ลูกหนี้ขอจ่ายบางส่วน เจ้าหนี้ต้องรับไหม

เขียนโดย นายศรศักดา จิราพงษ์ · อัปเดต 27 ตุลาคม 2569

ถึงวันจ่ายค่าสินค้าแล้ว แต่ลูกหนี้มีเงินไม่ครบ จึงเสนอจ่ายก่อนส่วนหนึ่ง เจ้าหนี้ตอบว่าจะรับเฉพาะยอดเต็ม หากโอนเข้าไปเองจะถือว่าชำระแล้วหรือไม่ และการไม่รับเงินทำให้เจ้าหนี้เสียสิทธิทวงหนี้หรือเปล่า

โดยหลัก ลูกหนี้บังคับให้เจ้าหนี้รับชำระหนี้เพียงบางส่วนไม่ได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 320 แต่ต้องตรวจว่ายอดที่เสนอจ่ายเป็นเพียงบางส่วนของหนี้ที่ถึงกำหนดจริง หรือเป็นยอดครบของงวดที่ตกลงกันไว้แล้ว การเสนอเงินไม่ครบไม่ได้ทำให้พ้นผิดนัดโดยอัตโนมัติ ส่วนเจ้าหนี้ที่ยอมรับต้องบันทึกให้ชัดว่าเงินนี้หักหนี้รายการใด และยังเหลือสิทธิเรียกส่วนใด

กรณีใดใช้แนวทางนี้ได้

บทความนี้เป็นแนวทางเจรจาและตรวจสิทธิสำหรับหนี้เงินตามสัญญาธุรกิจ เช่น ค่าสินค้า ค่าบริการ หรือค่าจ้างที่ถึงกำหนดชำระแล้ว แต่คู่สัญญาเสนอจ่ายไม่ครบ ครอบคลุมทั้งฝ่ายที่กำลังจะโอนและฝ่ายที่กำลังตัดสินใจรับเงิน

หากสัญญาให้ผ่อนเป็นงวด การจ่ายครบหนึ่งงวดที่ถึงกำหนดอาจเป็นการชำระครบตามหน้าที่ในเวลานั้น ไม่ใช่การขอแบ่งจ่ายใหม่ ต้องแยกจากกรณีที่เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกยอดคงเหลือทั้งหมดตามเงื่อนไขเร่งรัดหนี้ ซึ่งต้องตรวจความสมบูรณ์และการใช้สิทธินั้นก่อน

คดีที่มีคำพิพากษา ข้อตกลงในศาล กระบวนการล้มละลาย หรือมาตรการเฉพาะของสถาบันการเงิน อาจมีขั้นตอนเพิ่มเติม อย่านำข้อเสนอผ่อนทางแชตไปถือว่าแทนเอกสารในกระบวนการเหล่านั้นได้ทันที

สิ่งที่ควรทำก่อนโอนหรือรับเงิน

1. ทำตารางหนี้แยกตามสัญญาและใบแจ้งหนี้ ระบุวันครบกำหนด จำนวนที่เรียก จำนวนที่ยอมรับ และจำนวนที่โต้แย้ง แนบหลักฐานส่งมอบหรือการตรวจรับที่เกี่ยวข้อง
2. เปิดข้อกำหนดการชำระเงินและหนังสือแก้ไขล่าสุด ตรวจว่ามีการตกลงผ่อนหรือเลื่อนกำหนดไว้แล้วหรือไม่ อย่ายึดคำพูดของพนักงานติดตามหนี้โดยไม่ตรวจอำนาจ
3. ฝ่ายลูกหนี้ส่งข้อเสนอเป็นหนังสือ ระบุยอดที่จะจ่ายทันที วันจ่ายส่วนที่เหลือ และเหตุผลที่ทำตามได้จริง หากโต้แย้งยอดบางรายการ ให้แยกข้อโต้แย้งออกจากคำขอผ่อน
4. ฝ่ายเจ้าหนี้ตอบให้ชัดว่าจะรับบางส่วนเฉย ๆ หรือยอมเปลี่ยนวันครบกำหนดด้วย ระบุยอดคงเหลือ ดอกเบี้ยที่ตรวจแล้ว และผลเมื่อไม่ทำตามข้อตกลง หลีกเลี่ยงข้อความสั้น ๆ ว่า “โอเค จบ”
5. ก่อนโอนให้ยืนยันบัญชีและผู้มีอำนาจรับชำระ หลังโอนเก็บสลิปพร้อมข้อความรับเงินที่ระบุสัญญาและรายการหนี้ ไม่ใช้สลิปเพียงใบเดียวแทนข้อตกลงทั้งหมด
6. หากตกลงไม่ได้ ให้เก็บข้อเสนอและคำตอบครบชุด แล้วประเมินวิธีรักษาสิทธิตามสัญญา อย่าหยุดจ่ายทุกยอดที่ไม่ได้โต้แย้งเพียงเพราะอีกฝ่ายไม่ตอบข้อเสนอ

รับบางส่วนแล้ว หนี้ที่เหลือหายไปหรือไม่

การรับเงินเพียงบางส่วนไม่ได้แปลว่าเจ้าหนี้ลดหนี้หรือยกเลิกสิทธิในส่วนที่เหลือเสมอไป ต้องอ่านใบรับเงิน หนังสือปลดหนี้ และการตกลงประกอบกัน ถ้ามีคำว่า “ชำระครบถ้วน” หรือ “ไม่ติดใจเรียกร้องใดอีก” ผลอาจต่างจากใบรับเงินที่เขียนว่า “รับชำระบางส่วน” อย่างมาก

มาตรา 328 และ 329 วางหลักเรื่องการนำเงินไปชำระหนี้หลายรายการและลำดับค่าใช้จ่าย ดอกเบี้ย เงินต้น จึงต้องตรวจบัญชีหลังรับเงินด้วย หากต้องการรู้ว่าเงินที่จ่ายถูกตัดไปตรงไหน ให้ดู จ่ายหนี้การค้าบางส่วน ตัดบิลไหน ตัดต้นหรือดอกก่อน

ตัวอย่างสมมติ: มีใบแจ้งหนี้สองใบที่ครบกำหนดแล้ว ลูกหนี้โอนเงินเท่ากับใบแรก แต่ไม่ได้ระบุรายการ เจ้าหนี้อาจบันทึกหักต่างจากที่ลูกหนี้คิด ปัญหานี้ต้องแก้ด้วยการตรวจข้อเท็จจริงและหลักการจัดสรรเงิน ไม่ใช่สรุปจากจำนวนเงินที่ตรงกันเพียงอย่างเดียว

เจ้าหนี้ไม่รับบางส่วน วางทรัพย์แทนได้เลยไหม

การวางทรัพย์ไม่ใช่ช่องทางบังคับให้เจ้าหนี้ยอมรับการผ่อนใหม่ การขอชำระต้องถูกต้องตามหนี้ที่มีอยู่ก่อนจึงประเมินผลเรื่องเจ้าหนี้ไม่รับและการวางทรัพย์ได้ หากเสนอขาดจากยอดที่ต้องชำระจริง การปฏิเสธนั้นไม่ทำให้เจ้าหนี้เป็นฝ่ายผิดเสมอไป

กรณีที่พร้อมชำระถูกต้องแล้วแต่เจ้าหนี้ปฏิเสธ หรือมีเหตุไม่อาจทราบผู้มีสิทธิรับโดยไม่ใช่ความผิดของผู้ชำระ ต้องตรวจเงื่อนไขตามมาตรา 330–333 เป็นอีกขั้นหนึ่ง แนวทางอยู่ใน เจ้าหนี้ไม่ยอมรับเงิน วางทรัพย์ชำระหนี้ได้ไหม

เอกสารที่ควรเตรียม

• คู่สัญญา: สัญญา หนังสือรับรองบริษัท และหนังสือมอบอำนาจ เพื่อดูว่าใครมีสิทธิตกลงผ่อนหรือปลดหนี้
• รายการทรัพย์หรืองาน: ใบสั่งซื้อ ใบส่งของ และใบตรวจรับ เพื่อยืนยันว่าหนี้รายการใดเกิดและถึงกำหนดแล้ว
• บัญชีหนี้: ใบแจ้งหนี้ รายการดอกเบี้ย ใบเสร็จ และรายการโอนก่อนหน้า เพื่อคำนวณยอดที่เสนอชำระได้ถูกต้อง
• ข้อพิพาท: หนังสือทวงถาม ข้อเสนอผ่อน คำตอบ และหลักฐานส่งถึง เพื่อแยกการเจรจาออกจากข้อตกลงที่ยอมรับแล้ว

ระยะเวลาและค่าใช้จ่าย

การเจรจาจะเร็วขึ้นเมื่อยอดหนี้ตรงกันและผู้ตัดสินใจมีอำนาจ หากต้องไล่ตรวจหลายใบแจ้งหนี้ มีข้อโต้แย้งเรื่องงาน หรือมีผู้ค้ำและหลักประกัน ต้องเผื่อเวลาตรวจผลต่อบุคคลเหล่านั้นด้วย การส่งข้อเสนอผ่อนไม่ได้หยุดกำหนดตามสัญญาหรือกำหนดดำเนินคดีเอง

ค่าทนายขึ้นกับงานตรวจบัญชีหนี้ ร่างข้อตกลง และจำนวนรอบเจรจา ค่าเอกสารหรือผู้เชี่ยวชาญบัญชีเป็นค่าใช้จ่ายอีกส่วน หากต้องไปศาลหรือวางทรัพย์ให้ตรวจค่าธรรมเนียมตามกระบวนการจริง ยังระบุค่าใช้จ่ายรวมโดยไม่เห็นเอกสารไม่ได้

ข้อผิดพลาดที่ทำให้เสียสิทธิ

• โอนเงินบางส่วนแล้วคิดว่าหยุดดอกเบี้ยหรือหยุดผิดนัดได้ทั้งยอด ทั้งที่ยังไม่ได้ตกลงเปลี่ยนกำหนด
• เซ็นยอดรับสภาพหนี้ใหม่ทั้งที่ยังมีรายการโต้แย้ง ต้องตรวจผลต่อข้อต่อสู้และอายุความก่อนเซ็น
• เจ้าหนี้ออกใบรับเงินว่าชำระครบ ทั้งที่ตั้งใจรับเพียงบางส่วน ทำให้หลักฐานขัดกับสิ่งที่ต้องการรักษาไว้
• ทำข้อตกลงผ่อนโดยไม่ตรวจผลต่อผู้ค้ำหรือหลักประกัน และคาดว่าสิทธิทุกอย่างยังคงเดิม

จุดที่ควรให้ทนายเข้าดูแล

ควรให้ทนายตรวจเมื่อยอดหนี้ไม่ตรงกัน มีการขอปลดหนี้แลกกับเงินก้อน มีผู้ค้ำหรือจำนองร่วมอยู่ หรือได้รับหมายศาลแล้ว โดยเฉพาะข้อตกลงที่เปลี่ยนทั้งยอด วันครบกำหนด และผู้รับผิดในฉบับเดียว ผลอาจมากกว่าการอนุญาตให้แบ่งจ่าย

ถ้าเจ้าหนี้ได้รับเงินที่โอนมาโดยไม่เคยตกลง ควรให้ตรวจวิธีตอบและจัดการเงินก่อนคืนหรือใช้เงิน การกระทำหลังรับโอนอาจเป็นหลักฐานประกอบการตีความความยินยอม

ทนายช่วยจัดการเรื่องนี้อย่างไร

ทนายตรวจสัญญากับบัญชีหนี้ แยกยอดที่ควรชำระจากยอดพิพาท ตรวจอำนาจผู้ลงนาม และร่างข้อเสนอหรือข้อตกลงรับเงินบางส่วนให้ระบุผลต่อหนี้เดิมชัดเจน หากตกลงไม่ได้จึงประเมินหนังสือบอกกล่าว การต่อสู้คดี หรือทางดำเนินการที่เหมาะกับหลักฐาน

ดูขอบเขต บริการร่างและทบทวนสัญญาทางกฎหมาย และภาพรวมเงื่อนไขชำระหนี้ใน คู่มือร่างและตรวจสัญญาธุรกิจ ฉบับสมบูรณ์ 2026

คำถามที่พบบ่อย

รับเงินบางส่วนครั้งหนึ่ง ต้องรับแบบเดิมทุกครั้งไหม

ไม่อาจสรุปเช่นนั้นได้ ต้องดูข้อตกลงและพฤติการณ์ต่อเนื่อง การรับครั้งเดียวอาจเป็นเพียงการรับลดหนี้ แต่หากมีหลักฐานตกลงผ่อนใหม่ก็ต้องพิจารณาตามข้อตกลงนั้น

ลูกหนี้เขียนในสลิปว่า “ปิดบัญชี” หนี้จบไหม

ข้อความของผู้โอนฝ่ายเดียวไม่ยืนยันว่าเจ้าหนี้ตกลงลดหนี้ ต้องตรวจข้อเสนอ การยอมรับ และเอกสารรับชำระทั้งหมด เจ้าหนี้ควรรีบตอบเมื่อข้อความไม่ตรงกับที่ตกลง

จ่ายครบงวด แต่เจ้าหนี้ขอทั้งยอด ต้องทำอย่างไร

ตรวจว่าสิทธิเรียกทั้งยอดเกิดขึ้นแล้วหรือไม่ตามสัญญาและกฎหมาย พร้อมเก็บหลักฐานความพร้อมชำระงวด อย่าถือว่าคำทวงทั้งยอดถูกต้องหรือไม่ถูกต้องโดยไม่ตรวจเงื่อนไข

ติดต่อเพื่อตรวจเอกสาร

คำเตือน

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป คำตอบของแต่ละกรณีอาจเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง เอกสาร และกำหนดเวลา ควรให้ทนายตรวจข้อมูลก่อนลงนามหรือดำเนินการที่กระทบสิทธิ

แหล่งกฎหมายที่ใช้จัดทำบทความ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์: มาตรา 320 เรื่องการชำระบางส่วน; มาตรา 328–329 เรื่องการจัดสรรเงินชำระ; มาตรา 330–333 เรื่องขอชำระโดยชอบและวางทรัพย์

ตัวบทประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จัดทำโดยสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เผยแพร่บนเว็บไซต์ ศอ.บต. · ตรวจมาตราที่อ้างเมื่อ 27 ตุลาคม 2569