สัญญาไม่ติดอากรแสตมป์ ใช้ฟ้องได้ไหม
ผู้เขียน: นายศรศักดา จิราพงษ์ | บริษัท ไทย จีน ลอว์ เฟิร์ม จำกัด
คู่สัญญาไม่จ่ายเงิน พอหยิบเอกสารมาจะฟ้องจึงพบว่าไม่ได้ติดอากร อีกฝ่ายบอกว่าสัญญาใช้ไม่ได้แล้ว ต้องทิ้งเอกสารฉบับนี้หรือมีวิธีแก้ก่อนนำไปใช้ในคดี
คำตอบสั้น
การไม่มีดวงแสตมป์ไม่ได้ทำให้สัญญาทุกฉบับเป็นโมฆะ ต้องตรวจว่าเป็นตราสารที่ต้องเสียอากรหรือไม่ และได้เสียโดยวิธีอื่นที่ถูกต้องแล้วหรือยัง หากเป็นตราสารที่ต้องเสียแต่ยังปิดแสตมป์ไม่บริบูรณ์ มาตรา 118 แห่งประมวลรัษฎากรจำกัดการใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งจนกว่าจะจัดการให้ถูกต้อง อย่ารอแก้ตอนคดีใกล้จบ เพราะขั้นตอนการอ้างพยานและกำหนดเวลาในคดียังต้องตรวจแยก
กรณีของใครบ้างที่เข้าข่าย
- ผู้ถือสัญญากู้ เช่า จ้างทำของ หรือเอกสารอื่นที่อาจอยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์
- กิจการกำลังรวบรวมเอกสารฟ้องหรือได้รับคำทักท้วงว่าเสียอากรไม่ครบ
- ผู้ทำสัญญาอิเล็กทรอนิกส์มีหลักฐานชำระอากร แต่ไม่แน่ใจว่าตรงกับสัญญาฉบับที่จะอ้างหรือไม่
บทความนี้ตอบเรื่องอากรกับการใช้เอกสารในคดีแพ่ง ไม่ได้ตัดสินว่าสัญญาสมบูรณ์ทุกด้าน และไม่แทนการตรวจภาษีอื่น เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่มหรือภาษีหัก ณ ที่จ่าย
สิ่งที่ควรทำตอนนี้
- รวบรวมสัญญาต้นฉบับ ภาคผนวก และฉบับแก้ไข จดวันที่ทำ สถานที่ทำ มูลค่าตามเอกสาร และคู่สัญญา อย่าเติมวันที่ย้อนหลังหรือแก้ข้อความเดิม
- ตรวจลักษณะตราสารจากเนื้อหาจริงเทียบกับบัญชีอัตราอากรแสตมป์ของกรมสรรพากร ไม่ใช้ชื่อหน้าปกเป็นตัวตัดสินเพียงอย่างเดียว
- ค้นใบเสร็จหรือหลักฐานชำระเป็นตัวเงินและข้อมูล e-Stamp ที่เกี่ยวข้อง ตรวจเลขอ้างอิง คู่สัญญา วันที่ และยอดว่าผูกกับเอกสารฉบับนี้ได้
- นำเอกสารให้สำนักงานสรรพากรที่รับผิดชอบหรือผู้ทำบัญชีตรวจวิธีเสียอากร ผู้มีหน้าที่ อัตรา และกรณีเกินกำหนด หากเป็นคดีอยู่แล้วให้ทนายตรวจวันยื่นเอกสารควบคู่กัน
- จัดการส่วนที่ขาดตามวิธีที่กฎหมายกำหนด พร้อมรับหลักฐานการชำระหรือการสลักหลังที่จำเป็น ไม่สรุปว่าซื้อดวงแสตมป์มาติดเพิ่มเองแก้ได้ทุกกรณี
- จัดแฟ้มสัญญากับหลักฐานเสียอากรให้เป็นชุดเดียว แล้วให้ทนายตรวจความครบถ้วนก่อนยื่นพยานหรือฟ้อง รวมถึงอายุความและพยานเรื่องการส่งมอบเงินหรือผลงาน
อากรไม่ครบต่างจากสัญญาไม่สมบูรณ์อย่างไร
มาตรา 103 กำหนดความหมายเกี่ยวกับการปิดแสตมป์บริบูรณ์ และมาตรา 104 ผูกหน้าที่เสียอากรกับบัญชีอัตราอากรแสตมป์ จึงต้องเริ่มจากประเภทตราสารและวิธีเสีย ไม่ใช่ดูเฉพาะว่ามีดวงแสตมป์ติดกระดาษหรือไม่
มาตรา 118 เป็นข้อจำกัดการใช้ต้นฉบับ คู่ฉบับ คู่ฉีก หรือสำเนาของตราสารที่มีปัญหาเป็นพยานในคดีแพ่ง ส่วนความสมบูรณ์ของข้อตกลง เช่น อำนาจผู้ลงนามหรือแบบที่กฎหมายกำหนด เป็นอีกเรื่องหนึ่ง การแก้อากรไม่แก้ข้อบกพร่องเหล่านั้นแทน ดูแนวทาง ตรวจสัญญาก่อนเซ็น ต้องดูอะไรบ้าง เตรียมเอกสารอย่างไร
มีแสตมป์แล้วก็ยังต้องตรวจวิธีเสีย
บางกรณีต้องชำระเป็นตัวเงินตามหลักเกณฑ์เฉพาะ การติดดวงแสตมป์แทนจึงอาจไม่ถูกต้อง กรมสรรพากรมีข้อหารือเลขที่ 0702/2709 ลงวันที่ 30 มีนาคม 2559 เกี่ยวกับกรณีสัญญาเช่าที่กำหนดให้เสียเป็นตัวเงิน แสดงให้เห็นว่าต้องตรวจวิธี ไม่ใช่นับยอดแสตมป์อย่างเดียว
ข้อหารือนี้ใช้ประกอบความเข้าใจเรื่องวิธีเสียอากร ไม่ใช่การยืนยันว่าเงื่อนไขและอัตราในข้อหารือเก่านั้นใช้กับทุกสัญญาในวันนี้ สำหรับเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ให้เก็บหลักฐานชำระที่ตรวจโยงกับไฟล์ต้นทางได้ และแยกจากหลักฐานลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตาม เซ็นสัญญาออนไลน์ มีผลไหม ต้องเก็บหลักฐานอะไร
แก้ภายหลังได้ แต่ไม่ควรถือว่ารอเมื่อไรก็ได้
มาตรา 113–117 วางเรื่องการชำระอากร เงินเพิ่ม และหลักฐานเมื่อชำระตามกระบวนการ ส่วนมาตรา 118 ไม่ตัดสิทธิเรียกเงินเพิ่ม การแก้จึงอาจมีค่าใช้จ่ายเกินกว่าอากรเดิม
หากยื่นฟ้องหรือส่งเอกสารให้ศาลแล้ว ต้องแจ้งทนายทันทีว่าเพิ่งพบปัญหาอากร พร้อมส่งวันนัดและคำสั่งศาล ไม่ควรสรุปว่าเสียภายหลังแล้วเอกสารจะย้อนกลับไปใช้ได้ทุกขั้นตอน บทความนี้ไม่รับรองผลการรับฟังเอกสารในคดีใด
หลังแก้อากรแล้ว ยังต้องพิสูจน์อะไร
ฝ่ายเรียกร้องยังต้องแสดงมูลหนี้และเหตุที่ถึงกำหนด เช่น มีการส่งเงิน ส่งมอบงาน หรือส่งหนังสือตามเงื่อนไขจริงหรือไม่ อากรที่ถูกต้องไม่ใช่หลักฐานว่าคู่สัญญาผิดนัดแน่นอน
ฝ่ายที่ถูกเรียกร้องไม่ควรทิ้งการต่อสู้เรื่องยอดหนี้เพียงเพราะพบอากรขาด และไม่ควรคิดว่าอีกฝ่ายฟ้องไม่ได้ตลอดไป หากใกล้กำหนดอายุความ ต้องตรวจมูลหนี้และเหตุสะดุดหยุดลงเป็นรายเรื่อง ดู อายุความฟ้องหนี้-สัญญา กี่ปี เช็กก่อนหมดสิทธิฟ้อง
เอกสารที่ควรเตรียม
- คู่สัญญา: ชื่อและที่อยู่ เอกสารนิติบุคคลหรือมอบอำนาจที่เกี่ยวข้อง ใช้ตรวจผู้มีหน้าที่และผู้ลงนาม
- ตราสารและทรัพย์สิน: ต้นฉบับสัญญา คู่ฉบับ ภาคผนวก และรายการทรัพย์หรือขอบเขตงาน ใช้แยกประเภทและฐานคำนวณ
- หนี้และการชำระ: ใบเสร็จอากร หลักฐาน e-Stamp หลักฐานส่งเงิน ใบแจ้งหนี้และใบส่งมอบ ใช้ตรวจทั้งอากรและมูลหนี้
- ข้อพิพาท: คำฟ้อง คำให้การ หนังสือทวงถาม คำสั่งศาล และวันนัด ใช้กำหนดวิธีจัดการเอกสารให้ทันขั้นตอน
- กรณีผู้เกี่ยวข้องเสียชีวิต: เพิ่มเอกสารการเสียชีวิตและอำนาจจัดการมรดกเฉพาะเมื่อจำเป็นต่อผู้มีสิทธิหรือหน้าที่ ไม่ใช่เอกสารบังคับของทุกตราสาร
ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย
เวลาตรวจขึ้นกับจำนวนฉบับ วันที่ทำตราสาร สัญญาที่ทำต่างประเทศ และประวัติชำระที่ค้นได้ หากมีวันยื่นพยานหรือวันนัดอยู่แล้วให้แจ้งตั้งแต่ต้น การรอตรวจอากรไม่ได้หยุดกำหนดเวลาในคดีโดยอัตโนมัติ
ต้องแยกอากรที่ต้องเสีย เงินเพิ่มหรือค่าปรับที่อาจเกี่ยวข้อง และค่าทนายตรวจเอกสารออกจากกัน จำนวนเงินขึ้นกับประเภท มูลค่า วิธีเสีย และข้อเท็จจริงเรื่องความล่าช้า จึงไม่ควรใช้ราคาเหมารวมก่อนเห็นตราสาร
ข้อผิดพลาดที่ทำให้เสียสิทธิหรือเสียเวลา
- ซื้อแสตมป์มาติดโดยไม่ตรวจว่ากรณีนี้ต้องเสียเป็นตัวเงินหรือไม่
- คิดว่าไฟล์สแกนหรือสำเนาจะเลี่ยงปัญหาอากรของต้นฉบับได้
- แนบใบเสร็จคนละสัญญาหรือคนละฉบับแก้ไข
- เติมวันที่ย้อนหลังหรือทำเอกสารให้ดูเหมือนเสียอากรทันกำหนด
- มัวแก้อากรจนพลาดวันนัดหรืออายุความของสิทธิเรียกร้อง
จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล
ควรให้ทนายเข้าตรวจเมื่อเอกสารถูกคัดค้านในคดี ใกล้ยื่นบัญชีพยานหรือสืบพยาน สัญญามีหลายบริการในฉบับเดียว หรือคู่สัญญาทำเอกสารกันคนละประเทศ การตรวจต้องประสานเรื่องภาษีกับกระบวนพิจารณา
ทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ทนายช่วยแยกประเด็นการรับฟังเอกสารออกจากความสมบูรณ์ของสัญญา ตรวจลำดับการยื่นพยานและอายุความ ประสานข้อมูลกับผู้ทำบัญชีหรือสรรพากร และจัดชุดพยานประกอบมูลหนี้ งานนี้ไม่ใช่การรับรองล่วงหน้าว่าศาลจะรับฟังเอกสารหรือพิพากษาให้ชนะ
ขอบเขตงานที่เกี่ยวข้องดูได้ที่ บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย และใช้ คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ ฉบับสมบูรณ์ 2026 แยกคำถามอื่นที่ต้องตรวจก่อนตัดสินใจ
คำถามที่พบบ่อย
ไม่มีแสตมป์เท่ากับสัญญาเป็นโมฆะหรือไม่
ไม่ใช่ข้อสรุปอัตโนมัติ ต้องตรวจว่าต้องเสียอากรหรือไม่ เสียด้วยวิธีใดแล้ว และมีปัญหาความสมบูรณ์ของสัญญาอย่างอื่นหรือไม่
ใช้สำเนาแทนต้นฉบับที่อากรขาดได้ไหม
มาตรา 118 กล่าวถึงสำเนาด้วย จึงไม่ควรใช้การถ่ายสำเนาเป็นวิธีแก้ปัญหาอากร
สัญญาออนไลน์ต้องมีดวงแสตมป์บนไฟล์หรือไม่
ต้องตรวจวิธีเสียอากรที่ใช้กับตราสารนั้น หลักฐานชำระทางอิเล็กทรอนิกส์ไม่ใช่การแปะภาพแสตมป์ลงในไฟล์
ติดต่อเพื่อเตรียมตรวจเอกสาร
ในการติดต่อครั้งแรก แจ้งเฉพาะข้อมูลเบื้องต้น ไม่โพสต์โฉนด สัญญา เลขบัตรประชาชน หรือข้อมูลคู่กรณีในพื้นที่สาธารณะ รอคำแนะนำช่องทางรับเอกสารจากสำนักงานก่อน
คำเตือน
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ
📚 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ (อ่านเพิ่มเติม)
- กรมสรรพากร: ประมวลรัษฎากร มาตรา 103–104 และ 113–118
- กรมสรรพากร: ข้อหารือ 0702/2709 ลงวันที่ 30 มีนาคม 2559 เรื่องวิธีเสียอากรสัญญาเช่า
ตรวจแหล่งข้อมูลเพื่อจัดทำต้นฉบับวันที่ 19 ตุลาคม 2569
