อยู่ ๆ มีคนอ้างเป็น "ลูกนอกสมรส" มาขอแบ่งมรดก ต้องทำอย่างไร
หลังพ่อเสียได้หลายเดือน ครอบครัวกำลังจะแบ่งมรดกกันเรียบร้อย อยู่ ๆ ก็มีคนแปลกหน้าติดต่อมา อ้างว่าเป็นลูกอีกคนของพ่อที่เกิดกับผู้หญิงอีกคนหนึ่งเมื่อหลายสิบปีก่อน และมาขอส่วนแบ่งมรดกด้วย ความรู้สึกแรกของทายาทคือตกใจ ปนโกรธ ปนสงสัยว่าเรื่องแบบนี้เป็นไปได้จริงหรือ และเขามีสิทธิตามกฎหมายแค่ไหน
เรื่องนี้ต้องแยกเป็นสองคำถามที่ไม่เหมือนกัน คือ "เขาเป็นทายาทผู้มีสิทธิจริงหรือไม่" และ "เขายังมีสิทธิมาเรียกร้องในตอนนี้หรือยัง"
ลูกนอกสมรสมีสิทธิรับมรดกจริงหรือ
คำตอบคือ อาจมีสิทธิจริง แต่ไม่ใช่ทุกคนโดยอัตโนมัติ
ในทางกฎหมาย บุตรที่เกิดจากบิดามารดาที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน ถือเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของมารดาเสมอ แต่จะเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดาก็ต่อเมื่อบิดาได้รับรองแล้ว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1627 วางหลักว่า บุตรนอกกฎหมายที่บิดาได้รับรองแล้ว ให้ถือว่าเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิรับมรดกของบิดา
การรับรองบุตรไม่จำเป็นต้องเป็นการจดทะเบียนรับรองบุตรเสมอไป แต่อาจเป็น การรับรองโดยพฤติการณ์ เช่น การที่บิดาให้ใช้นามสกุล ส่งเสียเลี้ยงดู ให้การศึกษา แนะนำต่อผู้อื่นว่าเป็นลูก หรือแสดงออกต่อสาธารณะอย่างเปิดเผยว่าเด็กคนนั้นเป็นบุตรของตน หากพิสูจน์พฤติการณ์เหล่านี้ได้ ผู้อ้างสิทธิก็อาจเป็นทายาทผู้มีสิทธิจริง
ดังนั้นก้าวแรกของการตั้งรับ ไม่ใช่การปฏิเสธทันที แต่คือการตรวจสอบว่าผู้อ้างสิทธิมีหลักฐานการรับรองโดยพฤติการณ์จากพ่อมากน้อยเพียงใด เพราะหากเขาเป็นบุตรที่พ่อรับรองจริง เขาก็มีสิทธิเท่ากับลูกคนอื่น ๆ
คำถามเรื่องเวลา อายุความคดีมรดก
แม้ผู้อ้างสิทธิจะเป็นทายาทจริง แต่ยังมีอีกด่านหนึ่งคือเรื่องอายุความ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 ห้ามฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปี นับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทได้รู้หรือควรได้รู้ถึงการตายของเจ้ามรดก และไม่ว่ากรณีใดจะฟ้องเกินสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตายไม่ได้
หมายความว่า หากผู้อ้างสิทธิรู้ว่าพ่อเสียชีวิตแล้วปล่อยเวลาเกินหนึ่งปีจึงมาเรียกร้อง ทายาทอื่นอาจยกอายุความขึ้นต่อสู้เพื่อปฏิเสธการแบ่งได้ ทั้งนี้มาตรา 1755 กำหนดว่าอายุความมรดกจะยกขึ้นต่อสู้ได้ก็แต่โดยทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสีย หรือโดยผู้จัดการมรดก
แต่ต้องระวังข้อยกเว้นสำคัญเช่นกัน มาตรา 1748 ให้สิทธิทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง เรียกให้แบ่งได้แม้พ้นอายุความหนึ่งปีแล้ว ดังนั้นหากผู้อ้างสิทธิเคยครอบครองทรัพย์มรดกร่วมอยู่ด้วย การนับอายุความก็จะซับซ้อนขึ้น ประเด็นนี้ละเอียดอ่อนและต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายคดี
ทายาทเดิมควรตั้งรับอย่างไร
สิ่งที่ควรทำเมื่อมีคนมาอ้างสิทธิ คือ อย่าเพิ่งตกลงแบ่งหรือปฏิเสธด้วยอารมณ์ แต่ให้ขอเอกสารและหลักฐานความเป็นบุตรจากผู้อ้างสิทธิก่อน จากนั้นรวบรวมข้อเท็จจริงเรื่องระยะเวลาว่าพ่อเสียมานานเท่าไร ผู้อ้างสิทธิรู้เรื่องการตายเมื่อใด และเขาเคยครอบครองทรัพย์มรดกหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้จะเป็นตัวชี้ว่าคดีอยู่ในกรอบอายุความหรือไม่
ในหลายกรณี ประเด็นความเป็นบุตรอาจต้องพิสูจน์ด้วยพยานบุคคล พยานเอกสาร หรือการตรวจทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยทนายวางแนวทางอย่างรอบคอบ การรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่ต้นจึงช่วยให้ทายาทตั้งรับได้อย่างมีหลักและไม่เสียเปรียบ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถาม: เขาไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านของพ่อ ยังมีสิทธิไหม
ตอบ: การไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านไม่ได้ตัดสิทธิโดยอัตโนมัติ หากพิสูจน์ได้ว่าพ่อรับรองโดยพฤติการณ์ เช่น เลี้ยงดูและแสดงออกว่าเป็นลูก ก็อาจมีสิทธิ ในทางกลับกัน หากพิสูจน์ไม่ได้ สิทธิก็ไม่เกิด
ถาม: ถ้าเขาฟ้องหลังพ่อเสียไป 3 ปี เราชนะเรื่องอายุความเลยไหม
ตอบ: ไม่แน่เสมอไป ต้องดูว่าเขารู้การตายเมื่อใด และมีการครอบครองทรัพย์มรดกร่วมหรือไม่ตามมาตรา 1748 อายุความเป็นข้อต่อสู้ที่มีพลัง แต่ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงประกอบ
ถาม: ต้องยอมให้ตรวจ DNA ไหม
ตอบ: การพิสูจน์ความเป็นบุตรด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์เป็นเรื่องที่ศาลอาจใช้ประกอบการวินิจฉัย ควรปรึกษาทนายก่อนตัดสินใจ เพื่อเข้าใจผลทางกฎหมายของการยินยอมหรือปฏิเสธ
บทความที่เกี่ยวข้อง
- พี่น้องต่างแม่แย่งที่ดินมรดก จบอย่างไรเมื่อขึ้นศาล
- พ่อเพิ่งเสีย บ้านยังติดชื่อพ่อ ต้องตั้งผู้จัดการมรดกก่อน
- ลูกที่พ่อไม่ได้จดรับรอง มีสิทธิรับมรดกไหม (บทความเร็ว ๆ นี้)
- บริการทนายความจัดการมรดกและพินัยกรรม กรุงเทพมหานคร และทั่วราชอาณาจักร ติดต่อ
ทุกคนที่อ้างสิทธิ ไม่ได้มีสิทธิเสมอไป และทุกสิทธิก็มีกรอบเวลาของมัน รู้กฎให้ชัดก่อนตัดสินใจ คือเกราะที่ดีที่สุดของทายาท
