ตึกแถวกงสีใส่ชื่ออากงคนเดียว พอเสีย ลูกหลานทุกคนมีสิทธิไหม

ตึกแถวย่านการค้าที่เป็นหัวใจของตระกูล ถูกซื้อและสร้างขึ้นจากน้ำพักน้ำแรงของคนหลายรุ่นในครอบครัว ทั้งอากง อาม่า และลูก ๆ ที่ช่วยกันค้าขาย แต่เมื่อดูในโฉนดกลับพบว่าใส่ชื่ออากงไว้เพียงคนเดียว วันที่อากงจากไป คำถามใหญ่จึงเกิดขึ้น ตึกหลังนี้เป็นของอากงคนเดียวที่ต้องแบ่งเป็นมรดก หรือเป็นทรัพย์กงสีที่ทุกคนมีส่วนร่วมกันอยู่แล้ว และลูกหลานที่ช่วยกันสร้างมา ยังมีสิทธิอะไรบ้าง

จุดเริ่มต้น กฎหมายสันนิษฐานเข้าข้างชื่อในโฉนด

เรื่องนี้ต้องเริ่มจากความจริงที่อาจไม่ถูกใจนัก ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1373 วางข้อสันนิษฐานไว้ว่า ถ้าเป็นอสังหาริมทรัพย์ที่จดทะเบียนในทะเบียนที่ดิน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้มีชื่อในทะเบียนเป็นผู้มีสิทธิ

หมายความว่า เมื่อโฉนดใส่ชื่ออากงคนเดียว กฎหมายจะเริ่มต้นด้วยการสันนิษฐานว่าตึกนั้นเป็นของอากง และเมื่ออากงเสีย ตึกทั้งหลังก็จะถูกมองว่าเป็นมรดกของอากงที่ต้องแบ่งให้ทายาททุกคนเท่า ๆ กัน นี่คือจุดตั้งต้นที่กฎหมายใช้

แต่ข้อสันนิษฐานหักล้างได้

ข่าวดีคือ ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 1373 เป็นเพียงข้อสันนิษฐานเบื้องต้น ไม่ใช่ข้อยุติที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ หากลูกหลานหรือคนในตระกูลสามารถพิสูจน์ได้ว่า แท้จริงแล้วตึกหลังนั้นเป็นทรัพย์ที่หลายคนเป็นเจ้าของร่วมกัน เพียงแต่ใส่ชื่ออากงไว้แทน ก็จะเข้าหลักเรื่องกรรมสิทธิ์รวมตามมาตรา 1356

หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นกรรมสิทธิ์รวมจริง ผลก็จะเปลี่ยนไปอย่างสำคัญ เพราะเฉพาะส่วนที่เป็นของอากงเท่านั้นที่จะเป็นมรดกตกทอดแก่ทายาท ส่วนของเจ้าของรวมคนอื่น เช่น ลูกที่ร่วมลงทุนลงแรงมาตลอด ยังคงเป็นของพวกเขาเอง ไม่ถูกนำไปแบ่งเป็นมรดกทั้งหมด โดยมาตรา 1357 สันนิษฐานว่าเจ้าของรวมมีส่วนเท่ากัน เว้นแต่จะพิสูจน์สัดส่วนที่แท้จริงได้

กุญแจอยู่ที่พยานหลักฐาน

เมื่อทุกอย่างขึ้นอยู่กับการพิสูจน์ พยานหลักฐานจึงเป็นหัวใจ สิ่งที่ช่วยสนับสนุนว่าตึกเป็นทรัพย์กงสีร่วมกัน ได้แก่ หลักฐานการร่วมออกเงินซื้อหรือสร้าง เช่น เอกสารการโอนเงิน บัญชีการค้าของตระกูล หลักฐานว่าใครเป็นผู้หารายได้มาผ่อนหรือลงทุน พยานบุคคลที่รู้เห็นการก่อร่างสร้างตัวร่วมกัน รวมถึงพฤติการณ์การใช้ประโยชน์และการจัดการทรัพย์ที่ทำร่วมกันมาตลอด ยิ่งหลักฐานเหล่านี้ชัดและสอดคล้องกันมากเท่าไร โอกาสหักล้างข้อสันนิษฐานเรื่องชื่อในโฉนดก็ยิ่งสูง

ในทางกลับกัน หากไม่มีหลักฐานใดเลยนอกจากความเชื่อว่าเป็นกงสี การพิสูจน์จะยากมาก และศาลก็มีแนวโน้มถือตามชื่อในโฉนด นี่คือเหตุผลว่าทำไมครอบครัวไทย-จีนจึงควรจัดการเรื่องเอกสารและการถือครองทรัพย์ให้ชัดเจนตั้งแต่ยังไม่มีปัญหา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ช่วยค้าขายในตึกมาทั้งชีวิต ถือว่าเป็นเจ้าของร่วมไหม

ตอบ: การช่วยค้าขายอย่างเดียวอาจไม่พอ ต้องดูว่ามีส่วนร่วมลงทุนหรือร่วมเป็นเจ้าของทรัพย์นั้นจริงหรือไม่ หลักฐานการร่วมออกเงินและพฤติการณ์การเป็นเจ้าของร่วมเป็นสิ่งสำคัญ ควรปรึกษาทนายเพื่อประเมิน

ถาม: อากงใส่ชื่อลูกชายคนโตแทน ลูกคนอื่นทำอะไรได้

ตอบ: หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นทรัพย์ร่วมของตระกูลหรือของอากงที่เพียงใส่ชื่อลูกคนโตไว้แทน ก็อาจเรียกร้องให้จัดการตามความเป็นจริงได้ แต่ต้องอาศัยพยานหลักฐานหักล้างชื่อในทะเบียน

ถาม: ถ้าพิสูจน์ไม่ได้ว่าเป็นกงสี จะเกิดอะไรขึ้น

ตอบ: หากพิสูจน์ไม่ได้ กฎหมายจะถือตามชื่อในโฉนด คือเป็นทรัพย์ของผู้มีชื่อ และเมื่อผู้นั้นเสียก็เป็นมรดกแบ่งกันตามทายาท ด้วยเหตุนี้การเก็บหลักฐานไว้แต่เนิ่น ๆ จึงสำคัญ

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ความเชื่อลูกชายคนโตได้กงสี กับความจริงตามกฎหมายไทย 
• ที่ดินมรดกโดนโอนเป็นชื่อคนอื่นไปแล้ว ยังเอาคืนได้ไหม 
• พี่น้องต่างแม่แย่งที่ดินมรดก จบอย่างไรเมื่อขึ้นศาล
• บริการทนายความจัดการมรดกและพินัยกรรม กรุงเทพมหานคร และทั่วราชอาณาจักร ติดต่อ

ชื่อในโฉนดบอกจุดเริ่มต้น แต่ความจริงที่ทั้งตระกูลช่วยกันสร้าง ก็มีที่ยืนในกฎหมาย ถ้ามีหลักฐานพิสูจน์ได้