย์สินทั้งหมด — โฉนด สมุดบัญชี ทะเบียนรถ เอกสารกองทุน ก่อนอีกฝ่ายเริ่มซ่อน
• แยกเงินเดือนตัวเองออกมา อย่าให้เงินทุกบาทอยู่ในบัญชีร่วม
• ประเมินสถานการณ์กับทนายก่อนตัดสินใจ ว่าควรฟ้องหรือควรเจรจา

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

• ห้ามเซ็นเอกสารใด ๆ ที่อีกฝ่ายเสนอ โดยเฉพาะ "บันทึกข้อตกลงก่อนหย่า" โดยไม่ให้ทนายตรวจก่อน
• ห้ามโพสต์โซเชียลเรื่องคู่สมรส อาจถูกฟ้องกลับฐานหมิ่นประมาทและทำให้คดีเสียรูป
• ห้ามแจ้งคู่สมรสว่ากำลังเตรียมฟ้อง เพราะจะกระตุ้นให้รีบโอนซ่อนทรัพย์ (เหมือนเคสคุณนุ่น)
• ห้ามปล่อยเวลานานเกิน 1 ปีในเหตุที่มีอายุความ มิฉะนั้นอาจหมดสิทธิฟ้องตามเหตุนั้น

คำถามที่พบบ่อย

คู่สมรสไม่ยอมหย่า ทำอย่างไร

ฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวได้ทันทีหากมีเหตุตามมาตรา 1516 ศาลพิพากษาให้หย่าได้แม้อีกฝ่ายไม่ยินยอม โดยไม่จำเป็นต้องได้ลายเซ็น

แยกกันอยู่กี่ปีถึงฟ้องหย่าได้

ตามมาตรา 1516(4/2) ต้องสมัครใจแยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขเกิน 3 ปี ส่วนตาม (4) คือจงใจละทิ้งร้างเกิน 1 ปีโดยฝ่ายเดียว ความต่างคือ "สมัครใจ" ทั้งคู่ กับ "จงใจ" ฝ่ายเดียว

บ้านใส่ชื่อสามีคนเดียว ภรรยาจะได้ส่วนแบ่งไหม

ได้ หากซื้อระหว่างสมรสถือเป็นสินสมรสตามมาตรา 1474 แม้ใส่ชื่อฝ่ายเดียว อีกฝ่ายก็มีสิทธิเรียกแบ่งครึ่งหนึ่ง และหากถูกโอนหนีการแบ่ง ยังเรียกคืนได้ตามมาตรา 1534

เรียกค่าเลี้ยงดูบุตรและค่าทดแทนจากชู้ได้ไหม

ได้ ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นหน้าที่ตามมาตรา 1564 ศาลกำหนดตามความสามารถและความจำเป็น ส่วนค่าทดแทนจากชู้เรียกได้ตามมาตรา 1523 เมื่อหย่าด้วยเหตุมีชู้ โดยต้องมีพยานหลักฐานพฤติการณ์ทำนองชู้สาวที่พิสูจน์ได้

📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว (มาตรา 1514, 1516, 1523–1526, 1529, 1533, 1534, 1471, 1474, 1520, 1522, 1564, 1598/38–39) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ขั้นตอน ค่าธรรมเนียม และการพิจารณาคดีครอบครัว — สำนักงานศาลยุติธรรม (ศาลเยาวชนและครอบครัว)
• การจดทะเบียนหย่าและทะเบียนครอบครัว และสถิติการจดทะเบียนหย่า — กรมการปกครอง
• แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับเหตุหย่า การแบ่งสินสมรส และค่าทดแทน — ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา
• อ่านเพิ่มเติมจากไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม: คู่มือกฎหมายที่ดินและอสังหาริมทรัพย์ · คู่มือจัดการมรดกและทำพินัยกรรม · คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ
• สำหรับบริการทางครอบครัวเพิ่มจากพาร์ทเนอร์ ทนายความคดีครอบครัว

ปรึกษาทนายความไทย-จีน ลอว์ เฟิร์ม

ความรู้และบริการกฎหมายที่เกี่ยวข้อง